ZAMONAVIY DUNYONING IJODIY NAFASI

Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali

Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)

~ 113 ~

ZAMONAVIY DUNYONING IJODIY NAFASI

Lutfullayeva Dilsoʻz Jamshid qizi

Shahrisabz davlat pedagogika instituti Filologiya fakulteti

Xorijiy til va adabiyoti yo'nalishi talabasi

lutfullayevadilsuz@gmail.com

Annotatsiya

: Maqolada zamonaviy dunyoda ijodiy tafakkur va uning inson

tafakkuri, ruhiy hayoti bilan uzviy aloqasi tahlil qilingan. Muallif texnologiyalar
asrida ijodkorlikning har bir sohada – ilm-fan, ta’lim, biznes va kundalik hayotda –
muhim o‘rin tutishini asoslaydi. Digital shovqin, sun’iy intellekt va informatsion
yuklama kabi zamonaviy muammolar tahlil qilinib, raqamli gigiyena va ongli axborot
iste’moli zarurligi ta’kidlangan. Shuningdek, bolalikdan boshlab ijodiy tarbiya berish
va jamiyatda ijodiy muhit yaratishning dolzarbligi ilmiy-nazariy asosda yoritilgan.
Ijodkorlik inson shaxsiy kamoloti va jamiyat taraqqiyoti uchun zarur omil sifatida
talqin etiladi.

Kirish so’zlar:

texnika, informatsion shovqin, raqamli gigiyena, sun’iy

intellekt, algoritm, kontent, digital, energiya

THE CREATIVE BREATH OF THE MODERN WORLD

Annotation:

The article analyzes creative thinking in the modern world and its

inextricable connection with human thinking and spiritual life. The author
substantiates the important role of creativity in every field in the age of technology -
science, education, business and everyday life. Modern problems such as digital
noise, artificial intelligence and information overload are analyzed, and the need for
digital hygiene and conscious information consumption is emphasized. The relevance
of creative education from childhood and the creation of a creative environment in
society is also highlighted on a scientific and theoretical basis. Creativity is
interpreted as a necessary factor for the personal development of a person and the
development of society.

Keywords:

technology, information noise, digital hygiene, artificial

intelligence, algorithm, content, digital, energy

ТВОРЧЕСКОЕ ДЫХАНИЕ СОВРЕМЕННОГО МИРА

Аннотация

: В статье анализируется творческое мышление в современном

мире и его неразрывная связь с мыслью и духовной жизнью человека. Автор
утверждает, что в век технологий творчество играет важную роль во всех

Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali

Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)

~ 114 ~

сферах — в науке, образовании, бизнесе и повседневной жизни. Были
проанализированы такие современные проблемы, как цифровой шум,
искусственный интеллект и информационная перегрузка, а также подчеркнута
необходимость цифровой гигиены и осознанного потребления информации. На
научно-теоретической основе подчеркивается актуальность творческого
воспитания с детства и создания творческой среды в обществе. Творчество
трактуется как необходимый фактор личностного развития и социального
прогресса.

Ключевые слова:

технология, информационный шум, цифровая гигиена,

искусственный интеллект, алгоритм, контент, цифровой, энергия.

