Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 224 ~
MILLIY ME’ROSIMIZNI KELAJAK AVLODLARGA YETKAZISH
YO‘LIDA
Hursanaliyev Nodirbek Raxmatali o‘g’li
Namangan viloyat tarixi va madaniyati davlat muzeyi ilmiy xodimi
nodirbekhursanaliyev@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Namangan viloyat tarix va madaniyati davlat
muzeyining O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 27-maydagi PQ-261-
sonli “Muzeylarda xizmatlar sohasini rivojlantirish” qaroriga muvofiq amalga
oshirilgan ko‘chma ko‘rgazmasi faoliyati va u bilan birgalikda Navoiy nomli teatr
spektakllarini namoyish qilish bilan bog’liq bo‘lgan fikrlar bayon qilingan.
Kalit so‘zlar
: Mentalitet, mafkuraviy immuunitet, spektakl, oftoba, qumg’on,
samovar, hakalakovush, eksponat, qo‘biz.
Inson yaralibdiki doimiy harakatda bo‘ladi, o‘sadi, unadi, dunyoqarashini
kengaytiradi. Unda milliy o‘zlikni anglash, mentalitet, ajdodlariga hurmat va
mafkuraviy immunitet tushunchalari paydo bo‘ladi. Ta’lim va tarbiya, bilim,
ko‘nikmalarni sohibi bo‘lib, kelgusida o‘z vataniga munosib xizmat ko‘rsatadi. Uning
keyingi galdagi vazifalari insonlarni har tomonlama tarbiyalash, madaniy saviyasini
oshirish, ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, boʻsh vaqtlarini mazmunli oʻtkazishga
yordamlashuvchi tadbirlar va dasturlar tashkil qilishdan iborat. Bunday dasturlarning
ijtimoiy, siyosiy, madaniy-maʼrifiy, gʻoyaviy masalalar bilan harakterlanishi juda
ham muhim bo‘ladi. Ma’naviy marifiy ishlarni tashkil qilishda klub tashkilotlari,
ommaviy kutubxonalar, madaniyat va istirohat bogʻlari faoliyatlari, shuningdek,
muzey, kinoteatr, teatr va boshqa muassasalar faoliyatlari, hamda radio va
televideniye muhim ahamiyat kasb etadi. Shunday muassasalar ”Ma’rifat markazlari”
deya nomlanib 1994-yilda tashkil qilingan. Shuningdek uning viloyatlar, tumanlar va
shaharlardagi boʻlimlari tashkil qilindi. Bunaqangi markazlarga Respublika
maʼnaviyat va maʼrifat kengashi boshchilik qiladi. Madaniy va ma’rifiy
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 225 ~
munosabatlarni tartibga keltirish hamda yanada rivojlantirish uchun bir qator chora-
tadbirlar amalga oshirildi. “Respublikamizning barcha viloyatlari, yirik shaharlari va
tumanlarida ish olib borayotgan madaniy-maʼrifiy muassasalar ishtirokida katta xalq
sayillari, hosil bayramlari, "Mustaqillik", "Navroʻz", "Mehrjon" bayramlari, "Sharq
taronalari" xalqaro festivali, xonandalar, raqqosalar, eng yaxshi kasb ustalarining
koʻrik tanlovlari, "Oʻzbekiston Vatanim manim" qoʻshiq konkursi va boshqa koʻrik
tanlovlar oʻtkazilmoqda[3, B.81].
Shunday tadbirlardan bir nechtasi joriy yilning may oyida Namangan viloyati va
bir qator tumanlarda bo‘lib o‘tdi. Bu albatta prezidentimizning 2022-yil 27-maydagi
PQ-261-sonli “Muzeylarda xizmatlar sohasini rivojlantirish” qaroriga asosan amalga
oshirildi. Unga muvofiq Namangan viloyat tarix va madaniyati davlat muzeyi,
Navoiy milliy teatri hamda Mahalla jamg’armalari bilan hamkorlikda “Ma’naviyat va
ma’rifat oyini mazmunli o‘tkazish” maqsadida teatr spektakllari va muzey ko‘chma
ko‘rgazmalari tashkil qilindi. Bu tadbirlar mehmonlar tomonidan iliq kutib olindi.
Teatr spektakllarini mashhur artistlar va yosh aktyor aktrisalar ijro etib kelganlarning
ko‘pchiligini mehrini qozondilar. Spektakllar barcha tumanlar madaniyat
markazlarining tomosha zallarida bo‘lib o‘tdi. Viloyat va tumanlarda o‘tkazilgan teatr
sahnaviy ko‘rinishlarda asosan, “To‘ylar muborak”, “Aziz”, “Bu chollar” kabi
spektakllar qo‘yildi. Bu sahna asarlarini aktyor va aktrisalar mahorat bilan ijro
qildilar va mehmonlarning kayfiyatini ko‘tarinki ruhda bo‘lishini ta’minladilar.
