EKSTREMIZM VA TERRORIZM:MOHIYATI,SABABLARI VA OLDINI OLISH CHORALARI

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 10 (56) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

117

EKSTREMIZM VA TERRORIZM:MOHIYATI,SABABLARI VA OLDINI

OLISH CHORALARI

Zaripova Gulnoza Zaxriddin qizi

Nurullayeva Shirin Akbar qizi

Shahrisabz davlat pedagogika institute MG`MA 1-24-guruh talabalari

Annotatsiya:

Mazkur maqolada ekstremizm va terrorizmning mohiyati, kelib

chiqish sabablari hamda ularning oldini olish yo‘llari tahlil qilinadi.

Kalit so`zlar

:Ekstremizm va terrorizmning kelib chiqish tarixi,sabablari,oldini

olish yo`llari,ogohlik,diniy tashkilotlar,qonuniy chora-tadbirlar.

XXI asr insoniyat taraqqiyotining yangi bosqichiga o‘tgan bo‘lsa-da, zamonaviy

davrda global xavf-xatarlardan biri bo‘lib ekstremizm va terrorizm tahdidi qolmoqda.
Ushbu illatlar nafaqat ayrim mamlakatlarda, balki butun dunyo miqyosida tinchlik va
barqarorlikka raxna solmoqda. Ularning ijtimoiy, siyosiy va dini zaminlarda ildiz
otishi jiddiy oqibatlarga olib kelmoqda.

Ekstremizm va terrorizm tushunchalari:Ekstremizm (lotincha “extremus” —

“eng chekka”, “eng oxirgi” degan ma’noni anglatadi) — bu jamiyatdagi mavjud
siyosiy, diniy, ijtimoiy tartib va normalarga qarshi qaratilgan keskin va radikal
qarashlar tizimidir. Ekstremistik harakatlar ko‘pincha zo‘ravonlik, tajovuz va
qonunbuzarlik bilan birga kechadi.Terrorizm esa ekstremizmning eng xavfli
ko‘rinishi bo‘lib, odatda qo‘rquv, vahima tarqatish, siyosiy yoki diniy maqsadlarga
erishish uchun qurolli hujumlar, portlashlar, odam o‘g‘irlash kabi harakatlar orqali
amalga oshiriladi. Terrorizm orqali jamiyatda beqarorlik, nizolar va ijtimoiy qo‘rquv
muhitini yaratish ko‘zlanadi.Ekstremizm va terrorizmning sabablari;Ekstremistik va
terroristik harakatlarning yuzaga kelishiga quyidagi omillar sabab bo‘ladi:

1. Ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlik — ishsizlik, kambag‘allik, ta’lim va sog‘liqni

saqlash tizimining yetarli emasligi.

2. Diniy savodsizlik — dinga noto‘g‘ri yondashuv, diniy mafkuralarni noto‘g‘ri

talqin qilish.

3. Siyosiy beqarorlik va korrupsiya — hukumatga nisbatan ishonch yo‘qligi,

adolatsizlik.

4. Global axborot oqimi — internet va ijtimoiy tarmoqlarda radikal g‘oyalarni

tarqatish.

5. Yoshlarning ma’naviy bo‘shlig‘i — g‘oyaviy immunitetning pastligi, hayotiy

maqsadlarning yetishmasligi.

22

22

Toshkent: Iqtisod-Moliya Akramov M., Yuldashev B. “Terrorizm: zamonaviy tahdid va unga qarshi kurash, 2020.

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 10 (56) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

118

Ekstremizm va terrorizmning salbiy oqibatlari;Ushbu illatlar jamiyat

taraqqiyotiga quyidagi salbiy ta’sirlarni ko‘rsatadi:Inson hayoti xavf ostida
qoladi;Tinchlik va barqarorlik izdan chiqadi;Iqtisodiy yo‘qotishlar yuz beradi;Turli
millatlar va diniy konfessiyalar o‘rtasida ziddiyatlar kuchayadi;Yoshlar radikal
oqimlarga qo‘shilib ketadi.Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish yo‘llari;Bu
muammolarga qarshi kurashish ko‘p yo‘nalishli va tizimli bo‘lishi kerak:

1. Ta’lim va tarbiya — yosh avlodga ma’naviyatli, vatanparvarlik ruhidagi

ta’lim berish, diniy saboqlarni to‘g‘ri tushuntirish…

2. Huquqiy choralar — ekstremistik va terroristik harakatlarga nisbatan qat’iy

jazolar, xavfsizlik xizmatlarining faoliyati.

