Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 103 ~
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR ORQALI XORIJIY TILLARNI O‘RGATISH
Mahmatmurodova Tahmina
DTPI Ta’lim va tarbiya nazariyasi (maktabgacha ta’lim) 1-kurs magistranti.
t.mahmatmurodova@dtpi.uz
Annotatsiya.
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida rus tilini
o‘rgatishda raqamli texnologiyalarni qo‘llashning samaradorligi o‘rganiladi.
Maqolada raqamli vositalar, xususan, interaktiv ilovalar, multimedia resurslari va
o‘yinli metodikalar orqali bolalarga rus tilini o‘rgatishning ijobiy ta’siri tahlil
qilinadi. Shuningdek, pedagoglarning raqamli texnologiyalarni qo‘llashdagi
savodxonligi, amaliy tajribalar va tizimli treninglarning zarurligi ko‘rsatib o‘tiladi.
Tadqiqot natijalari, raqamli texnologiyalarning bolalar uchun til o‘rganish jarayonini
qanday yengillashtirishi va ularni muloqotga qiziqtirishi mumkinligini tasdiqlaydi.
Maqola raqamli resurslardan samarali foydalanish bo‘yicha tavsiyalar va metodik
yondashuvlar ishlab chiqishga yo‘naltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Maktabgacha ta’lim, raqamli texnologiyalar, xorijiy til, rus tili,
interaktiv o‘yinlar, multimedia vositalari, ta’lim samaradorligi, pedagodik metodika,
bolalar bilan ishlash, til to‘garaklari, didaktik materiallar.
ОБУЧЕНИЕ ИНОСТРАННЫМ ЯЗЫКАМ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ
ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
УЧРЕЖДЕНИЯХ
Аннотация.
В
данной
статье
рассматривается
эффективность
использования цифровых технологий при обучении русскому языку в
дошкольных образовательных учреждениях. В исследовании анализируется
положительное влияние цифровых средств, в частности интерактивных
приложений, мультимедийных ресурсов и игровых методик, на обучение детей
русскому языку. Также подчёркивается важность цифровой грамотности
педагогов, практического опыта и необходимости систематических тренингов.
Результаты исследования подтверждают, что цифровые технологии могут
облегчить процесс изучения языка для детей и повысить их интерес к общению.
Статья направлена на разработку рекомендаций и методических подходов по
эффективному использованию цифровых ресурсов.
Ключевые слова:
дошкольное образование, цифровые технологии,
иностранный язык, русский язык, интерактивные игры, мультимедийные
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 104 ~
средства, эффективность обучения, педагогическая методика, работа с детьми,
языковые кружки, дидактические материалы.
TEACHING FOREIGN LANGUAGКES THROUGH DIGITAL
TECHNOLOGIES IN PRESCHOOL EDUCATIONAL INSTITUTIONS
Abstract
. This article explores the effectiveness of using digital technologies in
teaching the Russian language in preschool educational institutions. The study
analyzes the positive impact of digital tools—particularly interactive applications,
multimedia resources, and game-based methodologies—on children's learning of
Russian. It also highlights the importance of teachers' digital literacy, practical
experience, and the necessity of systematic training. The research findings confirm
that digital technologies can facilitate the language learning process for children and
enhance their interest in communication. The article is aimed at developing
recommendations and methodological approaches for the effective use of digital
resources.
Keywords:
preschool education, digital technologies, foreign language, Russian
language, interactive games, multimedia tools, learning effectiveness, pedagogical
methodology, working with children, language clubs, didactic materials.
Kirish
Globalizatsiya jarayonining jadallashuvi, axborot texnologiyalarining keng
miqyosda hayotimizga kirib kelishi zamonaviy ta’lim tizimiga yangi yondashuvlarni
talab qilmoqda. Ayniqsa, maktabgacha ta’lim bosqichida bolalarning ijtimoiy va
intellektual rivojlanishini ta’minlashda innovatsion metodlar, jumladan, raqamli
texnologiyalar asosida xorijiy tillarni o‘rgatish dolzarb masalalardan biriga aylangan.
