MALUMOTLAR BAZASI BILAN ISHLASH: MS ACCESS DASTURI

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

61

2181-3187

MALUMOTLAR BAZASI BILAN ISHLASH: MS ACCESS DASTURI

Andijon shahar 2-son Politexnikumi informatika

va axborot texnologiyalar fani o‘qituvchisi

Isomutdinova Xonzoda Usmandjanovna

email.

xonzodaisa@gmail.com

ANNOTATSIYA

Ushbu maqolada zamonaviy axborot texnologiyalari tizimida

muhim o‘rin egallovchi ma’lumotlar bazasi tushunchasi va u bilan ishlash usullari

yoritilgan. Xususan,

Microsoft Access

dasturining imkoniyatlari, uning tarkibiy

qismlari — jadvallar, so‘rovlar, formalarning roli, hisobotlar va dasturda

avtomatlashtirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Maqolada Access dasturining

afzalliklari, kamchiliklari, boshqa DBMS tizimlari bilan solishtirilgan holda

o‘rganiladi. Shuningdek, bu dasturdan ta’lim jarayonida va kichik hamda o‘rta biznes

ehtiyojlarini qondirishda qanday foydalanish mumkinligi ko‘rib chiqiladi. MS

Access’ning oson interfeysi, VBA orqali kengaytirish imkoniyati va Office dasturlari

bilan integratsiyasi uni foydalanuvchilar uchun qulay va samarali vosita sifatida

namoyon etadi. Maqola informatika va axborot texnologiyalari o‘qituvchilari, talabalar

hamda amaliyotga yo‘naltirilgan foydalanuvchilar uchun foydali metodik va ilmiy

manba bo‘lib xizmat qiladi.

Kalit so‘zlar

Kompyuter, zamonaviy, dastur, taklif, axborot, texnalogiya,

xavfsizligi;

ANNOTATION

This article covers the concept of a database and methods of

working with it, which occupy an important place in the modern information

technology system. In particular, the capabilities of the Microsoft Access program, its

components — tables, queries, the role of forms, reports and automation capabilities

in the program are analyzed. The article will study the advantages, disadvantages of

the Access program, compared with other DBMS systems. It also looks at how the

program can be used in the educational process and meeting the needs of small and

medium-sized businesses. MS Access's easy-to-use interface, the ability to expand

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

62

2181-3187

through VBA, and integration with Office applications make it a user-friendly and

efficient tool. The article serves as a useful methodological and scientific resource for

teachers of Informatics and Information Technology, students and practice-oriented

users.

Key words

Computer, modern, software, offer, information, technology, security;

KIRISH

Bugungi kunda, ma’lumotlar bazalari (DB) axborot texnologiyalari

sohasining ajralmas qismi hisoblanadi. Har bir tashkilot va kompaniya o‘z faoliyatini

samarali yuritish uchun katta miqdordagi ma’lumotlarni to‘plash, saqlash, tahlil qilish

va boshqarish jarayonlarini tashkil etadi. Ma’lumotlar bazalari, ayniqsa, ma’lumotlarni

tizimli tarzda saqlash va boshqarishda qulayliklar yaratadi. Kichik bizneslardan tortib,

yirik korxonalargacha, hatto ta'lim muassasalarida ham ma’lumotlar bazalari

ma’lumotlarni to‘plash va boshqarishning asosiy vositasi sifatida xizmat qiladi.

Ma’lumotlar bazasi (DBMS)

— bu ma’lumotlarni saqlash, boshqarish va ularga

kirishni ta'minlash uchun mo‘ljallangan dasturiy ta'minot tizimidir.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

63

2181-3187

BMS, ma’lumotlar bazalarini yaratish, saqlash, qayta ishlash va kerakli

ma’lumotni olish imkonini beradi. Hozirgi kunda ma’lumotlar bazasini boshqarishning

ko‘plab tizimlari mavjud bo‘lib, ular orasida

Microsoft Access

keng tarqalgan va

ko‘plab foydalanuvchilar tomonidan ishlatiladi.

MS Access

— bu Microsoft

kompaniyasining

relatsion ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimi

bo‘lib, asosan

kichik va o‘rta hajmdagi ma’lumotlar bazalarini boshqarish uchun mo‘ljallangan. U

Windows operatsion tizimida ishlaydi va Microsoft Office paketining bir qismi sifatida

taqdim etiladi. Access dasturi, foydalanuvchilarga ma’lumotlarni saqlash, tahlil qilish,

shuningdek, vizual tarzda shakllar va hisobotlarni yaratish imkoniyatini beradi.

