JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ibragimova Malika Sodiq qizi
Toshkent Kimyo Xalqaro
Universiteti magistranti
GENDERLIGI BOYICHA NEYTRAL BO’LGAN LIBOS KOLLEKSIYASINI
LOYIHALASHTIRISH TAMOYILLARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada genderligi bo‘yicha neytral bo‘lgan libos kolleksiyasini
loyihalashtirish tamoyillari tahlil qilinadi. Modadagi gender neytrallik tendensiyalari, ularning
ijtimoiy va madaniy ahamiyati, shuningdek, dizaynerlik yondashuvlari batafsil yoritiladi.
Maqolada material tanlovi, siluet va kesim uslublari, rang palitrasi hamda funksionallik kabi
muhim jihatlar tahlil qilinib, zamonaviy gender neytral modaning rivojlanish yo‘nalishlari
o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari modaga inkluziv yondashuvni kengaytirish hamda universal
kiyim dizaynini yaratishda dizaynerlar uchun muhim ko‘rsatmalarni taqdim etadi.
Kalit so’zlar:
Gender neytral moda, uniseks kiyim, inklyuziv dizayn, zamonaviy moda,
funksional kiyim, universal liboslar, modada gender tengligi, kiyim dizayni tamoyillari, barqaror
moda, rang palitrasi.
Zamonaviy modada gender neytrallik tamoyillari tobora dolzarb mavzuga aylanib bormoqda.
An’anaviy kiyim kodlarini o‘zgartirish va har bir inson uchun qulay hamda o‘ziga xos kiyim
modellarini yaratish dizaynerlarning asosiy maqsadlaridan biriga aylangan. Ushbu maqolada
gender neytral libos kolleksiyasini loyihalashtirish tamoyillari va ularning ahamiyati tahlil
qilinadi. Gender neytral moda – bu jinsga bog‘liq bo‘lmagan, har kim kiyishi mumkin bo‘lgan
kiyimlarni ifodalovchi dizayn yondashuvidir. U jamiyatdagi gender stereotiplarini yengish,
inklyuzivlikni ta’minlash va kiyinish erkinligini oshirishga xizmat qiladi. Shuningdek, gender
neytral kiyimlar yosh, jins va boshqa ijtimoiy omillarga bog‘liq holda cheklovlarni
kamaytirishga yordam beradi.
Funktsional dizayn – Gender neytral kiyimlar funksionallikka asoslangan bo‘lib, barcha jins
vakillari uchun qulay va ergonomik bo‘lishi kerak.
Minimalistik yondashuv – Oddiy kesim va neytral ranglar gender neytral kiyim dizaynida asosiy
tamoyillardan biri hisoblanadi.
Material tanlovi – Yumshoq, elastik va qulay matolar, tabiiy va ekologik toza materiallar gender
neytral modaning muhim qismidir.
Siluet va kesim – Kiyimlar klassik erkak yoki ayol liboslaridan farqli ravishda, androginiya (ikki
jins uchun ham mos) printsipiga asoslangan bo‘lishi lozim.
Rang palitrasi – Neytral va universal ranglar (kulrang, qora, oq, to‘q ko‘k) gender neytral
kiyimlar dizaynida keng qo‘llaniladi.
Barqaror moda – Gender neytral moda atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan va uzoq muddat
foydalanish uchun mo‘ljallangan liboslarni yaratishni o‘z ichiga oladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Madaniy moslashuvchanlik – Gender neytral kiyimlar turli madaniy kontekstlarga mos kelishi va
global moda talablariga javob berishi lozim.