Raqamli vositalar orqali ta’lim jarayonini tashkil etish bolalarning til o‘rganishga
bo‘lgan qiziqishini oshiradi, ularning tinglab tushunish, talaffuz va so‘z boyligini
rivojlantirishga yordam beradi.
Bugungi kunda maktabgacha yoshdagi bolalar hayotining ajralmas qismiga
aylangan multimedia vositalari, interaktiv ilovalar va o‘yin shaklidagi mashg‘ulotlar
xorijiy tilni tabiiy va qiziqarli muhitda o‘rganishga keng imkon yaratmoqda. Shu
bilan birga, pedagoglardan ham zamonaviy metodika va raqamli texnologiyalardan
samarali foydalanishni talab etadi. Ushbu maqolada raqamli texnologiyalarning
maktabgacha ta’lim tashkilotlarida xorijiy tillarni o‘rgatishdagi o‘rni, imkoniyatlari
va amaliy qo‘llanilishi yoritib beriladi.
Adabiyotlar tahlili
Raqamli texnologiyalar vositasida maktabgacha yoshdagi bolalarga xorijiy,
xususan rus tilini o‘rgatish bo‘yicha ilmiy-nazariy manbalar tahlili shuni ko‘rsatadiki,
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 105 ~
so‘nggi yillarda bu yo‘nalishda olib borilayotgan izlanishlar soni ortib bormoqda.
Ta’limda raqamli vositalardan foydalanish, ayniqsa, bolalar bilan ishlashda vizual va
interaktiv yondashuvlar muhim ahamiyat kasb etadi (M.A. Voskresenskaya, 2019).
9
Tadqiqotlarda maktabgacha yoshdagi bolalar uchun mo‘ljallangan rus tili o‘rgatish
ilovalari – “Zabavnyy Russkiy”, “Skazki i Igry”, “Multuroki” kabi platformalar
bolalarda tilga nisbatan ijobiy munosabat shakllantirishi ta’kidlanadi (E.V.
Nikolaeva, 2021).
10
Pedagogika va lingvodidaktika sohasidagi olimlarning fikricha (A.V.
Barannikova, T.Yu. Komarova, 2018), maktabgacha ta’limda rus tilini o‘rgatishda
o‘yinli texnologiyalar, raqamli animatsiyalar, interaktiv mashqlar orqali til muhitini
sun’iy ravishda yaratish o‘zlashtirish samaradorligini oshiradi. Shuningdek,
multimediya vositalari orqali berilayotgan darslar bolalarning eshitish, ko‘rish va
harakat orqali idrok qilish qobiliyatlarini uyg‘unlashtirib, tilni mustahkamlashga
yordam beradi.
11
Yevropa va Rossiya tajribasiga tayangan holda, G. N. Petrov va M. I.
Ivanovaning tadqiqotlarida bolalarning rus tilini ikkinchi til sifatida o‘zlashtirishida
raqamli metodikalar bilan bog‘liq yondashuvlar samarali natijalar bergani qayd
etilgan. Xususan, bolalar bilan ishlovchi pedagoglar uchun mo‘ljallangan
platformalar (masalan, “Uchim-Ruskiy.РФ”) darslarni vizual va tinglov orqali
boyitishga xizmat qilmoqda.
12
Shu bilan birga, O‘zbekiston olimlari tomonidan ham maktabgacha ta’limda
xorijiy tillarni o‘qitish bo‘yicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Jumladan, rus tilini
o‘rgatish bo‘yicha raqamli metodlar bo‘yicha A. To‘xtayev, D. Qodirova kabi
tadqiqotchilar rus tilida muloqotga kirishish qobiliyatini shakllantirishda raqamli
resurslarning o‘rni va afzalliklarini ochib berganlar.
Umuman olganda, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, maktabgacha ta’lim
tizimida rus tilini raqamli texnologiyalar asosida o‘rgatish bo‘yicha mavjud tajribalar
va ilmiy izlanishlar asosida samarali metodik yondashuvlar ishlab chiqilgan bo‘lib,
ularni amaliyotga joriy etish orqali ta’lim sifatini oshirish mumkin.
