Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 471 ~
ЗАРУРИЯТИ ИСТИФОДАИ МЕТОДИ КРЕАТИВНОКӢ ДАР ОМӮЗИШИ
СОҲАИ ДИЗАЙН БАРОИ ДОНИШҶӮЁН
Алимбаева Н. Б.
омӯзгори МДТ «Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон
Ғафуров», факултети санъати тасвирӣ ва дизайн, кафедраи нақшакашӣ,
геометрияи тасвирӣ ва МТ.
Аннотатсия:
Дар мақола равишҳои гуногун, усулҳои ташаккулдиҳии
қобилияти креативнокӣ дар донишҷӯ-дизайнер дар раванди тайёрии касбӣ
баррасӣ карда мешаванд. Дар мақола муалллиф оиди ташаккули қобилияти
креативнокии донишҷӯён муносибати системанокии он фикрҳои худро
овардааст. Дар ҳар сурат набудани қобилияти креативнокӣ ба сатҳи касбии
дизайнер таъсири манфӣ мерасонад, аз ин лиҳоз зарурияти ташаккулдиҳии
қобилияти креативнокӣ дар системасозии тайёр кардани дизайнерони оянда
ҷоизи диққат аст.
Вожаҳои калидӣ:
донишҷӯ-дизайнер, креативнокӣ, усулҳои рушди
креативнокӣ, шароити рушди креативнокӣ дар раванди тайёрии касбӣ.
Раванди креативнокӣ падидаи бениҳоят мураккаб аст, ки дар он лаҳзаи
эмпирикӣ, яъне эҳсосӣ нақши калон мебозад, зеро маҳз ҳиссиёт,
ассотсиатсияҳое, ки онҳоро ба вуҷуд овардаанд, ба пайдоиши образҳо такон
медиҳанд. Ҳар як донишҷӯ вобаста ба вазъи лоиҳа, иҷроиши кори амалӣ,
тадбирҳои истеъдод, қобилияти корӣ, огоҳӣ усулҳо ва усулҳои ҳалли
мушкилотро интихоб мекунад. Аммо баъзан инерсияи психологӣ, ба ягон
консепсия васваса кардан ба ҳалли нав монеъ мешавад. Барои пурзӯр кардани
фаъолияти фикрӣ ва суръат бахшидан ба раванди тавлиди ғояҳо ба креативнокӣ
(create англ. эҷод кардан, эҷод кардан) бо усулҳои дизайн, омӯзиши методҳои
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 472 ~
креативнокӣ зарур дониста мешавад. Ин методҳо ба эвристика - назария ва
амалияи ташкили ҷустуҷӯи интихобӣ ҳалли масъалаҳои зеҳнӣ асос ёфтаанд.
Эвристика ба усулҳои тадқиқот, ки мувофиқи он қарор бояд бо истифода
аз саволҳо ва фарзияҳои дахлдор қабул карда шавад, асос ёфтааст. Он ба
ташаккули тасаввуроти визуалӣ дар бораи функсияи додашуда гузариши
тадриҷӣ ва мулоҳизакоронаро аз функсия ба консепсия таъмин мекунад [2, С.
34]. Усулҳои эҷодӣ маҷмӯи амалҳои муайяне мебошанд, ки муаллиф барои
ҳавасманд кардани қарорҳои эҷодӣ анҷом медиҳад.
Креактивнокӣ омили асосиест, ки дизайнро беназир ва ҷолиб месозад. Бе
истифодаи методи креактивнокӣ, дизайнер метавонад дилгиркунанда ва оддӣ
ба назар расад ва дар тамошобин эҳсосоти зиёд ба вуҷуд наорад. Креактивнокӣ
дар соҳаи дизайн маънои қобилияти берун аз қуттӣ фикр кардан ва пайдо
кардани ҳалли нав ва ғайричашмдоштро барои ҳалли мушкилотро дорад. Ин
метавонад дар шакли рангҳои ғайриоддӣ, композитсияҳои фармоишӣ ё ҳатто
истифодаи маводи ғайриоддӣ зоҳир шавад. Аммо, креактивнокӣ дар соҳаи
дизайн на танҳо таҷриба бо шакл ва ранг, балки қобилияти интиқоли кайфият,
эҳсосот ва ғояҳои муайян тавассути дизайни худ мебошад.
Соҳаи фаъолияти дизайнери муосир аз доираи дизайни ҷаҳони предмети
атроф берун меравад. Дар ҷомеаи ҷаҳонӣ дизайн ба сатҳи таҳқиқоти
антропологии рафтори инсон ва тарзи зиндагонии ӯ омӯхта мешавад. Дизайн ба
иқтисодиёти ҷаҳонӣ табдил ёфтааст, он қодир аст, ки ангезаи истеъмолро идора
кунад. Равандҳои умумиҷаҳонӣ дар соҳаҳои дизайн талаботи навро ба маҷмӯи
салоҳиятҳо ва технологияҳои тайёр кардани мутахассисон барои бозори муосир
пеш мебаранд. Рушди таҳсилоти дизайн ҷустуҷӯи доимии такмили онро талаб
мекунад, аз ҷумла татбиқи захираҳо дар методикаи таълими фанҳои пешрафта.
