ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
31
AUDIOVIZUAL JURNALISTIKADA ESTETIKA VA AXBOROTNING TA'SIRI
Tursunova Nafisa Toshtemirovna
Xalqaro va audiovizual jurnalistika kafedrasi katta oʼqituvchisi
Uzbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti.
Annotatsiya:
Ushbu maqola audiovizual jurnalistikada estetika va axborotning ta'siri masalasini,
audiovizual media elementlarining (video, tasvir, ovoz, grafika) axborot taqdimoti va omma
ongiga ta'sirini tahlil qiladi. Estetik imkoniyatlar orqali axborotning qabul qilinishi, uning
auditoriya bilan aloqasi, shuningdek, audiovizual formatlarning qanday qilib xabarning
mohiyatini kuchaytirishi yoki aksincha, ma'lumotni manipulyatsiya qilishi mumkinligi haqida
fikr yuritiladi. Maqolada audiovizual jurnalistikada tasvir va ovozning rolini, ularning axborot
almashinish va auditoriyani qamrab olishdagi o'rnini muhokama qilish, shuningdek, estetik
qiyofalar orqali yangiliklarni qanday qilib osonroq va ta'sirchanroq tarqatish mumkinligini
ko'rsatish maqsad qilinadi.
Kalit so'zlar:
Audiovizual jurnalistika, Estetika, Axborot ta'siri, Video va tasvir, Ovoz va
grafika, Jurnalistik axborot , Estetik qiyofalar, Ommaviy axborot vositalari, Audiovizual
kommunikatsiya
Kirish qismi:
Bugungi kunda audiovizual jurnalistika, ya'ni video, tasvir, ovoz va boshqa vizual
elementlar orqali axborotni taqdim etish, ommaviy axborot vositalarining markaziy va ajralmas
qismiga aylangan. Jurnalistikaning bu turi, texnologiyalar va raqamli platformalarning
rivojlanishi bilan yanada kengayib, yangiliklarni tez va samarali yetkazishda muhim rol o'ynaydi.
Audiovizual kontentning asosiy xususiyatlaridan biri – uning insonlar ongiga va hissiyotlariga
ta'sir o'tkazish qudratidir. Vizual va eshitish elementlari, yangiliklarni nafaqat ommaviy ravishda
tarqatish, balki auditoriyaning axborotni qanday qabul qilishini, tushunishini va hatto qaysi
ma'lumotlarga e'tibor qaratishini shakllantiradi.
Estetika, ya'ni axborotning tasvirlar, ranglar, kompozitsiya va tovush orqali shakllantirilishi,
jurnalistikada taqdim etilayotgan ma'lumotlarning ta'sirchanligini oshiradi. Estetik jihatlar orqali
audiovizual materiallar, faqatgina xabarni etkazishdan tashqari, tomoshabinlarda maxsus
hissiyotlar yaratadi, ularga axborotni yanada chuqurroq his etish imkonini beradi. Shu bilan birga,
bu turdagi jurnalistika o'zida axborotni to'g'ri va aniq yetkazib berishdan tashqari, uni
manipulyatsiya qilish va auditoriyani ma'lum bir fikrga yo'naltirish imkoniyatini ham yaratadi.
Ushbu maqolada, audiovizual jurnalistikada estetika va axborotning ta'sirini, ularning bir-biriga
qanday bog'liqligini va bu jarayonda axborotning rolini tahlil qilishga harakat qilamiz.
Asosiy qism:
Audiovizual jurnalistika o'z ichiga faqat yangiliklar va axborotlarni o'z vaqtida
yetkazish emas, balki bu axborotning estetik shakllarini yaratish va auditoriya bilan samarali
muloqot o'rnatish vazifasini ham yuklaydi. Estetika audiovizual materiallarning strukturasi,
tasvirlar va tovushlarning uyg'unligi, ranglar va kompozitsiya orqali axborotning tushunarli va
ta'sirli bo'lishiga yordam beradi. Masalan, bir yangilikni videomaterialda faqat matn orqali
ifodalash o'rniga, tasvirlar va ovoz orqali taqdim etish, auditoriyaning axborotni qabul qilish
usulini sezilarli darajada o'zgartirishi mumkin.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
32
Axborotning ta'sirchanligini oshirish uchun, estetika nafaqat mazmunni taqdim etish, balki
tomoshabinning e'tiborini jamlash, his-tuyg'ularini uyg'otish va muhim jihatlarga urg'u berish
imkoniyatlarini yaratadi. Misol uchun, bir hujjatli film yoki reportajda ranglar va tovushlar orqali
voqealarning dramatik ta'siri ko'rsatilishi mumkin, bu esa auditoriyaning voqeaga bo'lgan
munosabatini sezilarli darajada o'zgartiradi.