Tadqiqot metodologiyasi
Ushbu tadqiqotning metodologik asosi maktabgacha ta’limda xorijiy til, xususan
rus tilini raqamli texnologiyalar orqali o‘rgatish jarayonining nazariy va amaliy
jihatlarini o‘rganishga qaratilgan.
9
Воскресенская М.А. (2019).
Информационные технологии в дошкольном образовании: методика и практика
.
Москва: Просвещение.
10
Николаева Е.В. (2021).
Интерактивные методики обучения русскому языку в условиях цифровой среды
.
Журнал «Дошкольное образование», №4, с. 35–42.
11
Комарова Т.Ю., Баранникова А.В. (2018).
Русский язык для дошкольников: современные подходы и цифровые
ресурсы
. Санкт-Петербург: Детство-Пресс.
12
Петров Г.Н., Иванова М.И. (2020).
Использование мультимедийных средств при обучении русскому языку как
неродному в ДОУ
. Вестник педагогических наук, №2, с. 58–63.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 106 ~
Tadqiqot natijalari
Olib borilgan nazariy va amaliy tadqiqotlar natijasida quyidagi muhim
xulosalarga kelindi:
1.
Raqamli
texnologiyalar
ta’lim
samaradorligini
oshiradi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida multimedia vositalari, interaktiv ilovalar,
animatsion darslar orqali rus tilini o‘rgatish bolalarning tilga bo‘lgan qiziqishini
sezilarli darajada oshiradi. Bolalar dars jarayonida faol ishtirok etadi, yangi so‘zlarni
eslab qolish va talaffuz qilish ko‘nikmalari tez shakllanadi.
2.
Interaktiv o‘yinlar va vizual materiallar orqali o‘zlashtirish darajasi
yuqori bo‘ladi.
Sinov asosida o‘tkazilgan mashg‘ulotlar shuni ko‘rsatdiki, raqamli
texnologiyalarga asoslangan metodlar bolalarning eshitish, ko‘rish va harakatga
asoslangan idrokini birlashtirgan holda bilimlarni yaxshiroq o‘zlashtirish imkonini
beradi.
3.
Pedagoglarning texnologik savodxonligi muhim rol o‘ynaydi.
So‘rovnomalar natijasiga ko‘ra, raqamli vositalardan samarali foydalanayotgan
pedagoglar bolalarning rus tilini o‘zlashtirish jarayonida ijobiy natijalarga
erishmoqda. Shu bilan birga, ayrim pedagoglarda raqamli platformalarni qo‘llash
bo‘yicha ko‘nikmalar yetarli emasligi aniqlanib, bu borada malaka oshirish zarurligi
qayd etildi.
4.
Bolalarning nutqiy faolligi oshadi.
Eksperimental guruh ishtirokchilari
bilan olib borilgan darslarda rus tilida so‘zlashishga urinishlar, yangi so‘zlarni
mustaqil ishlatish holatlari ko‘paydi. O‘yinli interaktiv darslar bolalarni muloqotga
jalb etishda ayniqsa samarali bo‘ldi.
Muhokama
Olib borilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalarning
maktabgacha ta’lim tizimida qo‘llanilishi, xususan, rus tilini o‘rgatish jarayonida
muhim innovatsion yondashuv sifatida namoyon bo‘lmoqda. An’anaviy usullarga
nisbatan raqamli vositalar bolalarda mustaqil fikrlash, nutqiy faollik va til muhitiga
moslashish kabi ko‘nikmalarni tezroq rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu jihatdan
qaraganda, raqamli ta’lim texnologiyalari bolalarning o‘rganish motivatsiyasini
oshiradi va ularning individual xususiyatlariga moslashish imkonini beradi.
