“
Global lingvistika: yangi yondashuvlar va tadqiqotlar”
mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
~ 174 ~
RAQAMLI ASRDA TILSHUNOSLIK: INNOVATSIYALAR VA
IZLANISHLAR
Nurmamatova Mohinur
O'zbekiston davlat jahon tillar universiteti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar asrida tilshunoslik
sohasida yuz berayotgan yangiliklar, innovatsion yondashuvlar va tadqiqotlar tahlil
qilinadi. Tilshunoslikdagi sun’iy intellekt, korpus lingvistikasi, onlayn o‘rgatish
tizimlari hamda virtual muhitda olib borilayotgan izlanishlar haqida fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
raqamli texnologiya, tilshunoslik, sun’iy intellekt, innovatsiya,
onlayn o‘qitish
Kirish
XXI asrda raqamli texnologiyalar hayotimizning barcha jabhalariga, jumladan
tilshunoslikka ham chuqur kirib keldi. Bugungi kunda tilshunos olimlar yangi
dasturlar, korpuslar, sun’iy intellekt asosidagi vositalardan foydalanib, yangi ilmiy
yondashuvlar va izlanishlar olib bormoqdalar. Shu jihatdan, tilshunoslikning raqamli
inqilob davridagi rivoji bugungi kundagi muhim ilmiy muammolardan biriga aylandi.
1. Tilshunoslikda innovatsion texnologiyalar
Tilshunoslik sohasida quyidagi texnologiyalar va innovatsiyalar keng
qo‘llanmoqda:
• Sun’iy intellekt asosidagi tarjima tizimlari (Google Translate, DeepL);
• Kompyuter lingvistikasi va korpuslar (British National Corpus, O‘zbek Milliy
Korpusi);
• Avtomatik nutqni tanish tizimlari (ASR);
• Onlayn til o‘rganish platformalari (Duolingo, Memrise);
• Tilni o‘rgatishda AR/VR texnologiyalarining qo‘llanilishi.
Bular tilshunoslik tadqiqotlari samaradorligini oshirib, yangi yondashuvlarga
yo‘l ochmoqda.
2. Raqamli texnologiyalar va izlanishlar yo‘nalishlari
Bugungi tilshunoslikda quyidagi yo‘nalishlarda izlanishlar olib borilmoqda:
• O‘zbek tilida sun’iy intellektga asoslangan korpus yaratish;
• Tilshunoslikda data-analitika va statistik usullarni qo‘llash;
• Lingvistikada mashinaviy o‘rganish algoritmlarini joriy etish;
• Internet tilshunosligi va raqamli diskurs tahlili yo‘nalishlari;
• Onlayn test tizimlari orqali til darajasini baholash usullari.
3. Raqamli tilshunoslikning afzalliklari va muammolari
“
Global lingvistika: yangi yondashuvlar va tadqiqotlar”
mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
~ 175 ~
Afzalliklari:
• Keng auditoriyaga tez va oson yetib borish;
• Til o‘rganishda individual yondashuvni shakllantirish;
• Rejalashtirilgan izlanishlarni tezkor va natijaviy amalga oshirish.
Muammolari:
• Til va madaniyat orasidagi muvozanatning buzilishi;
• Sun’iy intellekt vositalarining ishonchliligi va aniqligi;
• Axborot xavfsizligi va shaxsiy ma’lumotlarning himoyasi.
Xulosa
Raqamli
asrda
tilshunoslik
yangi
bosqichga
ko‘tarildi. Innovatsion
texnologiyalar bu sohaning rivojlanishiga kuchli turtki bermoqda. Shuningdek, bu
jarayon yangi muammolarni ham yuzaga chiqarmoqda. Tilshunos olimlar yangi
metod va vositalarni o‘zlashtirgan holda, milliy va xalqaro miqyosdagi tadqiqotlarni
samarali tashkil etishlari zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Yuldashev, O. (2022). Zamonaviy tilshunoslik asoslari. Toshkent: TDYU
nashriyoti. 156-bet.
2.
Technolingual.
“How
AI
Transforms
Linguistics.”
https://www.technolingual.ai/
3. Cambridge University Press. “Corpus Linguistics in the Digital Age.”
4. Google AI Blog – https://ai.googleblog.com/
5. British National Corpus – https://www.english-corpora.org/bnc/