MS Access dasturining ahamiyati.

MS Access ning asosiy afzalligi shundaki, u

o‘zining qulay grafikli interfeysi va kuchli funktsiyalariga ega. Bu dasturni ishlatish

uchun foydalanuvchilarga yuqori darajadagi dasturlash bilimlari kerak emas. MS

Access dasturi, foydalanuvchilarga quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi:

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

64

2181-3187

Ma’lumotlar bazasini yaratish va boshqarish:

MS Access yordamida

foydalanuvchilar jadval yaratish, ma’lumotlarni kiritish, o‘zgartirish va saqlash

imkoniyatiga ega bo‘ladi. Jadvaldagi ma’lumotlar o‘rtasidagi bog‘lanishlarni o‘rnatish

mumkin, bu esa ma’lumotlarni yaxshiroq tahlil qilish va ishlov berishga yordam

beradi.

So‘rovlar yordamida ma’lumotlarni qidirish va tahlil qilish:

Access-da

foydalanuvchilar SQL tilida yozilgan so‘rovlar yordamida ma’lumotlarni filtrlash,

saralash, va yig‘ish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu xususiyat ma’lumotlar bazasida

kerakli malumotlarni tezda topish uchun qulaydir.

Formalar va hisobotlar:

MS Access foydalanuvchiga ma’lumotlarni kiritish va

tahlil qilish jarayonlarini soddalashtirish uchun maxsus shakllar (formalar) va

hisobotlar yaratishga imkon beradi. Bu shakllar ma’lumotlarni avtomatik ravishda

to‘plash va hisobotlarni taqdim etishga yordam beradi. Ma’lumotlar bazasining

samarali boshqarilishi nafaqat ma’lumotlar saqlashning o‘zini, balki ma’lumotlarni

tahlil qilish, hisobotlar yaratish va ma’lumotlarga tezda kirish imkoniyatini ham o‘z

ichiga oladi. Bu esa tashkilotlarga tezkor va to‘g‘ri qarorlar qabul qilishda yordam

beradi. Misol uchun, kompaniyalar o‘z mijozlarining shaxsiy ma’lumotlarini,

buyurtmalarini, to‘lovlarini va boshqa ko‘plab biznes jarayonlarini ma’lumotlar

bazasida saqlash orqali o‘z ishlarini samarali boshqarishadi.

MS Access va uning roli. MS Access

dasturi kichik va o‘rta bizneslar, ta'lim

muassasalari va hatto shaxsiy foydalanish uchun eng qulay yechimlardan biridir. Bu

dastur orqali foydalanuvchilar o‘z ma’lumotlar bazalarini yaratish va ularni

boshqarish, tahlil qilish, hisobotlarni avtomatlashtirish va murakkab tizimlarni

yaratishda katta foyda olishlari mumkin. Access ning asosiy afzalligi — u o‘zining

oson ishlatish imkoniyati va tezkor prototiplash imkoniyatlarini taqdim etadi. Bu dastur

yordamida foydalanuvchilar tezda kichik biznes uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlar

bazasini yaratishlari mumkin. Shuningdek, Access Visual Basic for Applications

(VBA) dasturlash tilini qo‘llab-quvvatlash orqali foydalanuvchilarga o‘z ma’lumotlar

bazalarini avtomatlashtirish va maxsus jarayonlar yaratish imkoniyatini beradi.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

65

2181-3187

Bundan tashqari, MS Access biznes jarayonlarini optimallashtirish va ma’lumotlar

bazasidan maksimal darajada foydalanish uchun ko‘plab foydali vositalarni taqdim

etadi. Ko‘plab kompaniyalar va tashkilotlar Access'ni ma’lumotlarni tahlil qilish,

mijozlar bilan ishlash, inventarizatsiya boshqaruvi va boshqa ko‘plab amaliyotlar

uchun ishlatadilar.

TADQIQOT METODOLOGIYASI.

MS Access dasturining umumiy ko‘rinishi va xususiyatlari.

MS Access — bu

ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi bo‘lib, Microsoft kompaniyasi tomonidan

ishlab chiqilgan va odatda kichik va o‘rta miqyosdagi ma’lumotlar bazalarini yaratish

va boshqarish uchun ishlatiladi. Access, Windows operatsion tizimida ishlaydi va

Microsoft Office paketining bir qismi sifatida taqdim etiladi. MS Access dasturi

foydalanuvchilarga oson interfeys, qulay foydalanish va kuchli imkoniyatlar taqdim

etadi.