Shuni ta’kidlash joizki, bu metodikaning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan
pedagoglarning texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha tayyorgarligi va metodik
yondashuviga bog‘liq. Raqamli vositalar – bu shunchaki texnik vosita emas, balki
ular asosida yaratilgan mazmun, metodika va didaktik materiallar ham o‘ta
muhimdir. Masalan, rus tilidagi interaktiv o‘yinlar va multimediali topshiriqlar
faqatgina ko‘ngilochar vosita bo‘lib qolmasligi, balki maqsadli, izchil ta’limiy
jarayonning bir qismi sifatida ishlab chiqilishi lozim.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 107 ~
Shuningdek, ayrim maktabgacha ta’lim muassasalarida texnik jihozlanish
darajasi yetarli emas yoki mavjud vositalar to‘liq ishlatilmayapti. Bu esa ilg‘or
raqamli metodikalarni joriy etishda ayrim to‘siqlar yuzaga kelishiga olib keladi. Shu
bois, tizimli ravishda texnologik infratuzilmani takomillashtirish, pedagoglar uchun
amaliy seminar va treninglar tashkil qilish dolzarb hisoblanadi.
Yana bir muhim jihat shundaki, raqamli vositalar orqali rus tilini o‘rganish
bolalarda ikkinchi tilga nisbatan ijobiy psixologik munosabat shakllantiradi. Dars
jarayonida qiziqarli va jonli animatsiyalar, tovushlar, harakatga boy mashg‘ulotlar
bolalarning emotsional holatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va bu ularning rus tilini
o‘zlashtirishda faol ishtirok etishiga sabab bo‘ladi.
Xulosa
Yuqoridagi tadqiqotlar va kuzatuvlar asosida shuni aytish mumkinki, raqamli
texnologiyalar maktabgacha ta’lim tizimida xorijiy, xususan, rus tilini o‘rgatishda
samarali vosita sifatida o‘z o‘rnini topmoqda. Zamonaviy interaktiv dasturlar,
multimediali resurslar va o‘yinli platformalar bolalarning tilga nisbatan qiziqishini
oshiradi, o‘zlashtirish jarayonini yengillashtiradi hamda ularni faol muloqotga
undaydi.
Raqamli vositalardan foydalanish nafaqat ta’lim jarayonini zamonaviylashtiradi,
balki bolalarning individual qobiliyatlarini hisobga olib, ularni rivojlantirishga xizmat
qiladi. Biroq bu jarayonning muvaffaqiyati pedagoglarning raqamli savodxonligi va
ta’lim jarayonini to‘g‘ri tashkil eta olishiga bevosita bog‘liqdir.
Raqamli texnologiyalar orqali o‘rgatish jarayonida o‘zini oqlagan usul va
vositalar kengroq miqyosda joriy etilishi, har bir pedagogning raqamli metodikalar
bilan ishlash malakasi oshirilishi lozim. Shuningdek, ta’lim muassasalari texnik baza
bilan yetarli darajada ta’minlanishi bu jarayonning muvaffaqiyatli amalga oshishini
ta’minlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Воскресенская М.А. (2019).
Информационные технологии в
дошкольном образовании: методика и практика
. Москва: Просвещение.
2.
Комарова Т.Ю., Баранникова А.В. (2018).
Русский язык для
дошкольников: современные подходы и цифровые ресурсы
. Санкт-Петербург:
Детство-Пресс.
3.
Николаева Е.В. (2021).
Интерактивные методики обучения
русскому языку в условиях цифровой среды
. Журнал «Дошкольное
образование», №4, с. 35–42.
4.
Петров Г.Н., Иванова М.И. (2020).
Использование мультимедийных
средств при обучении русскому языку как неродному в ДОУ
. Вестник
педагогических наук, №2, с. 58–63.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 108 ~
5.
Selevko G.K. (2005).
Современные образовательные технологии
.
Москва: Народное образование.
6.
Виготский Л.С. (1991).
Мышление и речь
. Москва: Педагогика.
7.
Piaget, J. (1969).
The Psychology of the Child
. New York: Basic Books.
8.
To‘xtayev A., Qodirova D. (2023).
Raqamli texnologiyalar orqali
maktabgacha yoshdagi bolalarga xorijiy til o‘rgatishning samarali yo‘llari
.
Toshkent: TDPU Ilmiy nashrlari.