Gender neytral kiyimlar insoniyat tarixida turli shakllarda mavjud bo‘lib, ularning qabul qilinishi
madaniy, iqtisodiy va ijtimoiy omillarga bog‘liq bo‘lgan. Ushbu liboslar odatda jinsiy
identifikatsiyani cheklamagan yoki har ikki jins vakillari tomonidan birdek kiyilgan. Masalan,
Misr va Mesopotamiyada tunika va matodan o‘ralgan liboslar erkaklar va ayollar uchun deyarli
bir xil bo‘lgan. Misrliklar kiltga o‘xshash etaklar kiyishgan, bu ham erkaklar, ham ayollar
tomonidan barobar ishlatilgan. Rim togasi va yunon xitoni uniseks kiyim sanalgan, faqat bezak
va uslub jihatidan farqlangan. Uzoq Sharq madaniyatiga nazar soladigan bо‘lsak kimono
(Yaponiya) va xanfu (Xitoy) gender bo‘yicha katta tafovutga ega bo‘lmagan. Ularning bichimi
erkak va ayolga bir xil mansublikda bо‘lgan. Hindistonda esa dhoti va sari ba’zi holatlarda
uniseks hisoblangan.
O‘rta asrlar Yevropada uzun ko‘ylak va tunikalar keng tarqalgan bo‘lib, erkak va ayollar uchun
deyarli bir xil bo‘lgan. Bolalar 5-7 yoshgacha bir xil uzun kuynaklarda yurishgan. Uyg‘onish
davrida gender bo‘yicha kiyimlarda sezilarli farqlar yuzaga kela boshladi. Shimlar erkaklar
kiyimining asosiy qismiga aylandi, ayollar esa keng yubkalar kiyishi urf bо‘ldi. Aynan shu
davrdan boshlab g‘arb liboslariga jinsiy farqning shakllanishini kо‘rish mumkin. Diniy kiyimlar,
harbiy formalar va ba’zi kasbiy kiyimlar hali ham gender neytral bo‘lib qoldi.
XIX asrga kelib gender qoidalar liboslarda kuchaydi. Bu davrda gender bo‘yicha kiyimlar qat’iy
farqlana boshladi. Ayollar uchun ko‘ylaklar, erkaklar uchun shimlar odatiy norma bo‘lib qoldi.
Shunga qaramay, asr oxiriga kelib Emiliya Blumer ayollar uchun shim va tunika
kombinatsiyasini ommalashtirdi. Ayrim kasb egalari (ayniqsa, ayollar harbiy xizmat yoki
zavodlarda ishlay boshlagach) erkaklarnikiga o‘xshash kiyim kiyishgan.
XX asrni yana genderligi neytral modaning dolzarbligi oshishi bilan belgilash mumkin. 1920-
1930-yillarda ayollar erkaklarnikiga o‘xshash kostyumlar kiyishni boshladi (Coco Chanel
erkaklarga xos elementlarni ayollar kiyimiga kiritdi). Uniseks uslubda sport kiyimlari
ommalasha boshladi. 1940-1950-yillarga kelib Ikkinchi Jahon urushi davrida ayollar erkaklar
bilan bir xil kiyim kiyishga majbur bo‘ldi (zavod va harbiy kiyimlar). Shim kiygan ayollar
jamiyatda ko‘proq uchray boshladi.
1960-1970-yillarda uniseks modaning yuksalishi davri sifatida beholash mumkin. Hippi harakati
gender neytral kiyimlarni ommalashtirdi. Yves Saint Laurent "Le Smoking" ayollar uchun shimli
kostyum yaratdi. David Bowie va Prince kabi san’atkorlar androgin modasini ommalashtirdi.
1980-1990-yillar sport uslubi va ko‘cha modasi oversize kiyimlarning ommalashishiga sabab
bо‘ldi. Bu esa gender neytral modaning keng tarqalishiga yordam berdi. Streetwear va hip-hop
modasi erkak va ayollar o‘rtasidagi kiyim farqlarini kamaytirdi. Jean-Paul Gaultier va Maison
Margiela androginiya va gender neytral modani targ‘ib qildi.