Access ni o‘rganish uchun yuqori darajadagi dasturlash bilimlari kerak emas. Bu

dastur, dasturlashga yangi boshlovchilar uchun qulay bo‘lib, ularni ma’lumotlar bazasi

bilan ishlashni o‘rgatishda samarali vosita hisoblanadi. Access yordamida

foydalanuvchilar nafaqat ma’lumotlar bazalarini yaratish, balki ma’lumotlarni tahlil

qilish, hisobotlar yaratish va kerakli shakllar orqali ma’lumotlarni ko‘rsatish

imkoniyatiga ham ega bo‘ladi.

MS Access yordamida ma’lumotlar bazasini yaratish.

MS Access da

ma’lumotlar bazasini yaratish va boshqarish jarayoni quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga

oladi:

Jadval yaratish.

Jadval, ma’lumotlar bazasining eng asosiy komponentidir.

Access dasturida jadval yaratish juda oddiy. Har bir jadvalda ma’lumotlar turli ustunlar

(field) orqali saqlanadi. Har bir ustun o‘zining ma’lumot turini (raqam, matn, sana va

boshqalar) belgilaydi. Jadvalda har bir yozuv (record) ma’lumotning bir butunligini

tashkil etadi. Masalan, "Mijozlar" jadvali mijozlar haqidagi barcha ma’lumotlarni o‘z

ichiga oladi (ism, familiya, manzil, telefon raqami va hokazo).

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

66

2181-3187

Bog‘lanishlarni o‘rnatish.

MS Access da ma’lumotlar bazalarini yaratishda

bog‘lanishlar o‘rnatish muhim o‘rin tutadi. Bu bog‘lanishlar orqali ma’lumotlar

bazasidagi turli jadvalar o‘rtasida aloqalar o‘rnatiladi. Access o‘zining referensial

yaxlitlik mexanizmi yordamida ma’lumotlarning to‘g‘riligini ta'minlaydi. Masalan,

"Buyurtmalar" va "Mijozlar" jadvali o‘rtasida bog‘lanish o‘rnatilishi mumkin. Har bir

buyurtma mijozga tegishli bo‘lib, Access yordamida "Mijoz ID" orqali buyurtmalarni

mijozlarga bog‘lash mumkin.

So‘rovlar yaratish (Queries).

So‘rovlar (queries) yordamida ma’lumotlar

bazasidan kerakli ma’lumotlarni olish, tahlil qilish va filtrlash mumkin. Accessda SQL

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

67

2181-3187

(Structured Query Language) yordamida so‘rovlar yaratish mumkin, yoki grafik

interfeys orqali so‘rovni yaratish ham mumkin. So‘rovlar yordamida foydalanuvchilar

quyidagi amallarni bajarishlari mumkin:

-

Ma’lumotlarni filtrlash va qidirish.

-

Ma’lumotlar bazasidagi ma’lumotlarni tahlil qilish.

-

Ma’lumotlarni saralash va guruhlash.

-

Murakkab hisob-kitoblar va agregat funksiyalarni bajarish (masalan,

o‘rtacha qiymatni hisoblash).

Misol uchun, biror bir ma'lum bir sanada amalga oshirilgan barcha buyurtmalarni

ko‘rsatish uchun so‘rov yaratish mumkin.

Formalar (Forms).

Formalar, ma’lumotlarni kiritish va tahrirlash uchun qulay

vositalardir. MS Access foydalanuvchilarga ma’lumotlarni kiritish, tahrir qilish va

yangi ma’lumotlarni kiritishda qulay shakllar yaratish imkonini beradi. Masalan,

"Mijozlar" jadvali uchun foydalanuvchi o‘z mijozlarining ma’lumotlarini kiritish

uchun maxsus forma yaratishi mumkin. Shakllar foydalanuvchiga ma’lumotlarni

ko‘rsatish va tahrirlashni osonlashtiradi. Formalar yordamida ma’lumotlar bazasiga

kiritilgan ma’lumotlar avtomatik ravishda to‘planadi va saqlanadi. Bundan tashqari,

shakllar yordamida foydalanuvchi o‘zi istagan ko‘rinishda ma’lumotlarni ko‘rsatishi

mumkin. Access hisobotlar yordamida foydalanuvchilarga kerakli ma’lumotlarni aniq

va vizual tarzda taqdim etish imkonini beradi. Hisobotlar yordamida foydalanuvchilar

ma’lumotlarni tekshiruv, tahlil qilish va natijalarni chiqarish uchun foydalidir.

