International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
13
O‘QUV JARAYONI SIFAT KO‘RSATGICHLARINI ANIQLASHDA
MAQSADLI MONITORING AHAMIYATI: PEDAGOGIK MAHORAT VA
KREATIV YONDASHUV SAMARADORLIGI
Rustamov Raxmat Mansurovich
O‘zbekiston Respublikasi IIVning 1-sonli Toshkent akademik litseyi kafedra
boshlig‘i, texnika fanlari nomzodi
Eshov Namoz Sanoqulovich
O‘zbekiston Respublikasi IIVning 1-sonli Toshkent akademik litseyi huquqiy fanlar
bosh o‘qituvchisi
Zayniddinov Samariddin Badriddinovich
O‘zbekiston Respublikasi IIVning 1-sonli Toshkent akademik litseyi umumta’lim
fanlar kafedrasi oliy ma’lumotli o‘qituvchisi
Annotation:
This article outlines a systematic approach to targeted monitoring
aimed at analyzing the knowledge levels and growth areas of quality indicators
among students. It emphasizes the importance of independent work with gifted
students and highlights the need for strong pedagogical skills and creative strategies
when working with students who struggle academically. The article also discusses the
use of educational technologies and interactive teaching methods to enhance students'
logical thinking and speech culture. Additionally, it details the sequential stages of
targeted monitoring for assessing the quality, content, and effectiveness of teaching in
various subjects, as well as the principles that underpin effective teaching and the
coherence of the teaching process.
Annotatsiya:
ushbu maqolada o‘quvchilarning bilim darajalari, sifat
ko‘rsatgichlari o‘sish nuqtalarini ilmiy asosda tahlil qilib borishda maqsadli
monitoring yuritish ketma-ketligi, iqtidorli o‘quvchilar bilan mustaqil ishlash,
o‘zlashtirishi sust bo‘lgan o‘quvchilar bilan tizimli shug‘ullanishda pedagogik
mahorat va kreativ yondashuv, ta’lim texnologiyalari, o‘qitishning interfaol usulllari,
o‘quvchilarda mantiqiy fikrlash va nutq madaniyatlarini yanada oshirish, fanlarni
o‘qitish sifati, mazmuni va natijadorligini baholashda maqsadli monitoring
yuritishning ketma-ketlik bosqichlari, o‘qitish tamoyillarining mazmun va mohiyati,
shuningdek, o‘qitish jarayoni izchilligi haqida tushinchalar keltirib o‘tilgan.
Kalit so‘zlar:
monitoring, sifat, mazmun, kreativlik, metodika, o‘qitish usullari,
pedagogik mahorat, ilmiylik, o‘qitish vositalari, interfaol, o‘qitish tamoyillari,
izchillik, o‘zlashtirish, bilim, ko‘nikma, malaka, faollik, jarayon, mantiqiy fikrlash,
nutq, qobiliyat, virtual stentlar, tizimlilik, malaka oшiriш, o‘quv-metodik kontentlar
majmuasi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) va h.k.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
14
Keywords
: monitoring, quality, content, creativity, methodology, teaching
methods, pedagogical skills, scientificity, teaching tools, interactive techniques,
teaching principles, consistency, mastery, knowledge, skills, competence, activity,
process, logical thinking, communication, ability, virtual tools, systematic approach,
skill development, educational and methodological content, information and
communication technologies (ICT), etc.
Buguni kunda ijtimoiy-iqtisodiy sohalarning rivojlanib borishi, amaliyotga kirib
kelayotgan zamonaviy texnika va texnologiyalar va ularni boshqarish, o‘quv
jarayonlarini raqamlashtirish tizimidan maqsadli foydlanish, zamonaviy o‘quv-
uslubiy kontentlarni yaratish va joriy etish bilan yuqori bilim va amaliy
ko‘nikmalarga ega bo‘lgan malakali kadrlarni tayyorlashda ta’lim sifatini
oshirishning o‘sish nuqtalarini yanada takomillashtirish, pedagog kadrlardan kreativ
yondashuvlar asosida zamonaviy interfaol metodikalarni keng joriy etish ta’lim
sohasining ustivor yo‘nalishlariga aylanmoqda.
Ushbu ilmiy maqolada keltiriladigan metodik va uslubiy tavsiyalar ta’lim sifati
va samaradorligini oshirishning o‘sish nuqtalari aniqlashda maqsadli monitoringni
tashkil etishning dolzarb yo‘nalishlari, muammolar va ularning yechimlari to‘g‘risida
taklif va tavsiyalarni yoritishni lozim deb topdik.