Audiovizual jurnalistikada ikki asosiy element – tasvir va ovoz – bir-biriga o'zaro ta'sir ko'rsatib,
axborotning mazmunini yuksaltirishda va auditoriyani ta'sirlantirishda katta rol o'ynaydi.
Tasvirlar va videolar auditoriyani ma'lumotga vizual ravishda jalb qilish imkoniyatiga ega, shu
bilan birga, ular ma'lum bir mavzuni tushunishni yoki ta'sir qilishni osonlashtiradi. Boshqa
tomondan, ovoz (tovushlar, musiqa, ovozli sharhlar) ma'lumotlarning emotsional rangini
belgilashda va tomoshabinni axborot bilan bog'lashda muhim rol o'ynaydi.
Audiovizual materiallar orasidagi o'zaro uyg'unlik, masalan, ranglar va tovushlarning birgalikda
ishlashi, auditoriyaning xabarga nisbatan his-tuyg'ularini yaratishda samarali usul hisoblanadi.
Bu elementlar orqali kontentning mazmuni nafaqat mantiqiy, balki hissiy jihatdan ham ommaga
etkaziladi. Misol uchun, bir urush haqidagi reportajda qorong'u ranglar va sust tovushlar
auditoriyani og'ir va dramatik muhitga tushirishi mumkin, bu esa voqeaning og'irligini va ta'sirini
kuchaytiradi.
Biroq, estetika va audiovizual elementlar orqali axborot nafaqat ongli ravishda qabul qilinadi,
balki manipulyatsiya qilish imkoniyatini ham yaratadi. Jurnalistlar, ba'zida, tasvirlar va tovushlar
yordamida auditoriyaning his-tuyg'ularini manipulyatsiya qilib, o'zgartirilgan, yoki biroz
manipulyativ axborotni taqdim etishlari mumkin. Masalan, bir voqeaning tasvirlari yoki ovozi
auditoriyani maxsus bir fikrga undashi yoki ularga ma'lum bir nuqtai nazarni tushuntirishi
mumkin.
Bu jarayonni yaxshiroq tushunish uchun, masalan, yangiliklarda yoki televidenie va ijtimoiy
tarmoqlarda tasvir va tovushlarning qanday manipulyatsiya qilinishini ko'rish mumkin. Shunday
qilib, estetika va audiovizual elementlar nafaqat ma'lumotning shaklini belgilabgina qolmay,
balki uning ma'lum bir ijtimoiy yoki siyosiy kontekstda qanday qabul qilinishini ham ta'sir qiladi.
Audiovizual jurnalistika estetikasining ma'lumot tarqatishda qanday mas'uliyatli bo'lishi
kerakligi haqida ham o'ylash zarur. Jurnalistlar nafaqat axborotning to'g'riligiga, balki uning
estetik jihatiga ham javobgar. Ularning asosiy maqsadi – yangiliklarni aniq va halol tarzda,
axborotning mohiyatini buzmasdan taqdim etishdir. Shu bilan birga, estetik imkoniyatlar
auditoriya bilan yaxshiroq aloqada bo'lishga va axborotning tezroq qabul qilinishini ta'minlashga
yordam beradi.
