JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Miraliyeva Sevara Joʻrabek qizi
Toshkent davlat yuridik
universiteti magistranti,
Sirdaryo yuridik texnikumi oʻqituvchisi
Telefon: +998948899720
Pochta manzili: sevaramiraliyeva1020@gmail.com
ADVOKAT TOMONIDAN INTIZOMIY HUQUQBUZARLIK SODIR ETILISHIGA
SABAB BOʻLUVCHI OMILLAR
Annotatsiya:
Jamiyatda advokatlarning roli kuchaygani sari ulardan mas’uliyatlilik, javobgarlik
hissining yuqori boʻlishi ham kun talabiga aylangan. Xususan, advokat oʻz kasbiga mas’uliyat
bilan yondashmas, sovuqqon munosabatda boʻlar ekan, shuningdek, kasb etika qoidalarini buzar,
advokatlik sirini saqlamas, advokat qasamyodiga nomuvofiq xatti-harakatlar qilar ekan, buning
oxiri unga nisbatan intizomiy ish ochilishi va javobgarlikka tortilishi bilan yakunlanishi tayin.
Shunday ekan, mazkur tadqiqotdan maqsad qanday asoslarga koʻra advokatlarga intizomiy ish
ochilishini oʻrganish, bu kabi omillarni bartaraf etish va qayta sodir etilmasligi uchun zarur
chora-tadbirlarini koʻrish hamda kelgusida advokatlar tomonidan sodir etiladigan intizomiy
huquqbuzarliklarning oldini olish boʻyicha qonunchilikni takomillashtirish yuzasidan takliflar
berishdan iboratdir.
Tayanch soʻzlar
: advokat, intizomiy huquqbuzarlik, intizomiy javobgarlik, intizomiy ish
yuritish, intizomiy jazoga sabab boʻluvchi omillar, advokatlik siri, advokat qasamyodi.
ФАКТОРЫ, ПРИВОДЯЩИЕ К СОВЕРШЕНИЮ АДВОКАТОМ
ДИСЦИПЛИНАРНОГО ПРОСТУПКА
Аннотация:
По мере того, как роль адвокатов в обществе росла, для них стало все более
важным иметь большее чувство ответственности и подотчетности. В частности, если
адвокат не относится к своей профессии ответственно, проявляет хладнокровие, нарушает
правила профессиональной этики, не хранит адвокатскую тайну, действует не в
соответствии с присягой адвоката, это неизбежно влечет за собой возбуждение в
отношении него дисциплинарного производства и привлечение к ответственности.
Поэтому целью настоящего исследования является изучение оснований, по которым
возбуждается дисциплинарное производство в отношении адвокатов, принятие
необходимых мер по устранению указанных факторов и недопущению их повторения, а
также внесение предложений по совершенствованию законодательства в целях
предупреждения в дальнейшем совершения адвокатами дисциплинарных проступков.
Ключевые слова
: адвокат, дисциплинарный проступок, дисциплинарная ответственность,
дисциплинарное производство, факторы, влекущие дисциплинарное взыскание,
адвокатская тайна, присяга адвоката.
FACTORS LEADING TO A LAWYER (ADVOCATE) COMMITTING A
DISCIPLINARY OFFENSE
Annotation:
As the role of lawyers in society has increased, it has become necessary for them to
have a high sense of responsibility and accountability. In particular, if a lawyer does not
approach his profession responsibly, behaves coldly, violates the rules of professional ethics,
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
does not maintain legal secrecy, and acts inconsistently with the lawyer's oath, this will
inevitably result in disciplinary proceedings being opened against him and his liability being
imposed. Therefore, the purpose of this study is to study the grounds on which disciplinary
proceedings are opened against lawyers, to take the necessary measures to eliminate such factors
and prevent their recurrence, and to make proposals for improving the legislation to prevent
disciplinary offenses committed by lawyers in the future.
Keywords
: lawyer, advocate, disciplinary offense, disciplinary responsibility, disciplinary
proceedings, factors leading to disciplinary punishment, legal secrecy, lawyer’s oath.
Huquq vujudga kelishining asosiy sababi tartib oʻrnatish, ya’ni jamiyatda xaos (tartibsizlik)ni
oldini olish maqsadida inson huquq va majburiyatlarining huquq normasida qat’iy belgilab
qoʻyilishidir. Belgilaganda ham, bir shaxsning huquqlari boshqa shaxsning huquqlariga daxl
qilmasligi kerak.
Umuman olganda, qonunlar – huquq normalari xalq manfaatini koʻzlab chiqarilishi lozim.