Ma’lumki har bir ta’lim tashkilotining bosh g‘oyasi sifatli ta’limni tashkil qilish,
iqtidorli o‘quvchi-yoshlarni qo‘llab-quvvatlash, tajribali va yuqori pedagogik
mahoratga ega pedagog kadrlar bilan ta’minlanganligi, moddiy-texnik baza,
zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalarning keng joriy etilganligi muhim
o‘rin tutadi.
Mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha ta’lim sifatini o‘sish nuqtalarini aniqlashda va
rivojlantirishda tizimli ravishda kompleks tahlillarni amalga oshirishda ta’lim
tashkilotlari o‘quv jarayoni bilan bevosita uzviy bog‘langan maqsadli monitoringning
dolzarb yo‘nalishlarini belgilab olish va shu asosda jarayonlarni amalga oshirishda
qanday chora-tadbirlarni amalga oshirish, qanday tahlillar o‘tkazish, qanday natijalar,
qanday muammolar mavjudligi va ularni bartarf etishda qanday metodik tavsiyalar
ishlab chiqish, o‘qitishning zamonaviy kontentlarini yaratish, pedagoglarni qanday
yo‘nalishlar bo‘yicha pedagogik mahoratlarini oshirish kabi vazifalarni belgilab
berish imkoniyati bermoqda.
Ta’limda maqsadli monitoring o‘zi nima, ushbu jarayonning asosiy
yo‘nalishlari to‘g‘risida:
Monitoring
– bu kuzatish, nazorat, ma’lum bir hodisa yoki jarayonning holatini
kuzatish, hisobga olish, baholash va istiqboldagi rejalarni belgilash. Monitoring
tizimi kundalik hayotning barcha sohalarida qo‘llaniladi.
Jumladan, ta’lim sohasida o‘quv jarayonlarini mazmunli va samarali tashkil
etilishi, ularning natijadorligi maqsadli monitoring tahlillari asosida baholash, ta’lim
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
15
mazmuni va sifatini oshirishdagi kreativ yondashuvlarni joriy etish uchun asos bo‘lib
xizmat qiladi.
Ta’lim tashkilotlarida maqsadli monitoring yuritishni tizimli ravishda amalga
oshirish va natijadorligini ilmiy asosda tahlil qilish, ta’lim sifatini oshirishga oid
ustivor vazifalarni belgilab olishda rahbar va pedagog kadrlar uchun quyidagi ayrim
dolzarb yo‘nalishlar mazmunini yoritib berishni joiz deb topdik.
Maqsadli
monitoring
jarayonlarini
amalga
oshirishning
asosiy
yo‘nalishlari:
- o‘quvchilar bilimini baholab borishda maqsadli nazorat-sinovlar: tahlil va
natija;
- iqtidorli o‘quvchilarni maqsadli tayyorlash;
- o‘zlashtirishi sust bo‘lgan o‘quvchilar bilan ishlash samaradorligini oshirish
mexanizmi amaldagi holati tahlili;
- o‘quvchilarni fanga, kasbga, sportga, ma’naviy-marifiy sohaga bo‘lgan
qiziqishlarini aniqlashda ijtimoiy (psixologik) so‘rovnomalar;
- zamonaviy ta’lim kontentlari holati, sifati va mazmuni;
- pedagog kadrlarning kasbiy mahorati;
- o‘quv jarayoni moddiy texnik bazasi;
- tajribali o‘qituvchilar uchun motivatsiya;
- iqtidorli o‘quvchilarni rag‘bat va motivatsiya;
O‘quv jarayonlari sifati va samaradorligini oshirishda maqsadli monitoring
jarayonlarini olib borilishida ushbu dolzarb yo‘nalishlardagi ayrim muammolarni
bartaraf etish, o‘quvchilarni fanga bo‘lgan qiziqishlari, zamonaviy o‘qitish
kontentlarini yaratish, fan o‘qituvchilarining kasbiy pedagogik mahoratlarini oshirish,
o‘zaro tajriba almashish, iqtidorli o‘quvchilarni qo‘llab-quvvatlash, o‘zlashtirishi sust
bo‘lgan o‘quvchilarni qo‘shimcha o‘quv mashg‘ulotlariga jalb etish, ta’lim
tashkilotining turdosh ta’lim muassasalari bilan o‘zaro hamkorlik, maqsadli malaka
kurslarini tashkil etish, ilg‘or tajribalarni ommalashtirish imkoniyatlarini yanada
kengaytiradi.
Ta’lim muassasalarida o‘quv jarayoni sifat ko‘rsatgichlarini aniqlashda
maqsadli monitoringning ayrim asosiy yo‘nalishlari umumiy tuzilmasi quyidagi
ko‘rinishda tavsiya qilinadi.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
16
Maqsadli monitoringdan kutilayotgan asosiy natijalar o‘quv jarayonlarini tizimli
ravishda tashkil etish, ta’lim dasturlarini o‘zlashtirilishi, iqtidorli o‘quvchilarni
qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, ayrim fanlarni o‘zlashtirishlari sust bo‘lgan
o‘quvchilar bilan samarali ishlash mexanizmini takomillashtirish, mavjud moddiy
texnik bazadan dars jarayonlarida maqsadli foydalanish, pedagog kadrlarning kasbiy
mahoratlarini ehtiyojga asosan oshirib borishda muhim o‘rin tutadi.
