“
Global lingvistika: yangi yondashuvlar va tadqiqotlar”
mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
~ 186 ~
ZAMONAVIY KUTUBXONALAR: YOSHLARNING MAʼNAVIY-
INTELLEKTUAL RIVOJIDA AHAMIYAT
Ochilova Mashhura
Ilmiy rahbar:
I.Habibjonov
Аnnotasiya:
Ushbu maqolada bugungi kundagi zamonaviy kutubxonalar hamda
ularning faoliyati, Zamonaviy kutubxonachi va uning vazifalari, faoliyati, jahondagi
eng mashhur kutubxonalar, yurtimizda yangi tashkil qilingan kutubxonalar va
shuningdek, kitobxonlikni rivojlantirish hamda ularni keng ommaga targ'ib qilish
bo'yicha amalga oshirilayotgan ishlar haqida muhokama yuritilgan.
Kalit soʻzlar
: kutubxonachi, zamonaviy kutubxona, texnologiya, internet,jahon.
Siz kitob o'qib, undan hech qanday bilim topa olmaganingiz kamdan-kam
bo'lgan. Kitobning kelib chiqishi qanday bo'lishidan qat'i nazar, u har doim
hayotingizga hissa qo'shadigan nimadir yoki boshqa narsaga ega bo'ladi. Buni TS
Eliot so'zlari bilan yaxshiroq ta'riflash uchun "Kutubxonalarning mavjudligi bizda
inson kelajagiga hali umid bog'lashimiz mumkinligiga eng yaxshi dalil
beradi".An'anaviy kutubxonalar shiddat bilan bugungi kun talabi bo'lgan raqamli
kutubxonalarga aylantirilmoqda. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining
rivojlanishi butun dunyo kutubxonalarining kundalik faoliyatiga kirib keldi va u
muxim rol o'ynaydi. Kutubxonalar, kutubxona va jamiyat kitobxonlarining rolini
o'zgartiradi. Jamiyat ko'p jihatdan kitobxonlarni kutubxonalardan foydalanishga
ergashdi. Jamiyat rivojlanishi sifatida internetdan import roli sifatida foydalanish
oshirildi. Kutubxona mutaxassislari o'qitilmoqda malakalari oshirilmoqda va turli
ko'nikmalar raqamli muhitda o'rganilb va so'nggi tendentsiyadan foydalanmoqda.
Bugungi kunda davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev jamiyat hayotida ezgu
qadriyat va anʼanalarni chuqur qaror toptirishga, xususan, xalqimiz, ayniqsa, yosh
avlodning maʼnaviy-intellektual salohiyati, onggu-tafakkuri va dunyoqarashini
yuksaltirishda, ona Vatani va xalqiga muhabbat va sadoqat tuygʻusi bilan
yashaydigan barkamol shaxsni tarbiyalashda beqiyos ahamiyatga ega boʻlgan
kitobxonlik madaniyatini oshirishga alohida eʼtibor qaratib, ko‘plab qaror va
farmonlarni qabul qilib, hayotga tadbiq emoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi aholisiga axborot-kutubxona xizmati
ko‘rsatishni yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi va Vazirlar Mahkamasining
“Axborot-kutubxona muassasalarida abxorot-kutubxona resurslarini hisobga olish,
“
Global lingvistika: yangi yondashuvlar va tadqiqotlar”
mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
~ 187 ~
fondlarini saqlash va hisobdan chiqarish sohasidagi ayrim normativ-huquqiy
hujjatlarni tasdiqlash to‘grisida” gi qarori qabul qilinadi.
20
Zamonaviy kutubxona vazifalariga haqida so‘z yuritganda esa, quyidagi
vazifalarni ko‘rsatib o‘tish mumkin:
•foydalanuvchilarning ta'lim va ilmiy, individual ehtiyojlarini qondiradigan
zamonaviy axborot mahsulotlari, xizmatlar va servislarni yaratish va taklif qilish;
•axborot
madaniyatini
oshirish,
foydalanuvchilarning
axborot
kompetentsiyalarini rivojlantirish;
•elektron hujjatlarni preventiv va tiklovchi xarakterdagi chora-tadbirlar majmui
orqali mavjud kutubxona fondini saqlash;
•faoliyatning barcha yo'nalishlarini takomillashtirish bo'yicha ilmiy-tadqiqot,
uslubiy ishlarni (tahliliy, tashkiliy, konsaltativ) olib borish;
•boshqa kutubxonalar bilan ijodiy va konstruktiv munosabatlarni yaratish,
kutubxonaning mintaqaviy uslubiy markaz sifatida etakchi mavqeini mustahkamlash;
•kutubxonani rivojlantirishni ta'minlash, kutubxona mutaxassislarini zamonaviy
talablar va professional standartlarga muvofiq o'qitishni rivojlantirish orqali ularning
kasbiy saviyasini oshirish
Aslida zamonaviy kutubxonachidan nima talab qilinadi? Kutubxonachi
o‘quvchilarni yakka tartibda suhbat oʻtkazadi uning qiziqishlarini oʻrganadi,
kitobxonga formulyarlar ochadi, unga berilgan kitoblarning nomi va raqamlarini
yozib qo‘yadi. Kutubxonada tartibni saqlaydi, eskirgan kitoblarni ta’mirlaydi,
yaroqsiz holga kelgan kitoblarni ro‘yxatini tuzadi, yangilarini qabul qiladi, tizimli va
alifboli kataloglarni to‘ldiradi, o‘quvchilar bilan suhbatlar o‘tkazadi. Faqat bu bilan
cheklanibgina qolmay axborot taxlilchisi, katta axborot makonida yuqori malakali
navigator, yangi bilim bazalarini ishlab chiquvchi, sun’iy intellekt tizimlari bilan
ishlashda ravon ko‘nikmalarga ega mutaxassis hisoblanadi. Zamonaviy kutubxonachi
o‘quvchilarning kichik tirajda nashr etilgan yoki bo‘lmasa, ancha oldin chop etilgan
va qayta bosilmagan kitoblar orasidan eng siyraklari bilan tanishishi uchun imkoniyat
yaratishi kerak. Shuningdek, elektron kutubxona va elektron baza bilan ishlay olish,
foydalanuvchilarga kitob, elektron kitob va kerakli saytlarni topishda ko‘makllashish
ham ularning vazifasiga kiradi. Zamonaviy kutubxonachi nafaqat internet tizimining
mohir foydalanuvchisi bo‘lishi, balki, u kutubxona qidiruv tizimlarini ham yaxshi
tushunishi kerak boʻladi.