Kirish

Zamonaviy hayot, texnologiyalar asri – bu inson aqlining mehnati, qalbining

ohangi va tafakkurining nihoyasiz kuchi mujassam bo‘lgan davrdir. Bugungi kunda
har bir yangi ixtiro, har bir san’at asari, hatto har bir odatiy fikr orqasida inson
yuragining urishi, ongining uyg‘onishi yotibdi. Chunki taraqqiyot faqat modda va
texnika bilan o‘lchanmaydi – u inson tafakkurining kengligi, ichki olamining boyligi,
jamiyatga keltirayotgan ijobiy o‘zgarishlari bilan belgilanadi. Zamonaviy dunyoning
“ijodiy nafasi” deganda, inson ongining yangilanishi, ruhiy izlanishlar, g‘oya yaratish
va mavjud holatni o‘zgartirish salohiyati tushuniladi. Bu nafaqat ijodkorlarning ishi,
balki har bir insonning kundalik faoliyatida ko‘rinadigan kuchdir. Ijod – tafakkur va
ruhning uyg‘unligidir. Ijod inson ruhining ovozi, tafakkurning ifodasidir. U iste’dod
bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin, lekin aslida bu – ichki ehtiyoj, o‘zini ifoda etish
zaruratidir. Yaratish ehtiyoji har bir insonda bor. Faqat biz uni yo yo‘qotgancha
yashaymiz, yo bo‘lmasa unga yo‘l ochamiz. Bugungi kunda ijod faqat adabiyot yoki
san’at bilan cheklanib qolmayapti. Ilmiy izlanishlar, biznes rejalar, texnologik
yechimlar, hatto kundalik hayotdagi muammolarga yondashuvda ham ijodkorlik
zaruratga aylangan. Taniqli faylasuf Erich Fromm shunday deydi: “Inson ijodkorlik
orqali o‘zining mavjudligini tasdiqlaydi. Har bir chinakam ijod – bu o‘zlikni anglash
jarayonidir.” Bu fikr shuni anglatadiki, bugungi zamon ijodkorlikni ijtimoiy, madaniy
va ruhiy zarurat sifatida tan olishi kerak. Bugungi jamiyat oldida turgan eng jiddiy
muammolardan biri – informatsion shovqindir. Har kuni inson miyasi millionlab
signallar, reklamalar, yangiliklar, virtual tasvirlar va tovushlar bilan to‘lib-toshadi.
Bularning ko‘pi foydasiz, chalg‘ituvchi va tafakkurni charchatadigan ma’lumotlardir.
Noam Chomsky bu haqda shunday degan edi: “Axborotning haddan tashqari ko‘pligi
ongni band qiladi, ammo bilim bermaydi.” Bu fikr shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy
inson informatsiyani tanlash va saralash madaniyatiga ega bo‘lmas ekan, u chinakam
bilimga erisha olmaydi, ijodkorlikka yo‘l topa olmaydi. Ushbu muammoning
samarali yechimlaridan biri – raqamli gigiyenani yo‘lga qo‘yishdir. Har bir inson,

Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali

Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)

~ 115 ~

ayniqsa yoshlar, o‘z vaqtini ongli ravishda boshqarishi, ma’lumot iste’molida
me’yorni bilishi, har qanday axborotni qabul qilishdan avval uning foydaliligini
anglab yetishi lozim. Raqamli dunyo bizga qulaylik olib keldi, ammo shu bilan birga
tafakkurimizga yuk bo‘lib tushdi. Biz bu yukni tartibga solmas ekanmiz,
tafakkurimizning erkinligi cheklanishi mumkin. Shu sababli, maktab va oliy ta’lim
muassasalarida raqamli madaniyat va tafakkur gigiyenasi bo‘yicha alohida fanlar
joriy etilishi zarur. Yoshlar o‘z vaqtini, fikrini va ruhiy salomatligini boshqarish
madaniyatini erta yoshdan o‘zlashtirishi lozim. Zamonaviy texnologiyalar taraqqiyoti
sun’iy intellektni hayotimizga chuqur kiritdi. Bugun mashinalar she’r yozmoqda,
rasm chizmoqda, musiqa yaratmoqda. Ammo bu ijodmi? Sun’iy intellekt
ilhomlanmaydi. U his qilmaydi. Uning yaratuvchiligi faqat algoritmlar asosida,
oldindan berilgan ma’lumotlar asosida shakllanadi. Inson tafakkuri esa o‘ziga xos – u
his qiladi, ruhiy iztirobni boshdan kechiradi, orzu qiladi va shundan g‘oya tug‘iladi.
Shuning uchun, sun’iy intellekt imkoniyatlaridan foydalanish muhim, ammo uni
ijodiy tafakkur o‘rniga qo‘yib bo‘lmaydi. Bu masalaga chuqur va ehtiyotkorlik bilan
yondashish kerak. Texnologiyalar bizga yordamchi vosita bo‘lishi mumkin, ammo
ijodiy yondashuv – faqat inson tafakkurining mahsulidir. Ijodiy tarbiyani bolalikdan
boshlash zarur. Ijodkorlik tasodifan paydo bo‘lmaydi. U shakllantiriladi va bu tarbiya
bolalikdan, oiladan, maktabdan boshlanishi lozim. Farzandlarimizga faqat texnik
bilimlar emas, balki his qilish, tushunish, tasavvur qilish, estetik baho berish
qobiliyatini ham o‘rgatishimiz shart. O‘quv dasturlariga falsafa, san’at, adabiyot,
psixologiya kabi fanlarning chuqurroq kirib kelishi zarur. Yoshlar nafaqat axborot
iste’molchisi, balki uning yaratuvchisiga aylanishi lozim. Bunday inson esa faqat
bilimli emas, balki hisli, ongli va ijtimoiy mas’uliyatli bo‘ladi. Psixolog Carl Jung
aytganidek: “Ijodkor inson – bu ong ostidan chiqqan ma’naviy quvvatni jamiyatga
yetkazuvchi vositachidir.” Bu g‘oya bugungi kunda ayniqsa dolzarb. Har bir ijodiy
inson jamiyatning ruhiy salomatligini tiklovchi kuchdir. U nafaqat o‘z hayotini
o‘zgartiradi, balki jamiyatga energiya olib kiradi, boshqalarni ruhlantiradi, yangi
g‘oyalarga undaydi. Jamiyat rivojlanishi uchun bunday insonlar ko‘proq bo‘lishi
lozim. Ularga imkon berish, ijodiy muhit yaratish, qo‘llab-quvvatlash va eng muhimi
– qadrlash zarur. Bugungi kunda ijodkorlik nafaqat jamiyat taraqqiyotining, balki
inson shaxsiy o‘sishining ham mezoniga aylangan. Tafakkur erkinligi, estetik idrok,
ma’naviy teranlik – bularning barchasi insonni komil etib shakllantiradi. Ammo
zamonaviy muhitda bu jihatlar ko‘p hollarda chetda qolib ketmoqda. Inson o‘zida
mavjud bo‘lgan ijodiy quvvatni to‘laqonli ochib berolmayapti. Buning sabablaridan
biri – hayotdagi shoshqaloqlik, ikkinchisi – me’yorni yo‘qotgan axborot oqimidir.
Ko‘p hollarda inson ijod qilish istagida bo‘ladi, ammo bu niyat internetdagi shovqin,
ijtimoiy tarmoqlardagi behuda kontent, hayotning sun’iy ritmi bilan bo‘g‘iladi. Bu
holat jamiyatda "chuqur fikrlay olmaslik" sindromini keltirib chiqarmoqda. Inson

Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali

Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)

~ 116 ~

shunchaki iste’molchi – kontent, mahsulot, ma’lumot, yangilik iste’molchisi bo‘lib
qolmoqda. Oqibatda, tafakkur passivlashadi, ruhiy bo‘shliq paydo bo‘ladi. Bunday
muammoni bartaraf etish uchun avvalo odamlar ongida hayotga va o‘z vaqtiga
nisbatan mas’uliyatni uyg‘otish kerak. Har bir kishi o‘z vaqtini ongli boshqarishni
o‘rganishi, tafakkurini tozalashi, ma’nosiz axborotlardan o‘zini himoya qilishi kerak.
Buning uchun shaxsiy reja tuzish, digital detoks kunlari, kreativ mashg‘ulotlar –
jurnal yuritish, rasm chizish, she’r yozish yoki musiqa eshitish kabi faoliyatlar
rag‘batlantirilishi lozim. Jamiyat ijodkorlarga zarur, xuddi shuningdek, ijodkorlar
jamiyat bilan muloqotda bo‘lishi shart. Har bir ijodiy fikr, har bir san’at asari – bu
jamiyatga aytilgan murojaatdir. Ijodkor jamiyatni ko‘rishga, anglashga, tuzatishga,
chiroyli ko‘rinishga undaydi. Ijod orqali insonlar o‘z muammolarini ilg‘ab oladi, hal
etadi yoki hech bo‘lmaganda, ular ustida o‘ylashga majbur bo‘ladi. Shu bois
jamiyatda ijodiy muhitni yaratish – davlat siyosatining muhim yo‘nalishiga aylanishi
kerak. Ijodkor yoshlarni moliyaviy, ma’naviy, ilmiy jihatdan qo‘llab-quvvatlovchi
dasturlar ishlab chiqilishi zarur. Har bir mahalla, har bir maktab, hatto har bir oilada
"ijodga ochiq eshik" konsepsiyasi bo‘lishi lozim. Har bir zamonaviy inson o‘z
atrofiga ijobiy ta’sir o‘tkazishi mumkin. Bu ta’sir oddiy so‘z orqali, samimiy
maslahat orqali, hayotiy qaror orqali yoki ijod mahsuloti orqali amalga oshadi.
O‘qituvchi o‘z darsini yangi metodda o‘tsa, bu – ijoddir. Tadbirkor o‘z xizmatini
jamiyatga foydali tarzda taklif etsa – bu ham ijoddir. Hatto oddiy inson o‘z oilasini
mehr bilan boshqarsa – bu ham ijodiy yondashuvdir. Demak, ijod bu – yangilik emas,
balki yangicha qarashdir. Har bir ruhiy jihatdan sog‘lom inson – jamiyatga ijobiy
energiya olib kiradi. Shuning uchun ijodiy tarbiya, ruhiy sog‘lomlik, ichki uyg‘unlik
– o‘zaro chambarchas bog‘liq tushunchalardir. Bolalar va yoshlar o‘zlarini
tushunishni, hissiyotlarini ifoda etishni, ruhiy o‘zgarishlarni boshqarishni o‘rganmas
ekan, ular ijodda mustahkam bo‘la olmaydi. Ta’lim tizimida nafaqat akademik, balki
emotsional intellekt – o‘z his-tuyg‘ularini anglash, boshqalarni tushunish, muloqotda
muvaffaqiyatli bo‘lish – singari ko‘nikmalar ham o‘rgatilishi lozim. Buning uchun
psixologik treninglar, badiiy terapiya mashg‘ulotlari, teatr, dramalar orqali darslar
tashkil qilish mumkin.