Accessda hisobot yaratish grafik interfeys orqali yoki VBA yordamida amalga

oshirilishi mumkin.

Misol uchun, "Mijozlar" va "Buyurtmalar" haqida hisobot yaratish mumkin.

Hisobotlarda mijozlarning buyurtmalari, to‘lovlari va boshqa ma’lumotlar

birlashtiriladi va tahlil qilinadi.

MS Access dasturining ko‘plab afzalliklari mavjud, ularni quyidagi tarzda

ta'kidlash mumkin: Oson foydalanish: MS Access oson va intuitiv interfeysga ega, bu

esa foydalanuvchilarga ma’lumotlar bazasini yaratish, tahlil qilish va boshqarishni

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

68

2181-3187

osonlashtiradi.

Dasturlash

bo‘yicha

maxsus

bilimlarga

ega

bo‘lmagan

foydalanuvchilar ham bu dasturdan foydalanishlari mumkin. Tezkor prototiplash:

Access kichik va o‘rta miqyosdagi ma’lumotlar bazalarini tezda yaratish va sinovdan

o‘tkazish imkonini beradi. Bu xususiyat ayniqsa, dastlabki prototiplar yaratishda

foydalidir. Integratsiya imkoniyatlari: MS Access boshqa Microsoft Office dasturlari

bilan yaxshi integratsiyalashgan. Ma’lumotlarni Excel, Word, va Outlook kabi

dasturlar bilan almashish juda oson. VBA dasturlash: MS Access VBA dasturlash tilini

qo‘llab-quvvatlaydi,

bu

esa

foydalanuvchilarga

ma’lumotlar

bazasini

avtomatlashtirish, maxsus funksiyalar yaratish va murakkab jarayonlarni boshqarish

imkoniyatini beradi.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

69

2181-3187

MS Access dasturi kichik va o‘rta hajmdagi ma’lumotlar uchun juda yaxshi

bo‘lsa-da, ba'zi kamchiliklarga ega. Ularni quyidagicha sanab o‘tish mumkin: Katta

hajmdagi ma’lumotlar uchun cheklovlar: MS Access faqat kichik va o‘rta hajmdagi

ma’lumotlar bazalarini boshqarish uchun mo‘ljallangan. Katta hajmdagi ma’lumotlar

yoki yuqori samaradorlik talab qiladigan tizimlar uchun Microsoft SQL Server yoki

Oracle kabi ilg‘or tizimlar tavsiya etiladi. Internet integratsiyasi: MS Access ba'zi

holatlarda internetda ishlashda muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Access — bu

asosan stol kompyuterlarida ishlashga mo‘ljallangan dastur va ba'zi murakkab web-

integration ehtiyojlarini qondira olmaydi. MS Access, o‘zining oson foydalanish

imkoniyatlari va grafik interfeysi bilan boshqa ma’lumotlar bazasi boshqaruv

tizimlariga qaraganda kichik va o‘rta hajmdagi ma’lumotlar uchun juda yaxshi

variantdir. Biroq, katta ma’lumotlar bazalarini boshqarishda, Accessning o‘rnini SQL

Server yoki Oracle kabi yirik tizimlar egallaydi. Access, shuningdek, onlayn yoki yirik

miqyosli tizimlarda ishlashda cheklovlarga ega.

XULOSA VA TAKLIFLAR

Xulosa qilib aytganda

Microsoft Access

— bu

ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi bo‘lib, kichik va o‘rta miqyosdagi ma’lumotlar

bazalari bilan ishlash uchun qulay va samarali vositadir. Dastur o‘zining oson

interfeysi, tezkor ishlash imkoniyatlari va ko‘plab kuchli vositalari bilan nafaqat

dasturchilar, balki dasturlashga yangilikdan kirgan foydalanuvchilar uchun ham

qulaydir. Access orqali foydalanuvchilar ma’lumotlarni yaratish, tahlil qilish, shakllar

va hisobotlar tayyorlash, so‘rovlar orqali ma’lumotlarni boshqarish va yig‘ish kabi

ko‘plab amaliyotlarni bajarishlari mumkin. MS Access dasturi o‘zining soddaligi va

kuchli imkoniyatlari bilan ko‘plab foydalanuvchilar, ayniqsa kichik va o‘rta bizneslar

uchun eng yaxshi tanlov bo‘lishi mumkin.