Koreyaning eng zamonaviy kutubxonalaridan biri - Janubiy Koreya Milliy smart
kutubxonasi. U Sejong shahrida joylashgan. Milliy kutubxona Koreya milliy
kutubxonasining
birinchi
filiali
sanalib,
u
aynan
Koreyaning
multifunksionaladminstrativ shahrida qurildi. Taniqli Samoo Architects & Engineers
20
Xayriddinova.A."Zamonaviy kutubxonalar va ularning faoliyati""Oriental Art and Culture" Scientific-Methodical
Journal / ISSN 2181-063X Volume 4 Issue 1 / February 2023. 81-bet
“
Global lingvistika: yangi yondashuvlar va tadqiqotlar”
mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
~ 188 ~
tomonidan barpo etilgan majmuaning tashqi qiyofasi varaqlanayotgan kitobning
shaklini yodga soladi va o‘zining noodatiy dizayni tufayli osonlik bilan kitoblar
makonini topib olish imkonini beradi.Sejong kutubxonasi nafaqat turli-tuman
sohalarga bag‘ishlangan kitoblarni o‘zida jamlagan zamonaviy maskan, balki,
kitobxonlar qulayligi uchun eng ilg‘or raqamli texnologiyalarni o‘zida mujassam
etgan mukammal majmua hisoblanadi. Shu sababli ham kutubxonaga“BRARY”
(ya’ni emotion-emotsiya, brary-kutubxona) nomi berilgan.
21
Aqshda jamoat kutubxonalari soni McDonald's restorantlari va Starbucks
qahvaxonalari sonidan ko'proq. Jamoat kutubxonasi faqat kitobxona emas. Masalan,
Boston jamoat kutubxonasi taklif qiladigan bepul xizmatlar ro'yxati: boshpana, bepul
ovqat, bepul tibbiy yordam va bepul yuridik va moliyaviy xizmatlar.
Xullas, ilmiy ta'rifga ko‘ra, kutubxona- insonlar hamjamiyatining axborot-
hordiq – ma'rifiy markazi hisoblanadi.Kutubxonaning missiyasi esa har-bir
foydalanuvchiga istalgan axborot resursdan foydalanish uchun sifatli va samarali
sharoit yaratishdan iborat. Biroq, shuni ham aytish kerakki, taqdim etiladigan
ma'lumot kishilarning ilmiy va kasbiy faoliyatiga ko‘maklashishi, asrlar davomida
qayd etilgan donolik sarchashmalari, boshqalar tajribasi va ezgu g‘oyalariga yo‘l
ochishi, madaniy tarbiyaga ko‘maklashishi, madaniyat, ilm-fan va eng yangi
texnologiyalardan foydalanishga imkon yaratishi shart.
Adabiyotlar roʻyxati:
1. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000-2005-yil. Toshkent.
2.Xayriddinova.A. "Zamonaviy kutubxonalar va ularning faoliyati""Oriental Art
and Culture" Scientific-Methodical Journal / ISSN 2181-063X Volume 4 Issue 1 /
February 2023.
3.Axunjonov E. Kutubxonashunoslik, Arxivshunoslik, Kitobshoslik nazariy va
tarixi.-Toshkeht.: Tafakkur, 2011.-520 b.
4.Аxunjаnov E.А. Vаtаn kutubxonаchiligi tаrixi 2-qism. -T, 2 Dаrslik / -
Toshkent, А.Nаvoiy nomidаgi O‘zbekiston Milliy kutubxonаsi, 2006.-150 b.
5.Qosimovа O. vа Yesimov T.Umumiy kutubxonаshunoslik: ; O‘zR Oliy vа
o‘rtа mаxsus tа’lim vаzirligi.-T.: “O‘qituvchi”, 1994.350 b
21
Xayriddinova.A."Zamonaviy kutubxonalar va ularning faoliyati"Oriental Art and Culture" Scientific-Methodical
Journal / ISSN 2181-063X Volume 4 Issue 1 / February 2023.82-bet.