Ya’ni ular insonlar huquq va manfaatlarini himoya qilishga xizmat qilishi kerak. Bunday himoya
vakillik orqali amalga oshirilishi mumkin. Albatta, bunda professional vakillik sifatida
advokatlikning oʻrni katta va muhim ahamiyatga ega. Advokatlik azaldan muhim kasb boʻlib
kelgan va hozirga qadar advokatlarga ehtiyoj ham ortib bormoqda. Shu sabab ham advokatlikka
talabgorlarga koʻplab imtiyozlar berilmoqda. Shuningdek, advokatlarning javobgarlik masalasini
ham unutmaslik lozim. Advokat sha’ni, qadr-qimmati, obroʻsini saqlab, unga munosib boʻlish
har qanday advokatdan talab etiladi. Bularga dogʻ tushiradigan xatti-harakat yoki harakatsizlikni
sodir etish intizomiy javobgarlikka tortishga sabab boʻlishi mumkin.
Avvalo, bunday huquqbuzarlikka yoʻl qoʻyilishiga qanday omillar ta’sir oʻtkazayotganini
tahlil qilib chiqish lozim. O‘zbekiston Respublikasining “Advokatura to‘g‘risida”gi Qonuni 14-
moddasida qonunchilik talablari, Advokatning kasb etikasi qoidalari, advokatlik siri va advokat
qasamyodini buzish
advokatga nisbatan intizomiy ish yuritish ishlari ochilishiga sabab
boʻluvchi omillar sifatida koʻrsatilgan.
Qonunchilik talablari
deganda advokat amal qilishi kerak boʻlgan normalar tushuniladi,
ya’ni ularni buzish yoki chetlab oʻtish advokatni intizomiy javobgar qilish uchun asos sanaladi.
Ushbu qonunchilik talablari quyidagilardan iborat:
O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi;
Mehnat kodeksi – bunda advokatga xodim sifatida intizomiy jazo chorasi qoʻllaniladi;
“Advokatura to‘g‘risida”gi qonun;
“Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida”gi
qonun va boshqa qonun hujjatlari.
Advokatning kasb-etikasi qoidalari
O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasi tomonidan
chiqarilgan boʻlib, 7 bob va 65 qoidadan iborat. Unda umumiy qoidalar, advokatning kasbiy
nufuzi va shaxsiy qadr-qimmati, advokatlarning oʻzaro munosabatlari, advokatning ishonch
bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi shaxs) bilan munosabatlari, advokatning huquqni muhofaza
qiluvchi organlar va oʻzga tashkilotlar bilan, advokatlar palatasi, malaka komissiyalari bilan
munosabatlari va yakunlovchi qoidalar belgilangan.
1
O‘zbekiston Respublikasining 27.12.1996 yilda 349-I-son bilan qabul qilingan “Advokatura
to‘g‘risida”gi Qonuni 14-moddasi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Huquq normalari yozilganligi, nashr qilinganligi, ya’ni rasmiy tarzda davlat tomonidan
oʻrnatilganligi, axloq normalari esa asosan jamiyatning ijtimoiy ongida mujassam boʻlganligiga
qaramasdan, axloq ham, huquq ham deyarli barcha munosabatlarni oʻz ichiga oladigan yoyiq
xulq-atvor qoidalari tizimini tashkil etadi
. Axloq normalari oʻzi huquq normalaridan keyin
turuvchi yurish-turish qoidalari hisoblanadi. Ularga rioya qilmaslik ham xuddi huquq normalari
kabi oqibat keltirib chiqaradi hamda yuridik kuchi jihatidan huquq normalaridan keyingi oʻrinda
turuvchi normalar jamlanmasi hisoblanadi. Shunga asoslanib, advokatning kasb-etikasi qoidalari
ishlab chiqilgan.
Etika boʻyicha izohli lugʻatda kasb etikasi tushunchasiga quyidagicha ta’rif keltirilgan:
kasb etikasi – bu odamlarning kasbiy faoliyatidan kelib chiqadigan oʻzaro munosabatlarining
axloqiy xarakterini ta’minlaydigan qonuniyatlardir.
Belarussiya
davlatida Advokatning kasb etikasi qoidalari Adliya vazirligi qarori bilan
tasdiqlanadi. Bunda farqli jihati advokatlik siri toʻgʻrisidagi qoidalar
kasb etika qoidalarida
alohida bob sifatida kiritilgan. Oʻzbekistondagi amaldagi Advokatning kasb etikasi qoidalarida
esa advokatlik siri advokatning kasbiy nufuzi va shaxsiy qasr-qimmati bobida aks etgan.