MS Access ning afzalliklari

:

Soddaligi

: MS Access o‘zining intuitiv grafikali interfeysi va turli vositalari bilan

foydalanuvchilarga ma’lumotlar bazasi yaratish va boshqarishni osonlashtiradi. Bu

dastur, dasturlashga yangi kirgan foydalanuvchilarga ham osonlik bilan ma’lumotlar

bazasini yaratish imkoniyatini beradi. Access Microsoft Office paketining bir qismi

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

70

2181-3187

sifatida ishlaydi, bu esa foydalanuvchilarga Excel, Word va Outlook kabi boshqa

dasturlar bilan osonlik bilan ma’lumot almashish imkonini beradi. Bu xususiyat,

ma’lumotlarni tahlil qilish va hisobotlarni tayyorlashda juda muhimdir. MS Access

kichik va o‘rta hajmdagi ma’lumotlar bazalarini tezda yaratish imkoniyatini beradi. Bu,

ayniqsa, yangi biznes va tashkilotlar uchun juda foydalidir, chunki ular tezda o‘z

ma’lumotlar bazasini yaratib, operatsiyalarni boshqarishni boshlashlari mumkin.

MS Access Visual Basic for Applications (VBA) dasturlash tilini qo‘llab-

quvvatlaydi, bu esa foydalanuvchilarga ma’lumotlar bazasini avtomatlashtirish,

maxsus jarayonlarni yaratish va yanada murakkab tizimlarni yaratishga imkon beradi.

Bu xususiyat, an'anaviy ma’lumotlar bazalaridan ko‘ra, Accessni yanada qulay va

samarali vosita qiladi. MS Access kichik va o‘rta hajmdagi ma’lumotlar bazalari

uchun juda mos bo‘lsa-da, katta hajmdagi ma’lumotlarni boshqarishda ba'zi cheklovlar

mavjud. Masalan, MS Access ma’lumotlar bazasining maksimal hajmi 2 GB bilan

cheklangan. Shuningdek, yuqori miqyosli, yuqori ishlash tezligini talab qiladigan

tizimlar uchun, Accessning imkoniyatlari yetersiz bo‘lishi mumkin. MS Access onlayn

ma’lumotlar bazasi tizimlariga nisbatan ba'zi cheklovlarga ega. Hozirgi kunda katta

hajmdagi web ilovalar yoki onlayn tizimlar uchun ko‘proq SQL Server yoki Amazon

Web Services (AWS) kabi yirik va kengaytiriladigan tizimlar tavsiya etiladi. Hozirgi

kunda MS Access keng foydalanilayotgan tizimlardan biri bo‘lib, u o‘zining

foydalanuvchilarga qulaylik yaratishda va ma’lumotlar bazasini boshqarishda samarali

vosita bo‘lib qolmoqda. Garchi u katta hajmdagi va murakkab tizimlar uchun mos

bo‘lmasa ham, Access o‘zining kuchli imkoniyatlari bilan kichik va o‘rta bizneslar,

ta'lim muassasalari, tadqiqot institutlari va boshqa tashkilotlar uchun juda qulay vosita

hisoblanadi. Kelajakda, MS Accessni yanada rivojlantirish va foydalanuvchilarga

yanada kuchli imkoniyatlar yaratish uchun uning onlayn tizimlar bilan integratsiyasini

yaxshilash, ma’lumotlar bazasini cloud (bulut) texnologiyalari bilan ishlash

imkoniyatlarini kengaytirish muhim bo‘lishi mumkin. Shuningdek, Accessning

avtomatlashtirish va AI (sun'iy intellekt) funksiyalarini qo‘llab-quvvatlashni

kengaytirish uning kelajagi uchun juda muhimdir.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

