Авторы

  • Г.А. Ералиева
    Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети
  • Б.М. Досжанов
    Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети
  • Ш.Т. Ҳайдаров
    Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети

Биографии авторов

  • Г.А. Ералиева, Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети
    катта ўқитувчиси
  • Б.М. Досжанов, Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети
    ўқитувчиси

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.international-scientific.70004

Ключевые слова:

жисмоний ривожланиш соматоскопия анамнез пульсометрия.

Аннотация

Спортчилар жисмоний ривожланишларини такрорий текширишлар, уларнинг организмига жисмоний юкламаларнинг таъсирини кандай даражада бўлганлигини аниқлаб беради. Текширишлар натижаларига қараб, танлашда спорт мутахассислигини ва машғулотларнинг тўғри тақсимланишига аҳамият берилади. Педагогдан жисмоний ривожланишни аниқлаш ва уни тўғри баҳолаш талаб этилади, чунки унинг шуғулланувчидаги ўзгариш динамикаси ўқув-педагогик жараённинг тўғри ташкиллантирилиши ҳақида баҳо беради.


background image

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

188

ГИМНАСТИКАЧИ ҚИЗЛАРНИНГ ЖИСМОНИЙ ТАРБИЯ ВА СПОРТ

МАКТАБИ ТАЪЛИМИДА ТИББИЙ ТАЪМИНОТНИНГ АҲАМИЯТИ

Г.А. Ералиева

Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети катта ўқитувчиси

Б.М.Досжанов

Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети ўқитувчиси

Ш.Т.Ҳайдаров

Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети

Аннотация.

Спортчилар жисмоний ривожланишларини такрорий

текширишлар, уларнинг организмига жисмоний юкламаларнинг таъсирини
кандай даражада бўлганлигини аниқлаб беради. Текширишлар натижаларига
қараб, танлашда спорт мутахассислигини ва машғулотларнинг тўғри
тақсимланишига аҳамият берилади. Педагогдан жисмоний ривожланишни
аниқлаш ва уни тўғри баҳолаш талаб этилади, чунки унинг шуғулланувчидаги
ўзгариш динамикаси ўқув-педагогик жараённинг тўғри ташкиллантирилиши
ҳақида баҳо беради.

Калит сўзлар:

жисмоний ривожланиш, соматоскопия, анамнез,

пульсометрия.

Аннотация.

Повторные тесты физического развития спортсменов

показывают степень их физической активности. В зависимости от результатов
проверок важна выбор спортивной специальности. От преподавателя требуется
определить и правильно оценить физическое развитие, поскольку динамика
изменений в его или ее профессии дает оценку правильной организации
процесса преподавания и обучения.

Ключевые слова:

физическое развитие, соматоскопия, анамнез,

пульсометрия.

Annotation.

Repeated tests of physical development of athletes show the degree

of their physical activity. Depending on the results of the checks, the choice of a
sports specialty is important. The teacher is required to determine and correctly assess
physical development, since the dynamics of changes in his or her profession provide
an assessment of the correct organization of the teaching and learning process.

Key words

: physical development, somatoscopy, history, pulsometry.

Долзарблиги.

Спорт

амалиёти

тажрибаси

шуни

кўрсатадики,

спортчиларни тайёрлашда қўлланиладиган анъанавий услуб ва воситалар кўп
йиллик тайёргарлик жараёнининг муайян босқичида ўз самарадорлигини
йўқотиши ёки сустлаштириши мумкин. Натижада, спорт натижалари ҳам,


background image

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

189

жисмоний ва функционал имкониятлар ҳам тараққиётдан тўхташи эҳтимолдан
ҳоли эмас. Бундай вазиятнинг келиб чиқиши табиий ҳолатдир. Чунки
организмнинг юкламаларга мослашиш имконияти чексиз бўлмайди, анъанавий
юкламаларга кўникма ҳосил бўлади, ихтисослаштирилган махсус машқларнинг
спорт маҳоратини ўстиришига «қудрати» етмай қолади.

Гимнастика кўп муаммоларини ҳал қилувчи, кўпқиррали воситадир. Унинг

машқлари орқали жисмоний физилатларни ривожлантириш, тўғри қомат
шакллантириш, соғлиқни мустаҳкамлаш, иродавий физилатларни тарбиялаш,
ҳаракатларни моҳирона, енгил ижро этишга ўргатиш каби вазифалар
муваффаққиятли ҳал этилади.

Тадқиқотнинг мақсади

. Спорт маҳоратини ошириш машқ машғулотлари

жараёнида гимнастикачиларни жисмоний тайёрлигини ривожлантиришда
уларнинг жисмоний ривожланишларини аниқлаш самарадорлигини ошириш.