Buyuk Britaniya
“Advokatlar, Yevropa hamda boshqa xorij advokatlarining axloq kodeksi”ga
koʻra, agar shaxsiy manfaatlar toʻqnashuvi yoki bunday mojaroning jiddiy xavfi mavjud boʻlsa
advokat bunday holatlarda ishdan bosh tortishi kerak. Shaxsiy manfaatlar toʻqnashuvi Buyuk
Britaniya Axloq kodeksida alohida bob sifatida kiritilgan. Amaldagi Oʻzbekiston Respublikasi
Advokatning kasb etikasi qoidalariga ham shaxsiy manfaatlar toʻqnashuvini alohida bob sifatida
kiritish taklif etiladi.
Advokatlik siri
advokat va ishonch bildiruvchi shaxs (himoyasi ostidagi shaxs) oʻrtasida ishga
doir har qanday ma’lumot hisoblanadi, xoh u bitim (shartnoma), xoh ishonch bildiruvchi
shaxsning shaxsiga doir ma’lumotlar, xoh ishonch bildiruvchi shaxsning advokatga bergan
koʻrsatuvlari boʻlsin – barchasi advokatlik siri sanaladi. Bulardan tashqari
Germaniyada
raqamli ma’lumotlarni himoya qilish boʻyicha ham ham qat’iy standartlar belgilangan, shu
jumladan, ma’lumotlarni shifrlash va unga kirishni cheklash talablari electron formatda joriy
qilingan. Bu nafaqat advokatlik tuzilmalarining ichki standartlari, balki shaxsiy ma’lumotlarni
qayta ishlashni tartibga soluvchi qonunlar bilan ham ta’minlanadi. Masalan, raqamli ma’lumotlar
almashinuvida maxfiylik kafolatlarini yanada kuchaytiradigan Yevropa Ittifoqining
ma’lumotlarni himoya qilish boʻyicha umumiy reglamenti (GDPR).
Advokatlarning kasbiy
etika kodeksi (BRAO) 43-bandiga binoan advokat yuridik yordam koʻrsatish jarayonida olingan
barcha ma’lumotlarning maxfiyligini saqlashi shart. Ushbu majburiyatni bajarmaslik intizomiy
2
Salomov B. Oʻzbekistonda advokatlik faoliyati. – Toshkent.: Adolat, 1-2 tom, 2000.
3
Правила профессиональной этики адвоката. Утверждено Постановление Министерства
юстиции Республики Беларусь 27.06.2001 № 15 (в редакции постановления Министерства
юстиции Республики Беларусь 17.03.2008 № 17)
4
SRA Code of Conduct for Solicitors, RELs and RFLs—for in-house lawyers. Copyright ©
2025 LexisNexis Published by a LexisNexis Risk & Compliance expert.
5
К.Хакимова. От теории к практике: адвокатская тайна и доступность юридической
помощи в двух правовых системах. – «Общества и инновации», 2025.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
javobgarlikka, hatto jinoiy javobgarlikka olib kelishi mumkin
. Shu jumladan, ushbu qoida
advokatlik tuzilmasining boshqa a’zolariga: advokat stajyori, yordamchilariga ham taalluqli
hisoblanadi va orqali ma’lumotlarning tashqariga chiqish xavfi kamayadi.
Xulosa oʻrnida aytish joizki, advokatlik sirini saqlash – bu advokat va ishonch bildiruvchi
oʻrtasidagi ishonch munosabatlarining asosidir. advokat va ishonch bildiruvchi oʻrtasidagi sir
advokat oʻz kasbiy majburiyat va vazifalarini bajarish davomida olgan barcha ma’lumotlarni
qamrab oladi va ishonch bildiruvchining huquqlarini himoya qilish kafolati boʻlib xizmat qiladi.
Advokat qasamyodi.
Germaniya Federal Advokatlar Qonuni (BRAO) advokat advokatlar
kengashi oldida quyidagicha qasamyod qabul qiladi:
“Konstitutsiyaviy tuzumni qo‘llab-quvvatlashga va advokatlik burchini sodiqlik bilan bajarishga
Qodir va O‘zi biluvchi Alloh nomiga qasamyod qilaman, bu ishda Xudoyim menga yordam ber”.
Agar qonun diniy jamoa a’zolariga qasamyod oʻrniga boshqa tasdiqlash formulasidan
foydalanishga ruxsat bersa, bunday diniy jamoaning har qanday a’zosi ushbu tasdiqlash
formulasini oʻqishi mumkin.