So‘nggi yillarda gender neytral moda jahon modasining ajralmas qismiga aylandi. Ko‘plab
mashhur brendlar va dizaynerlar jinsiy farqlarga asoslanmagan kiyimlar ishlab chiqishga e’tibor
qaratishmoqda. Quyida zamonaviy gender neytral moda tendentsiyalari va kolleksiyalar haqida
ma’lumot beriladi. Gucci o‘zining "MX" liniyasida jinsiy chegaralarni yo‘q qilishga harakat
qilgan. Kolleksiyada oversize kostyumlar, plashlar, keng ko‘ylaklar va uniseks aksessuarlar
mavjud. Ranglar va dizaynlar androgin ko‘rinishga ega bo‘lib, jinsiy identifikatsiyani aks
ettirmaydi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Masmodaning yana bir yuqori vakili Louis Vuitton 2020-yildan beri erkak va ayollarga mos
keladigan liboslarni taqdim etmoqda. Virgil Abloh tomonidan yaratilgan gender neytral
streetwear uslubidagi kiyimlar jahon bo‘ylab katta muvaffaqiyat qozondi. Uzun palto, baggy
shimlar va sport kiyimlari asosiy elementlar hisoblanadi.
Balenciaga o‘z kolleksiyalarida an’anaviy gender chegaralarini yo‘q qiladi. Minimalistik, bo‘sh
va oversize kesimdagi kiyimlar har ikki jins uchun mos keladi. Ko‘pchilik dizaynlar bir xil
shaklda ishlab chiqarilib, erkak yoki ayol uchun alohida ajratilmaydi.
Xulosa sifatida genderligi bo‘yicha neytral bo‘lgan libos kolleksiyasini loyihalash zamonaviy
moda sanoatida muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Ushbu yondashuv kiyim-kechak
dizaynida gender stereotiplarini buzish, qulaylik va universal uslubni ta’minlashga qaratilgan.
Maqolada gender neytral liboslar ishlab chiqishda asosiy tamoyillar, jumladan, funksionallik,
ergonomika, ekologik barqarorlik hamda inkluzivlik muhim ahamiyat kasb etishi
ta’kidlangan.Shuningdek, rang, siluet, material tanlovi va kiyim kesimining genderga bog‘liq
bo‘lmagan estetikaga moslashtirilishi bu yo‘nalishda muhim jarayonlardan biri ekani ko‘rsatib
o‘tilgan. Gender neytral moda iste’molchilarning turli xil ehtiyojlariga moslashib, zamonaviy
jamiyatdagi inklyuzivlik va xilma-xillik tamoyillariga javob berishi lozim.
Ushbu maqolada gender neytral liboslar dizayni moda industriyasida demokratik va tenglikni
qo‘llab-quvvatlovchi harakat sifatida tavsiflangan.
Фойдаланилган манбалар:
1. КУЛТАШЕВА Н. (2023). О 'ЗБЕКИСТОН ДАВЛАТ САН'АТ МУЗЕИ РАНГТАСВИР
КОЛЛЕКСИЯСИНИНГ ЭЛЕКТРОННЫЙ КАТАЛОГ ПЛАТФОРМАСИНИ ЯРАТИШ:
ISTIQBOLLARI VA NATIJALARI. Научный журнал математических знаний и
прикладных исследований , 1 (01), 33-36.
2. Култашева
Н.Д.,
Садикова
С.А.
(2023).
БАУКСАУЗ–ГЕРМАНИЯ
МАДАНИЯТИНИНГ ФЕНОМЕНИ СИФАТИДА. Восточный ренессанс: Инновационные,
образовательные, естественные и социальные науки , 3 (1), 433-438.
3.
https://dzen.ru/a/ZMk6DrpmCTVTelOZ
4.
Как развивается гендерно-нейтральная мода – один из главных трендов ближайших
лет
retail.ru/marketing/kak_razvivaetsya_genderno_neytralnaya_moda_odin_iz_glavnykh_trendov_
5. Атаханова:
ЎЗБЕК
АНЪАНАВИЙ...
-
Академия
https://scholar.google.ru/scholar?oi=bibs&hl=ru&q=related:NMgl86R1ctoJ:scholar.google.com/
#d=gs_cit&t=1743595226632&u=%2Fscholar%3Fq%3Dinfo%3ANMgl86R1ctoJ%3Ascholar.g
oogle.com%2F%26output%3Dcite%26scirp%3D1%26hl%3Dru
