JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Guliston davlat pedagogika instituti,
“Pedagogika” kafedrasi, p.f.f.d PhD,
dotsent Samatova Dilrabo Yusufovna
taqrizi ostida
Inamova Maxliyo Ayubjanovna
Gulistan state pedagogical institute
Uzbekistan
Email:
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI INTELLEKTUAL VA IJODIY
QOBILYATLARINI RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH
АNNOTАTSIYА:
Bugungi kunda maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchilarining intelektual
salohiyati va ijodkorligini rivojlantirish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada
maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchilarining intelektual salohiyati va ijodkorligini rivojlantirish
va takomillashtirishda zamonaviy texnologiyalarning o‘rni haqida so‘z yuritamiz.
KАLIT SO‘ZLАR:
Intelektual, ijodkorlik, didaktik metodlar, metodik tavsiya.
KIRISH. Bugungi kunda barkamol avlodni tarbiyalashda yoshlarni intelektual salohiyatli va
ijodiy qobiliyatlarini ro‘yobga chiqarish va ularning har tomonlamarivojlangan shaxs etib voyaga
yetkazish- davlatimiz siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylangan.
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun intelektual va ijodiy qobiliyatlarini shakllantirish
ularning kelajakdagi bilim olish jarayoniga muhim tayyorgarlik bosqichi hisoblanadi.
Zamonaviy texnologiyalar yordamida bu jarayon yanada qiziqarli, samarali va tezkor
amalga oshirilishi mumkin. Interaktiv vositalar, raqamli texnologiyalar va o‘yin shaklidagi
o‘qitish metodlari orqali bolalar predmetni idrok qilishining kuchliligi va yaxlitligi, u
to‘g‘risida keng ma’lumotlarga ega bo‘lib, shuningdek, ijodiy qarorlar qabul qilish, tubdan yangi
g‘oyalarni yaratish, tafakkur o‘zgaruvchanligi va tezkorligi, mantiqiy va savodli mulohaza
yuritish, tizimli harakatlar, sintez-tahlil-sintez, ijodiy ifodalay bilish, umumlashtirish va
xulosalash, o‘z fikriga ega bo‘lish kabi tushunchalarni yanada oson o‘zlashtiradilar. Ushbu
maqolada intelektual va ijodiy qobiliyatlarini shakllantirishda zamonaviy texnologiyalarning
o‘rni va samarali metodlar haqida so‘z yuritiladi.
MATERIAL VA USLUBLAR. Respublikamizda uzluksiz ta’lim tizimida har tomonlama yetuk
va ijodkor shaxsni tarbiyalash masalasi ta’lim-tarbiya jarayonining barcha bosqichlarida
pedagogik tizimning tarkibiy qismlari o‘zaro aloqadorligi, muvofiqligi hamda istiqbolga
yo‘naltirilganligini ta’minlash ehtiyojini yuzasidan keng qamrovli choratadbirlar amalga oshirilib,
muayyan natijalarga erishilmoqda. «2022-2026 yillarda O‘zbekiston Respublikasi Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasida, jumladan oliy ta’limga jamiyat taraqqiyotini
rivojlantirish, modernizatsiyalash bilan bog‘liq bo‘lgan yangi, yuqori talablarni qo‘ymoqda... »
«Milliy tafakkur salohiyatiga ega bo‘lgan iste’dodli yoshlarni tarbiyalash va ularni qo‘llab-
quvvatlash masalasiga alohida e’tibor qaratishimiz lozim» kabi muhim vazifalar belgilab
berilgan. Ushbu vazifalarini amalga oshirishda, jumladan, ta’lim jarayonini individuallashtirish,
integratsiyalash va uning samaradorligini ta’minlash orqali shaxsning intellektual salohiyatini
oshirish, bilim egallashning mustaqil, faol ijodiy metod va usullarini ta’minlash muammosi
intellektual-ijodiy
qobiliyatni
rivojlantirish
bilan
chambarchas
bog‘liq
ravishda
takomillashtirishni taqozo etmoqda. Bundan tashqari maktabgacha ta’lim to‘g‘risida qabul
qilingan bir qancha qarorlar jumladan O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risi”dagi qonuning
10-moddasida ta’lim
turlari sanab o‘tilib, uning birinchi turi – maktabgacha ta’lim
ekanligita’kidlangan. Shuningdek 11-moddasida “Maktabgacha ta’lim bola shaxsini yetuk,
maktabda o‘qishga tayyorlangan tarzda shakllantirish maqsadini ko‘zlaydi. Bu ta’lim olti-yetti
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
yoshgacha oilada, bolalar bog‘chasida va mulk shaklidan qatiiy nazar boshqa ta’lim
muassasalarida oib boriladi”, - deyilgan. Aynan 2020-yil qabul qilingan Maktabgacha ta’lim va
tarbiyaning davlat standartlari asosiy maqsadi vazifalarida ham o‘quv-tarbiya jarayoniga
innovatsion pedagogik va zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish va
shunga o‘xshash bir qator maqsad va vazifalar belgilangan. Chunki jismonan sog‘lom, ma’nan
yetuk, ilimli insonlargina buyuk kelajakni yaratadi.