Tahlil vanatijalar qismi:
Audiovizual jurnalistika bugungi kunda nafaqat yangiliklarni tez va
samarali etkazish, balki ularning estetik jihatlarini hisobga olgan holda auditoriyaga qanday ta'sir
qilishni o'rganish zarur. Estetika, ayniqsa tasvirlar, ranglar, tovush va videolar orqali axborotning
ta'sirchanligini oshirishda muhim rol o'ynaydi. Masalan, har bir rangning o'ziga xos psixologik
ta'siri bor. Qizil rang ko'pincha xavf, g'azab yoki kuchni anglatadi, ko'k rang esa tinchlik,
ishonch va xotirjamlikni bildiradi. Bunday ranglarning ishlatilishi audiovizual materialning
hissiy ta'sirini kuchaytiradi. Jurnalistlar, bunday estetikaning psixologik ta'sirini hisobga olib,
ma'lum bir xabarning dramatik yoki hissiy nuqtai nazarini kuchaytirish uchun rang va
tasvirlardan foydalanadilar.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
33
Audiovizual kontentda tovushlarning o'rni ham katta. Boshqa bir misol sifatida, urush haqida
tayyorlangan videolavhada, shovqinli tovushlar va yuqori tonlarda musiqa voqeaning og'irligini,
garchi voqea tasvirlari boshqa his-tuyg'ularni uyg'otsa ham, aniq ko'rsatishi mumkin. Bu kabi
audio-vizual strategiyalar, xabarni va uning tuzilishini tomoshabinlarga qay darajada tushunarli
va hissiy ta'sir etishini nazorat qilishda yordam beradi.
Audiovizual jurnalistika orqali axborotni taqdim etish o'ziga xos kognitiv va emotsional
ta'sirlarni yaratadi. Bir tomondan, tasvirlar va videolar axborotning eng tez va samarali tarzda
yetkazilishiga imkon yaratadi. Tabiatan insonlar vizual axborotni tezda va aniqroq qabul
qiladilar. Tasvirlar yordamida juda qisqa vaqtda muhim ma'lumotni etkazish mumkin, bu esa
matnli jurnalistikadan farqli o'laroq, auditoriyaning axborotga bo'lgan reaksiyasini sezilarli
darajada oshiradi.
Biroq, faqat vizual yoki faqat audio materiallar auditoriyani jalb qilish uchun yetarli bo'lmasligi
mumkin. Shuning uchun audiovizual jurnalistika ikkala elementdan ham samarali foydalanadi.
Tasvir va tovushning uyg'unligi, masalan, ovozli effektlar va musiqa yordamida voqealarning
kognitiv va emotsional ta'sirini kuchaytiradi. Bu, o'z navbatida, auditoriyaning ma'lum bir
voqeaga nisbatan qarashini o'zgartirishi mumkin.
Misol sifatida, urush yoki tabiiy ofatni aks ettirgan bir reportajni olaylik. Agar video tasvirlar
voqeani keng qamrovli va aniq aks ettirsa, tovushlar esa voqeaning dramatikligini kuchaytirsa,
tomoshabinlar voqeaning tafsilotlarini faqat ko'ribgina qolmay, balki hissiy jihatdan ham
o'zlarini unga bog'laydi. Bu kabi uyg'unlik, axborotning to'liq va ta'sirli tarzda yetkazilishiga
imkon yaratadi.
Estetika va audiovizual elementlarning ta'siri, afsuski, faqat ommaviy axborot vositalari
tomonidan yangiliklarni to'g'ri va aniq tarzda tarqatish uchun emas, balki manipulyatsiya qilish
uchun ham ishlatiladi. Jurnalistlar va media ishlab chiqaruvchilar kontentning hissiy ta'sirini
kuchaytirish orqali auditoriyaning qarashlarini o'zgartirishlari mumkin. Audiovizual
materiallarning estetik jihatlari, jumladan tasvirlar, ranglar, ovozlar va montajlar, ma'lum bir
fikrni yoki nuqtai nazarni kuchaytirish uchun ishlatiladi.
Misol uchun, ijtimoiy tarmoqlarda yoki yangiliklar dasturlarida voqeaning bitta jihatini
o'zgarishsiz ko'rsatish mumkin, lekin montaj orqali tasvirlar bir xil voqeaga turli xil kontekstlar
kiritilishi mumkin. Bir voqeaning bir xil videolavhasi ikki xil emotsional ta'sirni yaratishi
mumkin, agar tasvirlar yoki tovushlar manipulyatsiya qilinsa. Bu jarayon, auditoriyani ma'lum
bir fikrga undash yoki ularni xabarga ta'sir o'tkazish imkoniyatini yaratadi.