Shuningdek, o‘quv jarayoni uchun kompleks ravishda maqsadli monitoringini
yuritish ta’lim muassasalari o‘quv bo‘limlari, kafedralar, fan o‘qituvchilari,
psixologlar hamkorlikda ta’lim sifati va samaradorligini yanada oshirish, pedagog
xodimlardan dars jarayonlarini kreativ yondashuvlar asosida mazmunli tashkil etish,
o‘qitishning zamonaviy usullarini tanlash, o‘quvchilarni fanga bo‘lgan qiziqishlarini
oshirishda o‘z samarasini beradi.
O‘quv jarayonidagi maqsadli monitoring asosiy yo‘nalishlaridan
kutilayotgan natijalar: muammmolarni bartaraf etish va zamonaviy ta’lim
kontentlarini yaratish ketma-ketligi:
Maqsadli
monitoring
asosiy
yo‘nalishlari
Muammolarni
aniqlash
Muammolarni
bartaraf etish yo‘llari
Amalga
oshirish
mexanizmi
O‘quvchilar
bilimini
baholab
-har
o‘quv
yili
boshlanishida
fanlar
bo‘yicha
-o‘quvchilar
bilimini
fanlar
kesimida
o‘zlashtirish,
sifat
-ijtimoiy
so‘rovnomalar
o‘tkazish;
-ta’lim
Maqsadli
monitoring
zamonaviy
ta’lim
kontentlari
mazmuni
pedagog
kadrlarning
kasbiy
mahorati
o‘quv jarayoni
moddiy
texnik
bazasi
O‘zlashtirishi
sust bo‘lgan
o‘quvchilar bilan
ishlash
Baholash
Iqtidorli
o‘quvchilar
bilan ishlash
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
17
borishda
nazorat-
sinovlarni reja
asosida
o‘tkazish
va
natijalarini
tahlil qilish
o‘quvchilarning
bilimlarini aniqlashda
boshlang‘ich nazorat
sinovlarini
(BN)
o‘tkazish va qoniqarsiz
natijalar qayd etgan
o‘quvchilarni aniqlash.
ko‘rsatgichi
reytinglarini
ishlab
chiqish; -konsultasiyalar
tashkil
qilish;
-
individual
tartibda
shug‘ullanish,
-
ta’limdagi imkoniyatlar
to‘g‘risida
suhbatlar
tashkil qilish
metodlarini
qayta
ko‘rib
chiqish,
takomillashtirish;
-
rag‘batlantirishning
samarali
usullarini
joriy etish.
Iqtidorli
o‘quvchilarni
maqsadli
tayyorlash
-fanlar
bo‘yicha
iqtidorli o‘quvchilarni
saralab
olish
va
rag‘batlantirish
mexanizmini
takomillashtirish;
-fan
olimpiadalari,
ilmiy-tadqiqot
ishlariga yo‘naltirish,
ilmiy-amaliy
konferensiyalarda
ma’ruzalar
bilan
ishtirok
etish
imkoniyat yaratish;
-
iqtidorli
yoshlar
bilan ishlashning eng
maqbul
usullarini
tanlash.
-fanlar
bo‘yicha
o‘quvchilar
o‘rtasida
turli
nominasiyalar
bo‘yicha
zakovat
intellektual
o‘yinlar
salmog‘ini oshirish;
- fan olipiadalari, milliy
sertifikatlarni
qo‘lga
kiritgan o‘quvchilar va
ularning
ustozlarini
munosib
rag‘batlantirishni yo‘lga
qo‘yish;
-ota-onalariga
minnatdorchilik yo‘llash
-ta’lim
muassasasi,
hamkor
ta’lim
tashkilotlari
yoki
sohaviy idoralar bilan
tuzilgan
memorandumlar
asosida
iqtidorli
o‘quvchilar,
fan
o‘qituvchilarni
moddiy va ma’naviy
rag‘batlantirish,
o‘qituvchilarni yozgi
ta’tillari
davrida
sog‘lomlashtirish
sihatgohlarida bepul
yo‘llanmalar berish
tizimini
yo‘lga
qo‘yish.