NATIAJALAR VA MUHOKAMALAR. Zamonaviy
texnologiyalar
quyidagi
jihatlari
bilan
bolalarning
intelektual va ijodiy qobiliyatlarini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi:
Bolalarning vizual va amaliy qobiliyatlarini birgalikda rivojlantirish;
Predmetni idrok qilishining kuchliligi va tafakkurning jadallashuvini interaktiv usullar orqali
mustahkamlash;
O‘quv jarayonini qiziqarli va tushunarli tarzda tashkil etish;
Bolalarning mantiqiy va savodli mulohaza yuritish qobiliyatlarini muntazam oshirish;
Mustaqil o‘rganish va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini shakllantirish. Bugungi kunda
maktabgacha ta’limda quyidagi texnologiyalar keng qo‘llanilmoqda:
Interaktiv
doskalar - bolalarga jonli mashg‘ulotlar orqali mavzuni chuqur o‘rganish,
tushunish va eslab qolish imkonini beradi.
Raqamli o‘yinlar - bolalarning qiziqishini oshirib, ularning bilimlarini mustahkamlashga
yordam beradi.
Mobil ilovalar - maxsus dasturlar orqali bolalar mustaqil ravishda turli xil topshiriqlarni
bajara oladilar.
Virtual
reallik
texnologiyalari - bolalarning
fazoviy
tafakkurini rivojlantirish uchun
foydalaniladi.
Elektron darsliklar va multimedia materiallar - interaktiv mashg‘ulotlar orqali bilimlarni
mustahkamlashga xizmat qiladi. Intelektual va ijodiy qobiliyatlarni
rivojlantirish
uchun
quyidagi samarali metodlar qo‘llanilishi mumkin:
O‘yin metodlari - bolalar o‘yin jarayoni orqali tezroq va samaraliroq o‘rganadi va bu o‘yinlar
ham AKTdan foydalanilgan xolda ham turli xil matriallardan foydalanib amalga oshirilsa har
ikki turida ham yuqori samara beradi. Misol uchun Bolalar kayfiyatini gullarga yoki hayvonlarga
o‘xshatishda ularning intelektual bilimi shakllanishi bilan birga ijodkorligi shakllanadi. AKTdan
foydalanilganda tarbiyalanuvchiga biron bir topshiriq javobini boshqa topshiriqlar orqali
bajarilishini olish mumkin.
Vizual materiallardan foydalanish - grafikalar, animatsiyalar va jonli tasvirlar orqali
tushunchalarni tushuntirish. Bunda bola egallashi kerak bo‘lgan bilim ko‘nikma va malaka
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
tezlashib uning yodida uzoq vaqt saqlanib qolishiga ayni imkoniyatni yaratadi hamda bolada
dunyoni yaqindan anglash va zaruriy topshiriqlar o‘z-o‘zidan yuzaga kela boshlaydi.