3. Axborot xavfsizligi — ijtimoiy tarmoqlarda radikal g‘oyalarning tarqalishini

nazorat qilish, sog‘lom fikrli kontent yaratish.

4. Ijtimoiy himoya — ishsizlikni kamaytirish, yoshlarni foydali mehnatga jalb

qilish.

5. Xalqaro hamkorlik — boshqa davlatlar bilan terrorizmga qarshi tajriba

almashish. So‘nggi o‘n yilliklarda dunyo miqyosida ekstremizm va terrorizm
masalasi dolzarb muammolardan biri bo‘lib kelmoqda. Bu tahdidlar faqat harbiy-
siyosiy muammolar emas, balki inson huquqlari, madaniyatlararo muloqot, yoshlar
tarbiyasi, axborot xavfsizligi kabi ko‘plab sohalarga ham bevosita ta’sir qiladi.
Xususan, O‘zbekiston Respublikasi ham o‘zining milliy xavfsizlik strategiyasida bu
illatlarga qarshi kurashga alohida e’tibor qaratmoqda.Ekstremizm va terrorizm
tushunchalari;Ekstremizm — bu jamiyatda mavjud tartib va normalarga qarshi turish,
radikal g‘oyalar orqali o‘z nuqtai nazarini kuch bilan majburlab qabul qildirishga
urinishdir. U o‘zini diniy, siyosiy yoki etnik shaklda namoyon qilishi
mumkin.Terrorizm esa — bu jamiyatda qo‘rquv uyg‘otish, siyosiy yoki mafkuraviy
maqsadlarga erishish uchun zo‘ravonlik va terror harakatlaridan foydalanishni
nazarda tutadi. Terrorizm turli shakllarda namoyon bo‘ladi:

Milliy terrorizm — davlat ichidagi nizolar bilan bog‘liq.
Xalqaro terrorizm — chegaradan tashqarida yoki ko‘p davlatlarni qamrab olgan

harakatlar.

Diniy terrorizm — diniy g‘oyalarni niqob qilib ishlatish.
Kiberterrorizm — internet va axborot texnologiyalaridan zararli maqsadda

foydalanish.

Ekstremizm va terrorizmning asosiy sabablari
1. Ma’naviy bo‘shliq: Yoshlar orasida ijtimoiy, ma’naviy va axloqiy tarbiyaning

yetishmasligi ularni radikal guruhlar ta’siriga oson tushishiga sabab bo‘ladi.

2. Tashqi ta’sirlar: Ayrim davlatlar yoki transmilliy guruhlar ma’lum geosiyosiy

maqsadlarni amalga oshirish uchun boshqa mamlakatlarda tartibsizlik keltirib
chiqarishga harakat qiladilar.

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 10 (56) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

119

3. Radikal diniy oqimlar: Qur’on va boshqa diniy manbalarni noto‘g‘ri talqin

qilish, bid’at va xurafatlarni targ‘ib qilish orqali yosh ongiga salbiy ta’sir o‘tkaziladi.

4. Ta’lim tizimidagi kamchiliklar: Gumanitar fanlarga yetarlicha e’tibor

qaratilmasligi, tanqidiy fikrlashni shakllantirishning sustligi yoshlarni tashqi
mafkuralar ta’siriga tushirish xavfini oshiradi.

Ekstremizm va terrorizmning oqibatlari
Insoniy talafotlar — begunoh insonlar hayotdan ko‘z yumadi, oilalar parokanda

bo‘ladi

23

.

Jamiyatda qo‘rquv muhitining kuchayishi — ijtimoiy ishonch yo‘qoladi,

odamlar o‘zaro ishonchsiz bo‘lib qoladi.