Shu sababli, audiovizual jurnalistika etika va axborotning haqiqatini saqlashga e'tibor qaratish
kerak. Tahrir qilish va montaj qilishda jurnalistlar va media mutaxassislari, xabarlarning
manipulyatsiya qilinmasligi uchun o'zlarining mas'uliyatlarini his etishlari lozim. Yangi axborot
texnologiyalarining rivojlanishi bilan, bu mas'uliyat, yanada muhim ahamiyat kasb etadi.
Audiovizual jurnalistika orqali axborot taqdimotining o'ziga xosligini va estetik kuchini hisobga
olgan holda, bunday materiallar jahon miqyosida ijtimoiy va siyosiy fikrlarni shakllantirishda
katta ta'sirga ega. Masalan, ommaviy axborot vositalari, film, hujjatli filmlar yoki reklama orqali
voqealarni qanday aks ettirsa, auditoriya shu tarzda voqeaga ta'sir ko'rsatishi mumkin.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
34
Ushbu ta'sir, ba'zida haqiqatga to'liq mos kelmaydigan yoki manipulyatsiya qilingan axborotni
tarqatishga olib kelishi mumkin. Estetik jihatlar, masalan, tasvir yoki ovoz orqali ma'lum bir
fikrni tasdiqlash yoki rad etish uchun ishlatilsa, ularni qanday taqdim etish auditoriyaning
haqiqatni qanday qabul qilishini belgilab beradi. Shu bilan birga, bu jarayon, ba'zida jiddiy
axborot buzilishlariga yoki ijtimoiy manipulyatsiyalarga olib kelishi mumkin.
Audiovizual jurnalistika nafaqat axborotni taqdim etishda, balki uni estetik jihatdan qanday
ishlab chiqishda ham katta ahamiyatga ega. Estetika, tasvirlar, tovushlar va ranglarning
uyg'unligi axborotning ta'sirini sezilarli darajada oshiradi, ammo bunday elementlar auditoriyani
manipulyatsiya qilish yoki haqiqatdan yiroq bo'lgan ma'lumotni etkazish uchun ham ishlatilishi
mumkin. Shunday qilib, jurnalistlar va media tashkilotlari axborotning haqiqatini saqlash,
shuningdek, estetik elementlar orqali ta'sir o'tkazishda mas'uliyatni his qilishlari zarur.
Audiovizual jurnalistika estetik va axborotning o'zaro aloqasini to'g'ri tushunish, kontentning
yanada samarali va ta'sirchan bo'lishini ta'minlaydi. Tasvirlar va tovushlarning uyg'unligi,
axborotning tarqatilishida faqat vizual yoki eshitish jihatlarni emas, balki insonlarning hissiy va
aqliy holatini ham hisobga olishni taqozo etadi. Shu bilan birga, bu jarayon jurnalistlardan
axborotni manipulyatsiya qilmasdan, aniq va haqiqatga asoslangan tarzda taqdim etishni talab
qiladi.
Xulosa qismi:
Audiovizual jurnalistika bugungi kunning eng ommabop va ta’sirchan axborot
tarqatish vositalaridan biriga aylangan. Bu turdagi jurnalistika nafaqat ma'lumotni tez va
samarali tarzda yetkazish, balki estetika orqali axborotning ta'sirini kuchaytirish imkonini ham
beradi. Vizual va eshitish elementlarining uyg'unligi, masalan, tasvirlar, ranglar, tovushlar va
musiqalar yordamida, auditoriyaning hissiyotlarini shakllantirish va voqealarni yanada
ta'sirchanroq etkazish imkonini yaratadi. Bunday yondashuv axborotning kognitiv va emotsional
qabul qilinishini o'zgartiradi, bu esa auditoriyaning voqealarga bo'lgan munosabatini sezilarli
darajada shakllantiradi.
Shu bilan birga, estetika va audiovizual materiallarning manipulyatsiya qilish imkoniyatlari ham
mavjud. Jurnalistlar va media ishlab chiqaruvchilar, ba'zan, ma'lum bir axborotni manipulyatsiya
qilish, auditoriyani ma'lum bir fikrga yo'naltirish uchun vizual va eshitish elementlaridan
foydalanadilar. Bu holatlar axborotning haqiqatiga va ommaviy axborot vositalarining
mas'uliyatiga jiddiy xavf soladi. Estetikaning manipulyatsiya qilishda ishlatilishi, jurnalistikada
axborotning haqqoniyligi va ob'ektivligini ta'minlash zaruratini yanada muhim qiladi.