Тадқиқот

вазифалари:

Гимнастика

спорт

турлари

билан

шуғулланувчиларни жисмоний ривожланиш даражасини тестлар ва услублар
ёрдамида аниқлаш; Тадқиқот ўтказилаётган гуруҳлардаги гимнастикачилардаги
текшириш даврида жисмоний ривожланиш даражасини аниқлаб таҳлил этиш,
натижалар

асосида

тренировка

жараёнини

хусусийлаштириш

ва

такомиллаштириш.

Тадқиқот натижалари ва унинг муҳокамаси.

Қўйилган вазифаларни

ечиш учун қуйидаги услублар қўлланилди: Адабиётлар таҳлил этилди; Анамнез
кўрсаткичларини йиғилди; Соматоскопия; Антропомерия; Антропометрик
профилни тузиш, индекс усуллари ёрдамида жисмоний ривожланишни
баҳолаш; Пульсометрия ва тонометрия негизида ЮҚТСнинг жисмоний
юкламага жавоб реакциясини ўрганиш.

Анамнестик тадқиқотлар –

анкеталаштириш ёрдамида берилган

саволларга жавоблар олинди.

20% гимнастикачи қизларда Нейро-циркулятор

дистонияга монанд шикоятлари бўлиб, ухлаш жараёнининг турли фазаларида
ўзгаришлар кузатилмоқда. 10% ида эса, камқонлик ва камқувватлилиги
туфайли тренировка жараёнидаги жисмоний юкламаларга уларининг чарчаш
даражаси оғир эканлигини кўрсатди. Тадқиқотнинг бошланғич даврида 30%
гимнастикачиларда саломатлиги томонидан шикоятлари бўлиб, 25%ида
уйқунинг, 15%ида иштаҳанинг бузилиши, 35%ида эса машқ машғулотида
чарчаш даражасининг оғир ва ўрта хиллари аниқланди. Тикланишдан кейинги
даврда бу кўрсаткичлар шикоятлар ва уйқунинг бузилиш фоизи 10%га,
иштаҳанинг бузилиши, машқ машғулотида чарчашнинг ўрта даражаси 10%га
тушди.

Соматометрик ва антропометрик тадқиқотлар –

соматоскопияни

ўтказиш учун эрталабки вақт белгиланди. Ёруғ ва ҳарорати 22-23

0

С бўлган


background image

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

190

хонада ўтказилди.

Тана тузилиши М.В.Черноруцкий услуби буйича аниқланди.

Соматометрик текширишлар шуни кўрсатдики, 35% гимнастикачи қизлар
астеник, 5% гиперстеник ва қолган 60% нормостеник тип тана тузилишига эга.
Текширилувчиларнинг қадди-қомати 95% нормал, 5% ида ясси баҳоланди. 10%
текширилувчиларда сколиознинг I даражаси уларнинг тренировкадаги чарчаш
даражасининг ўрта ва оғир хилига сабаб бўлди. Оёқ шакли патологик
ўзгаришлари кузатилмади. Оёқ ости шаклининг плантографик таҳлили
гимнастикачиларда ясситовонлик аниқланмади. Кетле индекси бўйича 10%
текширилувчиларда меъёрдан ошиқ бўлиб, сабаби мушаклар тизими ва ёғ
қаватининг яхши ривожланганлигидир, 25 % ида эса КИ кўрсаткичи меъёрдан
бир оз паст, бу ҳолат гимнастикачи қизларга монанд, деб ҳисобладик, 10%ида
эса КИ кўрсаткичлари жуда паст бўлди. Лекин тикланиш давридан сўнг КИ
меъёр даражасида 80%, паст даражаси 20% гимнастикачиларда қайд этилди.

Жисмоний ривожланишни баҳолаш.

Тадқиқот бошида берилган

кўрсаткичлар оддий, тадқиқот якунидаги кўрсаткичлар курсив билан
белгиланган. Жисмоний ривожланишни баҳолаш кўрсаткичларини текширишда
хаёт индекси

30 %да паст, 35 % да юқори, 35 % да меъёр даражасини берди,

тадқиқот якунида қайта тиклаш воситаларини қўллаш натижасида бу
кўрсаткичлар 20 %да паст, 35% да юқори, 45 %да меъёр даражасини берди.
Эрисман индекси бўйича 25 %да паст, 15 % да юқори, 60%да меъёр даражасини
берди, тадқиқот якунида бўй кўрсаткичларининг ўсиши натижасида бу
кўрсаткичлар 30 %да паст, 20% да юқори, 50 %да меъёр даражасини берди.

Юрак қон томир тизимини функционал ҳолатини аниқлаш учун

қўлланилган

мураккаблаштирилган

Летунов

синамасини

тўғри

бажарилганлигининг 100 баллик тизим бўйича барча гимнастикачи қизларда
99+ 1 вариацияда ўтказилди.