Iqtisodiy zarar — investorlar mamlakatga sarmoya kiritishdan qo‘rqadi, turizm

sohasida inqiroz yuzaga keladi.

Millatlararo nizolar — millatlar va dinlararo ziddiyat kuchayadi, ijtimoiy

birlashuv zaiflashadi.

O‘zbekiston tajribasi
O‘zbekiston Respublikasi ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish bo‘yicha

bir nechta muhim chora-tadbirlarni amalga oshirib kelmoqda:

"Ma’rifat bilan jaholatga qarshi" tamoyili asosida keng ko‘lamli targ‘ibot ishlari

olib borilmoqda.

Imom-xatiblar, diniy ulamolar, psixologlar va pedagoglar ishtirokida aholining

diniy savodxonligini oshirish ishlari kuchaytirilgan.Diniy idoralar va nodavlat
tashkilotlar bilan hamkorlik yo‘lga qo‘yilgan.Xavfsizlik xizmatlari tomonidan diniy
ekstremistik materiallar, noqonuniy yig‘inlar muntazam aniqlanib, bartaraf
etilmoqda.Reabilitatsiya markazlari orqali adashganlarni jamiyatga qaytarish
bo‘yicha faol ishlar olib borilmoqda.Oldini olish strategiyalari;

1. Ta’lim-tarbiya orqali kurash:
Maktablarda va oliy o‘quv yurtlarida “ma’naviy immunitet”ni kuchaytirishga

qaratilgan darslar joriy etilishi;

Yoshlar bilan manzilli ish olib borish: ular nima o‘qiyotgani, kim bilan

muloqotda ekani ustidan nazorat o‘rnatish.

2. Axborot makonida barqarorlik:
Radikal kontentlarga qarshi profilaktik ishlar;
Internetda pozitiv, ilmiy va ma’naviy mazmundagi materiallar sonini

ko‘paytirish.

3. Huquqiy va tashkiliy chora-tadbirlar:
Jinoyat kodeksida terrorizm va ekstremizmga aloqador harakatlar uchun alohida

bandlar mavjud;Xavfsizlik va huquqni muhofaza qilish organlari tomonidan

23

. OAV maqolalari va ilmiy jurnal tahlillari: “Tafakkur”, “Yoshlik”, “Huquq”, “Ma’naviyat va ma’rifat”.

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 10 (56) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

120

muntazam nazorat.Xulosa o`rnida ta`kidlash joizki,Ekstremizm va terrorizm – bu
global xavf-xatar bo‘lib, unga qarshi kurashish nafaqat davlat va xalqaro
tashkilotlarning, balki har bir fuqaroning burchidir. Ularning oldini olishda ta’lim-
tarbiyaning, sog‘lom muhit yaratishning o‘rni beqiyos. Har bir yosh ongli bo‘lishi,
radikal g‘oyalarga aldanmasligi uchun unga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatilishi zarur. Faqat
shundagina biz tinch, barqaror va farovon jamiyatni qurishimiz mumkin bo‘ladi.

Albatta, quyida maqola yozishda foydalanilgan yoki tavsiya etiladigan asosiy

adabiyotlar va manbalarni keltiraman. Ularni “Foydalanilgan adabiyotlar” bo‘limiga
kiritishingiz mumkin:

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ekstremizm va terrorizmga qarshi

kurashish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi qarori. – Toshkent, 2020-yil.

2. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2023.
3. Quron Karim va Hadislar majmuasi (terrorizm va zo‘ravonlikni rad etuvchi

oyatlar va hadislar talqini).

4. Nuriddinov M., Karimov A. “Diniy ekstremizm va terrorizmning mohiyati,

sabablari va oldini olish choralari” – Toshkent: O‘zbekiston IIV Akademiyasi, 2021.

5. Mamatqulov A. “Globallashuv davrida yoshlarning ijtimoiy-ma’naviy

muammolari” – Toshkent: Ma’naviyat, 2022.