Maqolada ko'rib chiqilganidek, audiovizual jurnalistika, axborotni nafaqat aniq va tez yetkazish,
balki auditoriyani axborot bilan bog'lashda estetikaning kuchli vosita ekanligini ko'rsatadi.
Yaxshi ishlab chiqilgan audiovizual materiallar, masalan, tasvir va tovushlar yordamida,
axborotni yanada chuqurroq va ta'sirchanroq tarzda etkazish imkoniyatini beradi. Biroq, bu
jarayon jurnalistlarning va media tashkilotlarining axborotning haqiqatini saqlashdagi
mas'uliyatini oshiradi, chunki estetika va manipulyatsiya o'rtasidagi nozik chegaralar ko'plab
ijtimoiy va siyosiy ta'sirlarni o'zgartirishga olib kelishi mumkin.
Bundan kelib chiqadiki, audiovizual jurnalistika va uning estetik ta'siri jurnalistlar va media
tashkilotlaridan axborotni halol va to'g'ri tarzda yetkazish, shuningdek, auditoriyaning fikrini
manipulyatsiya qilmasdan, uning ongini hurmat qilishni talab qiladi. Estetika va axborotning
o'zaro aloqasi, haqiqatan ham, jurnalistikada muhim o'rin tutadi va media mahsulotlarini ishlab
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
35
chiqarishda har bir jurnalistga kuchli mas'uliyat yuklaydi. Shu sababli, bu jarayonni etika va
axborotning to'g'riligi asosida boshqarish juda muhimdir.
Adabiyotlar ro‘yhati
1.
Audiovizual jurnalistika . “O`zbekiston” nashriyoti 2019
2.
Televideniye asoslari “Voris nashriyoti” 2009.
3.
Ixtisoslashgan jurnalistika “O`zbekiston” 2019
4.
Abdujabborova, K. (2025). METHODOLOGY OF ENGLISH LANGUAGE
TEACHING
TO
JOURNALISM
STUDENTS:
EXPERIENCE
OF
FOREIGN
COUNTRIES.
Ethiopian International Journal of Multidisciplinary Research
,
12
(02), 42-46.
5.
Корконосенко С.Г. Основы журналистики. — М.: Аспект Пресс, 2004. — 287 c.
6.
Abdujabarova K. K. K. The role of audio-video materials in developing intercultural
communication //Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. –
2022. – Т. 2. – №. Special Issue 20. – С. 659-665.
7.
Смирнова, Е. А. Зарубежные аудиовизуальные СМИ [Электронный ресурс]:
учеб.-метод. комплекс / Е. А. Смирнова. – Минск: БГУ, 2017. - 163 с.
8.
Abdujabborova K. METHODOLOGY OF ENGLISH LANGUAGE TEACHING
TO JOURNALISM STUDENTS: EXPERIENCE OF FOREIGN COUNTRIES //Ethiopian
International Journal of Multidisciplinary Research. – 2025. - Т. 12. – №. 02. - С. 42-46.
9.
Xayrulla Khudoyorovich Khamidov, Ikrom Yusupovich Bultakov, Karima
Saydanovna Raxmanberdiyeva, Sarvinoz Sayfullayevna Kasimova, Shirin Baxtiyarovna
Sodiqova. Linguistic Expertise of Educational Literature: Analysis and Results // Journal Power
System
Technology.
Vol.
48
No.
4/2024
p.
4017-4027.
https://powertechjournal.com/index.php/journal/article/view/1253
10.
Dilafruz Bozorovna Botirova, Markhabo Raxmonkulovna Abdullayeva, Ilkhom
Yusupovich Khaydarov, Ra’no Anvarovna Khaydarova, Shaxnoza Sharofovna Sharofova. Social
Psychological Features of the Process of Professional Stress in Pedagogical Activity. 2024/12.
Power System Technology ISSN: 1000-3673. V48, Issue 4, pp. 3325-3334.