Imon yoki vijdon tufayli qasamyod qilishni istamagan har qanday kishi quyidagi qasamyod
qilishi kerak:
– Konstitutsiyaviy tuzumni himoya qilishga, advokatlik burchini vijdonan bajarishga va’da
beraman
Oʻzbekiston Respublikasida har bir advokat vazifasiga kirishishidan oldin quyidagi talablarni oʻz
ichiga oladigan Qasamyod qabul qiladi:
-
kasbiy burchni halol va vijdonan bajarish;
-
inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilish;
-
advokatlik sirini saqlash;
-
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga rioya qilish
Xulosa qiladigan boʻlsak, agar advokat tomonidan yuqorida sanab oʻtilgan qonunchilik talablari,
advokatning kasb-etikasi qoidalari, advokatlik siri hamda advokat qasamyodiga rioya qilinsa,
advokat ustidan intizomiy ish ochilmaydi. Agar bulardan birortasi buziladigan boʻlsa, unda
advokatni intizomiy javobgarlikka tortish masalasi koʻriladi va bu malaka komissiyalari
tomonidan intizomiy jazo tayinlashga asos boʻladi. Shaxsiy manfaatlar toʻqnashuvi Buyuk
Britaniya Axloq kodeksida alohida bob sifatida kiritilgan. Amaldagi Oʻzbekiston Respublikasi
Advokatning kasb etikasi qoidalariga ham shaxsiy manfaatlar toʻqnashuvini alohida bob sifatida
kiritish taklif etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
6
The Federal Lawyers’ Act (Bunderrechtsanwaltsordnung - BRAO), Chapter 3, Part 1, §43.
7
https://www.buzer.de/12a_BRAO.htm
8
Oʻzbekiston Respublikasining “Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy
himoyasi to‘g‘risida”gi 25.12.1998 yildagi 721-I-sonli Qonuni 3-moddasi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1.Xalqaro hujjatlar:
1.1. SRA Code of Conduct for Solicitors, RELs and RFLs—for in-house lawyers. Copyright ©
2025 LexisNexis Published by a LexisNexis Risk & Compliance expert.
1.2. Правила профессиональной этики адвоката. Утверждено Постановление
Министерства юстиции Республики Беларусь 27.06.2001 № 15 (в редакции постановления
Министерства юстиции Республики Беларусь 17.03.2008 № 17).
1.3. The Federal Lawyers’ Act (Bunderrechtsanwaltsordnung - BRAO).
2. Normativ-huquqiy hujjatlar:
2.1. Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, 30.04.2023 y.
2.2. O‘zbekiston Respublikasining 27.12.1996 yilda 349-I-son bilan qabul qilingan “Advokatura
to‘g‘risida”gi Qonuni.
2.3. Oʻzbekiston Respublikasining “Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning
ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida”gi 25.12.1998 yildagi 721-I-sonli Qonuni.
2.4. Оʻzbekistоn Respublikаsi Prezidentining 2022-yil 28-yаnvаrdаgi 60-sоn “2022-2026-
yillаrgа mоʻljаllаngаn yаngi Оʻzbekistоnning tаrаqqiyоt strаtegiyаsi tоʻgʻrisidа”gi fаrmоni.
2.5. Аdvоkаt оdоb аxlоq qоidаlаri.
3. Monografiya, ilmiy adabiyotlar:
3.1. К.Хакимова. От теории к практике: адвокатская тайна и доступность юридической
помощи в двух правовых системах. – «Общества и инновации», 2025.
3.2. Salomov B. Oʻzbekistonda advokatlik faoliyati. – Toshkent.: Adolat, 1-2 tom, 2000.
3.3. Zheninа M. А. Аdvоkаtning intizоmiy jаvоbgаrligining nаzаriy vа аmаliy muаmmоlаri:
referаt. dis. ...kаnd. qоnuniy Sci.- M., 2009.
3.4.
Qоdirаliyev,
S.
Аdvоkаtning
intizоmiy
jаvоbgаrligi
mаsаlаlаri.
2022.
https://inlibrаry.uz/index.php/imprоvement-lаw-institute/аrticle/view/16667
3.5. Dilshоdbek Nurumоv Адвокатская дисциплинарная ответственность в Республике
Узбекистан 4 № 7/S (2023): Спецвыпуск междисциплинарного электронного научного
журнала «Общество и инновации».
4. Elektron manbalar:
4.1.
4.2.
4.3
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
4.4.
https://www.lexisnexis.com/en-us/gateway.page
4.5.
4.6.