Bizning milliy va umumbashariy qadriyatlarimizni ko‘rsatuvchi qanchadan qancha
sahna asarlarimiz, kinofilmlarimiz dunyo yuzini ko‘rgan. Buyuk bobokalonlarimiz
ayniqsa, jadid bobolarimiz o‘z xalqining kelajagini o‘ylab, teatrlar tashkil qilib, sahna
asarlarini bu teatrlarda qo‘yganligi bejizga emasdi, albatta.
Har bir tomosha zalida
ikki yuzdan ziyod o‘rindiqlar mavjud bo‘lib, ko‘ngilochar dasturlarning barchasi
uchun sharoitlar yaratilgan. Ayniqsa, Norin, Mingbuloq, Uychi tumanlaridagi
madaniyat markazlarida yaxshi tayyorgarlik ko‘rilgan. Namangan, Chust,
Uchqo‘rg’on, Yangiqo‘rg’on, Pop, Chortoq tumanlarida esa aksincha. Ba’zi
tumanlarning madaniyat uylarida ahvol yomonroq. Buning sababi madaniyat
markazlari binolari yangilanmagan yoki rekonstruksiya qilinmagan. Kerakli asbob
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 226 ~
anjomlar yetishmaydi. Masalan, partalar, stol va boshqalar. Pop va Chortoq
tumanlarida yuqorida sanab o‘tilgan omillar ko‘zga tashlanadi.
“Ma’naviyat va ma’rifat oyi”ni yanada mazmunli o‘tkazish maqsadida Navoiy
nomli teatr bilan birgalikda Namangan viloyat tarixi va madaniyati davlat muzeyi
ham o‘z ekspozitsiyalari bilan faol qatnashdi. Bu ko‘chma ko‘rgazma shaklida tashkil
qilinib, unga uch kishidan iborat ilmiy xodimlar va bir xaydovchi mas’ul qilib
belgilandi. Muzey fond mudiri tomonidan o‘ttiz ikkita eksponat ajratilib,
hujjatlashtirildi va ilmiy xodimlar ixtiyoriga topshirildi. Shu kabi qabul qilib olingan
eksponatlar asosan sharq misgar hunarmandlari tomonidan yasalgan bo‘lib, ular
orasida mis ko‘za, oftoba, qumg’on, samovar, tog’oralar, tova va mis chilopchin,
shuiningdek bir qasqonli manti qozonni ham uchratishingiz mumkin[1,B.38]. Bular
bilan bir qatorda hakalakovush, chiroqlar, ip yigirish uskunasi, cho‘yan dazmollar,
omoch va uning temir tishi hamda patefon apparati ham o‘rin olgan. Shundan keyin
belgilangan kunlarda ko‘chma muzey muntazam faoliyat olib bordi. Markazlardagi
tomosha zallariga kiraverishda muzey ekspozitsiyalari namoyish etildi. Buni
ko‘pchilik zo‘r qiziqish bilan qarshi oldi. Ayniqsa, nuroniy otaxon-u onaxonlar bu
antikvarlarni tomosha qila turib o‘zlari yashagan qiyin paytlarni esladilar. Bu
vositalardan hozirda ham foydalanayotganlarini ta’kitladilar. Qiyinchilik mahallarida
ota-onalari va boshqa oila a’zolari bilan och nahor kunlarni, qimmatchilik paytlarini
esga oldilar hamda keyingi biroz yumshagan kolxozlashtirish davrlarini hozirgi
mustaqillik davri bilan solishtirib, shu kunlarni ko‘rib turganlariga shukronalar
aytishdi. Muzey hodimlari ko‘zlangan natijaga erishdilar desak mubolag’a bo‘lmaydi.
Mehmonlarning ko‘pchiligi hakalakovush patefonga yuksak qiziqish bildirishdi.
Ayniqsa, patefonga ruslar va bir qator chet el fuqarolari boshqacha ta’riflar berishdi.
Hakalakovush esa yoshu qarining birdek ko‘nglini ko‘tardi. Joriy yilning fevral oyida
esa “Milliy merosga mening hissam” aksiyasi doirasida muzey tomonidan
eksponatlar jamlangandi. Bunda bir qancha cholg’u asboblari muzey fond xazinasiga
topshirildi. Ular orasida karnay, surnay, doira, tanbur, rubob va qo‘biz ham mavjud.
Xulosa sifatida aytishimiz mumkinki, bu sa’y harakatlar tariximizni saqlab qolish, uni
kelgusi avlodga yetkazishga xizmat qiladi.
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 227 ~
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Mirzaliyev E. Namangan viloyati o‘lkani o‘rganish muzeyi: Kecha va bugun,
“Farg’ona” nashriyoti. Namangan. 2010
2. Yusupov I. Tamaddun silsilasi. Namangan, “Istedod ziyo press” nashriyoti,
2020.
3. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi.Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