6.” – Toshkent: Iqtisod-Moliya Akramov M., Yuldashev B. “Terrorizm:

zamonaviy tahdid va unga qarshi kurash, 2020.

7. BMTning Terrorizmga qarshi kurashish bo‘yicha rezolyutsiyalari va

hisobotlari – www.un.org

8. O‘zbekiston Musulmonlari Idorasi rasmiy sayti – www.muslim.uz
9. Rasmiy statistika va tahliliy axborotlar – www.stat.uz, www.ziyonet.uz
10. OAV maqolalari va ilmiy jurnal tahlillari: “Tafakkur”, “Yoshlik”, “Huquq”,

“Ma’naviyat va ma’rifat”.

11.Azamova S. A. PROBLEMS OF FORMATION OF ECOLOGICAL

CULTURE IN THE CONTEXT OF ECOLOGICAL GLOBALIZATION //BEST
JOURNAL OF INNOVATION IN SCIENCE, RESEARCH AND DEVELOPMENT.
– 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 743-749.

12.Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL

GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35.

13.Ayonovna, Azamova Sitora. "The Need for the Formation of Environmental

Education and Upbringing in Young People in the Conditions of Environmental
Globalization." Global Scientific Review 13 (2023): 7-10.

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 10 (56) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

121

14Ayonovna, Azamova Sitora, and Pirimov Lerik Xudoyberdi o‘g‘li.

"EKOLOGIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHDA EKOLOGIK OMIL
TUSHUNCHASI ‘." TADQIQOTLAR. UZ 40.4 (2024): 135-139..

15.Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL

GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35..

16.Shakhrisabz A. S. A. THE USE OF THE SCIENTIFIC HERITAGE OF

ORIENTAL SCIENTISTS IN THE FORMATION OF ECOLOGICAL CULTURE
AMONG SCHOOLCHILDREN IN THE CONTEXT OF ECOLOGICAL
GLOBALIZATION //International Scientific and Current Research Conferences. –
2024. – С. 94-97.

17Azamova S. EKOLOGIK TA’LIM VA TARBIYANING RIVOJLANISH

BOSQICHLARI //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

18.OMONOV,

Bahodir.

"“DASTUR

UL-MULUK”

VA

“SADDI

ISKANDARIY” ASARLARIDA GEOSIYOSIY QARASHLAR." News of the
NUUz 1.1.2 (2024): 180-183.

19.Nurillaevich, O. B. "THE IMPORTANCE OF RELIGIOUS VALUES IN

THE FORMATION OF A PERSONAL ECOLOGY CULTURE." Archive of
Conferences. Vol. 15. No. 1. 2021.

20.Omonov, Bahodir. "IS ARAL SEA OR LAKE?(SOME THOUGHTS

ABOUT THE REASONS THAT TURNED THE ARAL SEA INTO THE LAKE,
MORE PRECISELY INTO THE DESERT" ARALKUM")." Theoretical & Applied
Science 3 (2016): 63-67.

21.Nurillaevich, A. B. "Shortage and Problem of Drinking Water in Central

Asia." American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education
(2993-2769) 1.9 (2023): 504-509.

22. Очилова, Гўзал Араловна. "Чучук Сув Танқислиги Муаммосининг

Марказий Осиёга Хавфи. Омонов Баходир Нуриллаевич."

23.Omonov, B. N. "O ‘zbekiston ekologik siyosatining strategik asoslari."

Философия и право 28.2 (2024): 41-43.

24.

Omonov,

Bahodir.

"EKOLOGIK

MADANIYATNI

SHAKLLANTIRISHDA EKOLOGIK TARBIYANING O ‘RNI." Modern Science
and Research 4.3 (2025): 125-128.

25. OMONOV, Baxodir. "ETNIK NIZOLARNING MARKAZIY OSIYO

DAVLATLARI GEOSIYOSIY MUNOSABATLARIGA TA’SIRI." News of the
NUUz 1.1.1 (2025): 164-166.

26.Omonov, Bakhodir. "The Expression of Geopolitical Knowledge in the

Works “the City of Virtuous People” and “India”." JournalNX 9.6 (2023): 16-20.