JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Odilbekov Shahbozbek Shuhratjon o’g’li
Andijon davlat texnika institute “Buhgalteriya hisobi va menejment”
kafedrasi dotsenti i.f.f.d( PhD)
Ababakirov Shoxbozbek Ahmatillo o’g’li
Andijon davlat texnika instituti Bank ish 4- bosqich talabasi
Shaxbozabubakirov2003@gmail.com+998770470570
BANK KREDITI ORQALI KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI
MOLIYALASHTIRISH VA BUNING IQTISODIY SAMARADORLIGI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada kichik tadbirkorlik subyektlarini bank krediti orqali
moliyalashtirish masalalari va bu jarayonning iqtisodiyotga keltirayotgan ijobiy ta’siri tahlil
qilinadi. Muallif kichik biznes uchun bank kreditlarining ahamiyatini, moliyalashtirish
mexanizmlarining rivojlanish tendensiyalarini va amaliy foydalarini yoritadi. Bundan tashqari,
mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ham beriladi. Maqolada raqamli
bank xizmatlarining kichik biznes rivojiga ta’siri alohida e’tiborga olingan.
Kalit so‘zlar:
Bank krediti, kichik tadbirkorlik, moliyalashtirish, iqtisodiy o‘sish, kreditlash
mexanizmi, raqamli bank xizmatlari, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash.
Kirish
Bozor iqtisodiyoti sharoitida kichik tadbirkorlik iqtisodiyotni harakatga keltiruvchi asosiy
kuchlardan biridir. Kichik biznes vakillari o‘z faoliyatini kengaytirish, yangi mahsulotlar ishlab
chiqarish va raqobatbardosh xizmatlarni yo‘lga qo‘yishda moliyaviy manbalarga muhtoj bo‘ladi.
Bank kreditlari bu ehtiyojlarni qondiruvchi asosiy moliyaviy vositadir.
Asosiy qism
1. Bank daromadlarining iqtisodiyotdagi ahamiyati, kichik biznesni moliyalashtirish masalalari
“Bank daromadlarini boshqarish nazariyalari” deganda, bu sohada mavjud bo'lgan nazariy
asoslar, ishlab chiqarishlar va strategiyalar orqali bank daromadlarini qanday samarali
boshqarish mumkinligi tushuniladi. Ilmiy tadqiqotlarda bu mavzuni rivojlantirishda quydagi
asosiy yo'nalishga e'tibor berish kerak, Bank daromadlari turlari: Foizli daromadlar (ssuda
foizlari, investitsion daromadlar), foiz daromadlar (komissiyalar, xizmat haqi).
Nazariy asoslar. An'anaviy bank nazariyasi (foizlar asosida daromad olish). An'anaviy bank
nazariyasi deganda, tijorat banklarining asosiy funktsiyalari, vositalari va iqtisodiyotdagi o'rni
haqida shakllangan klassik iqtisodiy tajribalar majmui tushuniladi. Bu nazariya banklarning
boshqaruvchiga e'tibor qaratadi:
Moliyaviy vositachilik
– banklarva jism– banklar jamg‘armalarini (aholining omonatlarini)
to‘plab, kredit mablag‘lari hisobidan iqtisodiyotning boshqa ishtirokchilariga (korxonalar va
shaxsiy elementlarga) taqdim etadi.
Likvidlik
– qisqa muddatli omonatlardan uzoq kreditlar berish orqali iqtisodiyotga likvidlik ( pul
ishlash
) ta'minlanadi . – qisqa muddatli omonatlardan uzoq kreditlar berish orqali
iqtisodiyotga likvidlik (pul qurilmalar) ta'minlanadi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Tavakkalchilikni boshqarish
– banklarning kreditga layoqqatlilik darajasini tahlil qiladi.
Pul-kredit siyosatining vositachisi sifatida
– markaziy bank orqali pul massasini tartibga
solishda yordam beradi (stavkalari, zaxira talablari orqali). Bu nazariya Keynesdan oldingi va
sifatli Keynes maktablari, mone klassiklar tomonidan ishlab chiqarilgan
Kichik tadbirkorlik subyektlari ko‘pincha o‘z mablag‘i yetishmasligi tufayli faoliyatini
kengaytira olmaydi. Banklar tomonidan berilayotgan qisqa va uzoq muddatli kreditlar esa bu
subyektlarga ishlab chiqarish hajmini oshirish, yangi texnologiyalarni joriy qilish, xomashyo va
uskunalar sotib olish imkonini yaratmoqda.
2. Moliyalashtirish mexanizmlarining takomillashuvi
So‘nggi yillarda O‘zbekiston bank tizimida kichik biznesni moliyalashtirish bo‘yicha bir qator
mexanizmlar yo‘lga qo‘yildi. Ular jumlasiga imtiyozli kreditlar, kafolatlash fondlari orqali
risklarni kamaytirish, onlayn ariza topshirish va boshqa raqamli xizmatlar kiradi.
3. Kichik biznes rivojida banklarning roli
Banklarning aktiv ishtiroki natijasida ko‘plab kichik biznes loyihalari muvaffaqiyatli amalga
oshirilmoqda. Bu esa yangi ish o‘rinlari yaratilishiga, aholining daromadlari oshishiga va
hududlar iqtisodiy faolligini kuchayishiga olib kelmoqda.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, bank kreditlari kichik tadbirkorlik subyektlarining iqtisodiy faolligini
oshirishda muhim vosita hisoblanadi. Ular nafaqat tadbirkorlik faoliyatini kengaytiradi, balki
mamlakat iqtisodiyotiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Kreditlash mexanizmlarini soddalashtirish va
raqamli bank xizmatlarini rivojlantirish orqali kichik biznesni yanada kengroq qamrab olish
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy ma’lumotlari – www.cbu.uz
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarorlari va farmonlari (2022–2024 yillar)
3. “Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik asoslari” o‘quv qo‘llanmasi, Toshkent – 2023
4. Moliya va bank ishi sohasidagi ilmiy maqolalar va tahliliy materiallar (2020–2024)