Eksperiment va interaktiv mashg‘ulotlar - bolalar turli xil amaliy tajribalar orqali bilimlarni
osongina o‘zlashtiradilar va bu ularda amaliyotda sinab ko‘rish ko‘kmasi shakllanib boradi.
Qayta aloqa tizimidan foydalanish – bolalarning olingan bilim darajasi doimiy ravishda
baholanadi va o‘zlashtirish jarayoni nazorat qilinib kamchiliklar bartaraf etib boriladi.
Differensial yondashuv - har bir bolaning o‘ziga xos o‘rganish uslubiga moslashish.Zamonaviy
texnologiyalar yordamida bolalarning matematik qobiliyatlarini baholashda quyidagi usullardan
foydalanish mumkin:
Interaktiv testlar va topshiriqlar - bolalarning bilim darajasini aniqlash.
Elektron kundaliklar va monitoring tizimlari - bolaning o‘zlashtirish jarayonini kuzatish.
Ota-onalar bilan hamkorlik - bolaning rivojlanishini nazorat qilish va kerakli ko‘rsatmalar
berish.
Gamifikatsiya - bolalar uchun qiziqarli topshiriqlar orqali ta’lim jarayonini
motivatsiyalash.Zamonaviy
texnologiyalar
yordamida
bolalarning
matematik
tasavvurlarini rivojlantirish jarayonida ota-onalar va tarbiyachilar muhim rol o‘ynaydi:
Bunda har ikki tomon ham bolaning shaxs ekanligini qabul qilishi va hurmat qilishi.
Bolalar bilan muntazam shug‘ullanish - texnologik vositalarni bolaning yosh xususiyatiga
ko‘ra to‘g‘ri tanlash va qo‘llash.
Bolalarni rag‘batlantirish – bolada shakllantirilayotgan soha motivatsiyani oshirish va
qiziqishini saqlab qolish.
Ta’lim resurslaridan bolaning yosh, individual, psixologik xususiyatlaridan kelib chiqib to‘g‘ri,
samarali va mos dasturlarni tanlash.
Har bir jarayonda bolani muntazam kuzatish va undagi oqsayotgan jihatlarni to‘ldirib borishga
birgalikda ko‘maklashish.
XULOSA: Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun intelektual va ijodiy qobiliyatlarini
rivojlantirishda zamonaviy texnologiyalar muhim ahamiyat kasb etadi. Interaktiv o‘yinlar,
mobil ilovalar va boshqa innovatsion vositalar yordamida bolalar o‘z bilimlarini mustahkamlash
bilan birga, qiziqarli va samarali o‘rganish jarayonidan bahramand bo‘ladilar. Pedagoglar va ota-
onalar tomonidan texnologiyalarni to‘g‘ri qo‘llash orqali bolalarning kelajakdagi kasbiy
muvaffaqiyatlari uchun mustahkam poydevor yaratiladi.
FOYDАLАNILGАN АDАBIYOTLАR
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning
Taraqqiyot
Strategiyasi
to‘g‘risida.
PF-60-son.
28.01.2022//
2.
O‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining qarori. Maktabgacha ta’lim va tarbiyaning
davlat standartini tasdiqlash to‘g‘risida 2020-yil 22-dekabrdagi 802-son
3.
M Shukurova (2025). Maktabgacha ta’limda zamonaviy texnologiyalar yordamida matematik
tasavvurlarni rivojlantirish. The latest pedagogical and psychological innovations in education.
International online conference, 14-20.
4.
J. Xalmuratova. Talabalarda intellektual-ijodiy qobiliyatni rivojlantirishning mazmumi. “Ilm-
fan muammolari magistrantlar talqinida” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi.
212-214.
5.
A. Sanaqulova. Maktab yo’qcha bolalarni ta’lim va o’qitishning zamonaviy texnologiyalari.
"Fan va innovatsiyalar" xalqaro ilmiy jurnali. B seriyasi. 1-jild 7-son. 28.10.2022. 625-637.