71

2181-3187

Xulosa qilib aytganda

, MS Access kichik va o‘rta hajmdagi ma’lumotlar

bazalari uchun juda mos keladi va bu dastur ko‘plab foydalanuvchilar uchun oddiy,

samarali va qulay yechimni taqdim etadi. U o‘zining soddaligi, integratsiya

imkoniyatlari, tezkor prototiplash va avtomatlashtirish funktsiyalari bilan

foydalanuvchilar uchun ajoyib vosita hisoblanadi. Biroq, katta hajmdagi ma’lumotlar

yoki onlayn tizimlar uchun boshqa texnologiyalar (masalan, SQL Server yoki Oracle)

ko‘proq mos keladi. Shu bilan birga, MS Access ning kelajagi, uning bulut

texnologiyalari va boshqa ilg‘or tizimlar bilan integratsiyasini kengaytirish orqali

yanada rivojlanishi mumkin.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:

1. Aripov X.K. va boshq. “Elektronika” O.F.M.J.N. T. 2012 y.400 b.

2. Fraiden_Dzh. Handbook of “Modem sensors”, Sovremennbie datchiki. 2004, New-

York,470 p.

3. Гусев В.Г., Гусев Ю.М. Электроника - Москва.: Высшая школа, 2006г. 342 с.

4. N.R.Yusupbekov va boshq. Texnologik jarayonlami nazorat qilish va

avtomatlashtirish. T.2011,576 c. 5.Бохан Н.И. и др. Средства автоматики и

телемехеники. - М.: Агропромиздат, 1992,

6. Faxriddin B., No‘monbek A. ABS SISTEMASI BILAN JIHOZLANGAN M1

TOIFALI

AVTOMOBILLARNING

TORMOZ

SAMARADORLIGINI

MATEMATIK NAZARIY TAHLILI //International journal of scientific researchers

(IJSR) INDEXING. – 2024. – Т. 4. – №. 1. – С. 333-337.

7.Qurbonazarov S. et al. ANALYSIS OF THE FUNDAMENTALS OF

MATHEMATICAL MODELING OF WHEEL MOVEMENT ON THE ROAD

SURFACE OF CARS EQUIPPED WITH ABS //Multidisciplinary Journal of Science

and Technology. – 2024. – Т. 4. – №. 8. – С. 45-50.

8.Xuzriddinovich B. F. et al. ABS BILAN JIHOZLANGAN AVTOMOBILNI

TORMOZ PAYTIDA O ‘ZO ‘ZIDAN VA MAJBURIY TEBRANISHLARINI

TORMOZ SAMARADORLIGIGA TA’SIRINI TAHLIL QILISH //ОБРАЗОВАНИЕ

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–2_ Мая –2025

72

2181-3187

НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 4. – С. 81-

87.

9. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI

MUHITLARDA TORMOZLANISHINI TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI

O ‘RGANISH.

10. Karshiev F. U., Abduqahorov N. ABS BILAN JIHOZLAНГАН M1 TOIFALI

AVTOMOBILLAR TORMOZ TIZIMLARINING USTIVORLIGI //Academic

research in educational sciences. – 2024. – Т. 5. – №. 5. – С. 787-791. 11.Каршиев

Фахридин Умарович, Н.Абдуқаҳоров ИЗУЧЕНИЕ МИКРОСТРУКТУРЫ

СТАЛИ

В

МАТЕРИАЛОВЕДЕНИ//https://www.iupr.ru/6-121-2024

https://www.iupr.ru/_files/ugd/b06fdc_15c4798c874a4ddab326a52bd3af34ea.pdf?ind

ex=true

12. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI

TURLI

MUHITLARDA

TORMOZLANISHINI

TAHLIL

QILISH

VA

PARAMETRLARINI O ‘RGANISH.

13. Farxadjonovna, Bekimbetova Elmira, and Abduqahorov No‘monbek.

"STARTING ENGINES AT LOW TEMPERATURES." Multidisciplinary Journal of

Science and Technology 5.2 (2025): 83-87.

14. Xusinovich, Turdialiyev Jonibek, and Mo‘minov Nurali Ro‘zibayevich. "M1

TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI MUHITLARDA TORMOZLANISHINI

TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI O ‘RGANISH."

15. В. Я. Бочкарев. Новые технологии и средства измерений, методы

организации водоучета на оросительных системах. Новочеркасск, 2012,227 с

16.В.А.Втюрин.Автоматизированные системы управления технологичес-кими

процессами .Основы АСУТП. Санкт-Петербург 2006,154 с.

17.Рачков М.Ю. Технические средства автоматизатсии.- Москва: МГИУ, 2006,-

347 с. 9.Vohidov А.Х. Abdullaeva D.A. Avtomatikanmg texnik vositalari. T..TIMI,

2011.180 b.