Xulosa

Xulosa sifatida ta’kidlash joizki, zamonaviy texnologiyalar va global axborot

oqimi fonida inson tafakkuri va ijodiy qudrati asosiy ustunlik omiliga aylanmoqda.
Har qanday texnik taraqqiyot ortida insonning ruhiy uyg‘oqligi va ijodiy salohiyati
turadi. Shuning uchun bolalikdan boshlab his-tuyg‘ularni anglash, estetik idrok va
tafakkur erkinligini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Jamiyatda raqamli
gigiyena madaniyatini shakllantirish, sun’iy intellekt imkoniyatlaridan ongli
foydalanish va ijodkorlikni qo‘llab-quvvatlovchi muhit yaratish orqali inson

Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali

Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)

~ 117 ~

salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish mumkin. Ijod – bu nafaqat o‘zini ifoda etish,
balki jamiyatga ma’naviy va ijobiy ta’sir ko‘rsatishdir.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Fromm, E. (1956). The Art of Loving. – Harper & Row.

2.

Chomsky, N. (2002). Media Control: The Spectacular Achievements of

Propaganda. – Seven Stories Press.

3.

Jung, C. G. (1953). Psychological Aspects of the Creative Work. –

Princeton University Press.

4.

Aralovna, Ochilova Guzal, et al. "Ecological globalization and its social

place in the globalization system of processes." Journal of Survey in Fisheries
Sciences 10.1S (2023): 5000-5006.

5.

Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL

GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35.

6.

Omonov, Bakhodir Nurillaevich, Go‘zal Aralovna Ochilova, and Sitora

Ayonovna Azamova. "SPECIFIC CHARACTERISTICS OF THE ECOLOGICAL
ENVIRONMENT IN UZBEKISTAN." World of Scientific news in Science 1.3
(2023): 15-28.

7.

Ayonovna, Azamova Sitora. "The Need for the Formation of

Environmental Education and Upbringing in Young People in the Conditions of
Environmental Globalization." Global Scientific Review 13 (2023): 7-10.

8.

8.Ayonovna, Azamova Sitora, and Pirimov Lerik Xudoyberdi o’g’li.

"EKOLOGIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHDA EKOLOGIK OMIL
TUSHUNCHASI ‘." TADQIQOTLAR. UZ 40.4 (2024): 135-139..

9.

Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL

GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35..

10.

Shakhrisabz A. S. A. THE USE OF THE SCIENTIFIC HERITAGE OF

ORIENTAL SCIENTISTS IN THE FORMATION OF ECOLOGICAL CULTURE
AMONG SCHOOLCHILDREN IN THE CONTEXT OF ECOLOGICAL
GLOBALIZATION //International Scientific and Current Research Conferences. –
2024. – С. 94-97.

11.

Azamova

S.

EKOLOGIK

TA’LIM

VA

TARBIYANING

RIVOJLANISH BOSQICHLARI //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – Т. 1. – №. 1.