Иқтидори креативнокӣ-қобилияти инсон ба фаъолияти созанда, қобилияти
ба таври эҷодӣ баён кардани худ дар ҳаёт, берун аз доираи донишҳои
маҳдудкунанда мебошад [1, С.45]. Гарчанде ки доираи усулҳо, қобилияти
креативнокӣ маводи бисёр ва пурмазмун ҷамъ оварда шуда бошад ҳам, лек
доираи назарияи ягона ва хусусияти пайдоиши он дар инсон пурра омӯхта
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 473 ~
нашудааст. К. Роджерс (Rodgers, 1994) қобилияти эҷодкориро барои ошкор
кардани роҳҳои нави ҳалли мушкилот ва роҳҳои нави баен мефаҳмад [4, С.23].
Ин шароит метавонад ба рушди креативнокӣ таъсири мусбат ё манфӣ
расонад. Ин аз он вобаста аст, ки худи донишҷӯ ва омӯзгорон ин шароитро дар
раванди таълим чӣ гуна истифода мебаранд. Охир, барои касе пӯшида нест, ки
одамони муваффақ ва камбудиҳо барои рушди минбаъда истифода мебаранд ва
нокомиҳо ҳатто фазилатҳоро дар хуб аст.
Дар асоси таҳқиқоти олимон, омӯзгорони соҳаи дизайн гурӯҳи зерини
усулҳои психологӣ-педагогиро ҷудо кардан мумкин аст, ки ба эҷоди
ҳавасмандии мусбӣ барои креативнокӣ равона карда шудааст:
-истифодаи муносибати инфиродӣ дар кор бо донишҷӯен, ки ба ташаккули
таҷрибаи ифодаи креативнокӣ ва услуби инфиродии фаъолият равона шудааст;
- истифодаи равиши тағирёбанда ба ташкили фаъолияти эҷодии
донишҷӯён бо назардошти суръат ва хусусиятҳои рушди қобилиятҳои онҳо;
- истифодаи усулҳои омӯзиши мушкилот дар якҷоягӣ бо усулҳо модели
компютерӣ;
- дохил кардани машқҳо, вазифаҳои гуногун, ки ба ташаккули қобилияти
креативнокӣ мусоидат месозад;
Тавре Ки С. В. Санатова қайд мекунад [2, С. 15], дар ташаккули эҷодкорӣ
принсипи ҳамкорӣ (дар тайер кардани донишҷӯёни дизайнер принсипи
эҷодкорӣ)-и омӯзгор ва донишҷӯён дар таълим ҷойгоҳи муҳимро ишғол
мекунад, асос меёбад. Бе донистани усулҳои илмӣ асосноки рушди эҷодӣ
омӯзгорон дар ташкили фаъолияти қобилият креативникии донишҷӯён
мушкилоти ҷиддӣ доранд.
Ҳангоми таълим додан ба донишҷӯ-дизайнер, муаллим бояд:
1) пайваста инкишоф додани қобилиятҳои эҷодии худ, маҳорати касбӣ
ҷорӣ созад;
2) рушди услуби озоди муошират бо донишҷӯен, мусоидат ба рафъи
монеаҳои имконпазир ҳангоми ташкили муоширати педагогӣ ва фаъолияти
эҷодӣ, ҷорӣ карда шавад;
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 474 ~
3) пайваста дар ҷустуҷӯи шароит, усулҳои нав, воситаҳо барои рушди
эҷодкорӣ ва дигар сифатҳои шахсияти донишҷӯ, ҷорӣ карда шавад: бештар
ҷустуҷӯи ғояҳои нав, муҳокимаи ғояҳо ва усулҳои ҳалли аслӣ вазифаҳои эҷодӣ,
равона карда шавад.
Дар ҷамъбасти гуфтаҳо қайд карда мешавад, ки рушди қобилияти эҷодии
донишҷӯён муносибати системавиро талаб мекунад, ки доираи ин масъала
муҳаққиқон, ба монанди М. В. Щербакова чунин мешуморанд; хусусияти
фаъолияти касбии дизайнер дар ягонагӣ бо хусусиятҳое, ки то андозае
якдигарро истисно мекунанд ва аз як тараф, зарурати дизайнер барои кор бо
намунаҳои мавҷуда ва ба схемаҳои истеҳсолии тасдиқшуда мувофиқанд зарур
дониста мешавад. Дар ҳама гуна сурат, набудани қобилияти креативнокӣ ба
сатҳи касбии дизайнер таъсири манфӣ мерасонад.
Адабиёт:
1.
Бордовская Н.В., Реан А.А. Педагогика: учебное пособие. Санкт-
Петербург, 2006.
2.
Благова Т.Ю. Креативные методы дизайна. Учебное пособие. –
Благовещенск. 2015. 36стр.
3.
Горбунова Н.В. Проектирование и создание инновационной
образовательной среды высшего учебного заведения. Проблемы современного
педагогического образования. 2015; № 46-1: 223 – 229.
4. Сорокопуд Ю.В. Педагогика высшей школы: учебное пособие. Ростов-
на-Дону, 2011.
5. Боброва Т.А. Современная система высшего образования Российской
Федерации: основные проблемы и пути их решения. Молодой ученый. 2018; №
45: 127 – 130.