O‘zlashtirishi
sust
bo‘lgan
o‘quvchilar
bilan ishlash
-fanlar bo‘yicha BN,
JN, YaN sinovlarida
natijalarini o‘quv yili
davomida
o‘quvchi
kesimida tahlil qilish;
-o‘zlashtirishi
sust
bo‘lgan
o‘quvchilar
ro‘yxatini
shakllantirish;
-sabablarini o‘rganish
maqsadida
ijtimoiy-
so‘rovnoma o‘tkazish;
-o‘zlashtirishi
sust
bo‘lgan
o‘quvchilar
ro‘yxatini shakllantirish;
-sabablarini
o‘rganish
maqsadida
ijtimoiy-
so‘rovnoma o‘tkazish;
-ota-onalarini xabardor
qilib borish;
-fan
to‘garaklariga,
qo‘shimcha
o‘quv
mashg‘ulotlariga
jalb
qilish
-
alohida
jadval
asosida
fan
to‘garaklari
va
konsultasiyalar
tashkil qilinadi;
- nazariy va amaliy
mashg‘ulotlarni uzviy
olib borish;
- kichik guruhlarda
ishlash;
-mustaqil
ishlash
ko‘nikmalarini
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
18
-so‘rovnoma natijalari
bo‘yicha ularni fan
to‘garaklariga,
qo‘shimcha
o‘quv
mashg‘ulotlariga
shakllantirish;
- izlanuvchanlik va
fikrlash
qobiliyatlarini
oshirish.
Zamonaviy
ta’lim
kontentlari
holati, sifati va
mazmuni;
-ta’lim
dasturlariga
asosan o‘quvchilarning
imkoniyatlari
hamda
nazariy
va
amaliy
ko‘nikmalarini
rivojlantirishga
yo‘naltirilgan
zamonaviy
o‘quv
vositalari,
amaliy
topshiriqlar,
o‘quvchilarni
fikrlashga
yo‘naltiradigan ta’lim
kontentlarga ehtiyojlar
mavjud.
-xorij
tajribalarini
o‘rganish, oliy ta’lim
muassasalari
hamda
malaka oshirish ilmiy-
tadqiqod markazlarining
tajribali mutaxassislarini
jalb
qilish
orqali
pedagoglar
uchun
o‘qitish
metodikalari
yo‘nalishlari bo‘yicha
doimiy
harakatdagi
qisqa muddatli seminar-
treninglar,
taqdimot
o‘quvlarini tashkil etish
salmog‘ini oshirish.
-ta’lim
dasturlariga
mos
ravishda
zamonaviy taqdimot
materiallari
yaratiladi, mavjudlari
takomillashtiriladi;
-fanga oid vertual
stendlar, animasiyali
o‘quv
materiallari
yaratiladi
va
mavjudlari
takomillashtiriladi;
-o‘quvchilarni fanga
bo‘lgan qiziqishlarini
oshirishda
ilmiy-
amaliy anjumanlarga
ma’ruzalar
bilan
ishtirok
etishga
yo‘naltiriladi.
Pedagog
kadrlarning
kasbiy
mahorati;
-o‘qitish
metodikalariga
oid
o‘quv-uslubiy
materiallarga
ehtiyojlar;
-pedagoglar
uchun
ehtiyojga
asoslangan
doimiy
harakatdagi
malaka
oshirish
(DHMO);
-barcha o‘quv uslubiy
materiallarni
raqamlashtirish,
o‘qitishning
zamonaviy
texnik
-tajribali
professor-
o‘qituvchilar
muallifligida
ilg‘or
pedagogik
texnologiyalarni qamrab
olgan zamonaviy o‘quv
uslubiy
materiallarni
yaratish;
-
-ilmiy
izlanuvchanlikka
yo‘naltirish;
-xorij
tajribalarini
o‘rganish;
-turdosh
ta’lim
muassasalari
professsor-
o‘qituvchilari
bilan
o‘zaro
hamkorlikni
rivojlantirish.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
19
vositalari;
-kasbiy
pedagogik
mahorat yo‘nalishida
qisqa
muddatli
treninglar va h.k.
Xulosa o‘rnida:
ushbu maqolada amaliyotda joriy qilingan hamda o‘quv
jarayonlari sifati, samaradorligi va mazmunini yanada oshirishda o‘zining ijobiy
natijalarini bergan metodik tavsiyalarning ayrim xususiyatlari yoritib berildi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. R.M.Rustamov va boshqalar. International scientifik jornal “Interpretation
and researches”// volume 2 issue 16 (38), 2024 y.
2. “Innovasion ta’lim texnologiyalari va pedagogik kompetentlik” // O‘quv
uslubiy majmua. 2016 y.
3. J.Yo‘ldoshev, S.Usmonov. “Pedagogik texnologiyalar asoslari” // 2005 y.
4. Q.Olimov va boshqalar. “Maxsus fanlarni o‘qitish metodikasi”. Metodik
qo‘llanma. 2004 y.