Хулосалар.

Гимнастикачиларнинг жисмоний ривожланишни ва тана

тузилишини

текшириш,

уларнинг

асосий

морфологик

(тузилиши,

пропорциясини) ва функционал хусусиятларини аниқлаб берди. Тана тузилиши
ва таянч-ҳаракат аппаратининг ҳолати-шахсни қайси спорт тури билан
шуғулланиши мумкинлигини, танлашда асосий кўрсаткичлардан бири
ҳисобланди.

Спортчилар

жисмоний

ривожланишларини

такрорий

текширишлар, уларнинг организмига жисмоний юкламаларнинг таъсирини
қандай даражада бўлганлигини аниқлади. Текширишлар натижаларига қараб,
танлашда спорт мутахассислигини ва машғулотларнинг тўғри тақсимланишига
аҳамият берилади. Педагогдан жисмоний ривожланишни аниқлаш ва уни тўғри
баҳолаш талаб этилиши, унинг шуғулланувчидаги ўзгариш динамикаси ўқув-
педагогик жараённинг тўғри ташкиллантирилиши ҳақида баҳо беради.


background image

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 2 (48) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

191

Литература:

1. Артюхова Ю. «Как закалить свой организм» Изд. «Харвест» Минск,

1999.

2. Германова Г.Н., Седоченко С.В., Психофизиологические особенности в

проявлениях мышечной асимметрии у фехтовальщиков и теннисистов / Ученые
записки университета имени П.Ф. Лесгафта. 2015. № 3 (121).С.224–228;3.
Артюхова Ю. «Как закалить свой организм» Изд. «Харвест» Минск, 1999.

4. Галаш А.И., Фалькова И.И. Влияние физических упражнений на

морфологию женщин // Физическое воспитание студентов творческих
специальностей. Харьков, 1999. – № 7. – С. 35-36.

5. Время перемен: женщины и физическая активность // ФОР в

зарубежных странах. М., 1998. – Вып. 7. – С.11-16

6. Садовников Е.С., Гуляихин В.Н., Андрющенко О.Е. Здоровый образ

жизни молодежи: механизм мыследеятельности в системе заботы о себе //
Ученые записки ун-та им. П.Ф. Лесгафта, 2014. № 5 (111). С. 154-159.

7. Туманян Г.С. Здоровый образ жизни и физическое совершенствование. –

Москва,2016.

8. Чусов Ю. Н. Содержание процесса закаливания. – Теория и практика

физической культуры, 1982, № 3.

9. Зинурова Н.Г., Кузиков М.М., Особенности статокинетической

устойчивости спортсменов разных видов спорта / Человек. Спорт. Медицина.
2012. № 28. С.118–120.

10. Платонов В.Н., Координация и методика ее совершенствования //

Система подготовки спортсменов в олимпийском спорте. Общая теория и ее
практические приложения / Киев: Олимпийская литература. 2004. 808 с.

Библиографические ссылки

Артюхова Ю. «Как закалить свой организм» Изд. «Харвест» Минск, 1999.

Германова Г.Н., Седоченко С.В., Психофизиологические особенности в проявлениях мышечной асимметрии у фехтовальщиков и теннисистов / Ученые записки университета имени П.Ф. Лесгафта. 2015. № 3 (121).С.224–228;3. Артюхова Ю. «Как закалить свой организм» Изд. «Харвест» Минск, 1999.

Галаш А.И., Фалькова И.И. Влияние физических упражнений на морфологию женщин // Физическое воспитание студентов творческих специальностей. Харьков, 1999. – № 7. – С. 35-36.

Время перемен: женщины и физическая активность // ФОР в зарубежных странах. М., 1998. – Вып. 7. – С.11-16

Садовников Е.С., Гуляихин В.Н., Андрющенко О.Е. Здоровый образ жизни молодежи: механизм мыследеятельности в системе заботы о себе // Ученые записки ун-та им. П.Ф. Лесгафта, 2014. № 5 (111). С. 154-159.

Туманян Г.С. Здоровый образ жизни и физическое совершенствование. – Москва,2016.

Чусов Ю. Н. Содержание процесса закаливания. – Теория и практика физической культуры, 1982, № 3.

Зинурова Н.Г., Кузиков М.М., Особенности статокинетической устойчивости спортсменов разных видов спорта / Человек. Спорт. Медицина. 2012. № 28. С.118–120.

Платонов В.Н., Координация и методика ее совершенствования // Система подготовки спортсменов в олимпийском спорте. Общая теория и ее практические приложения / Киев: Олимпийская литература. 2004. 808 с.