JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Kamolova Muxlisa Xudoyberdiyevna
Osiyo xalqaro universiteti
Umumtexnik fanlar kafedrasi assistenti
OZIQ-OVQAT SANOATIDA, NON MAHSULOTLARI SIFATINI ANIQLASHDA
AKKREDITATSIYALANGAN LABORATORIYALARNING AHAMIYATI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada oziq-ovqat sanoatida, non mahsulotlari sifatini baholashda
akkreditatsiyalangan laboratoriyalarning tutgan o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Hozirgi kunda
non mahsulotlari inson salomatligi bilan bevosita bog‘liq asosiy iste’mol toifalaridan biri
hisoblanib, ularning sifat va xavfsizlik ko‘rsatkichlarini aniqlash zamonaviy laboratoriya
yondashuvlariga tayanishni talab etadi. Maqolada akkreditatsiyalangan laboratoriyalarning
texnik salohiyati, tahlil usullarining ishonchliligi, xalqaro standartlarga muvofiqlik darajasi va
amaliyotdagi qo‘llanilish jihatlari yoritilgan. Shuningdek, non mahsulotlarining fizik-kimyoviy,
mikrobiologik
va
organoleptik
xususiyatlarini
baholashda
akkreditatsiyalangan
laboratoriyalarning ilmiy-metodik yondashuvlari muhokama etiladi.
Kalit so‘zlar
: mahsulot sifati, oziq-ovqat xavfsizligi, akkreditatsiya, laboratoriya sinovlari,
standartlar.
ANNOTATION:
This article scientifically analyzes the role and importance of accredited
laboratories in assessing the quality of food products, especially bread products. Today, bread
products are one of the main consumer categories directly related to human health. Their quality
and safety indicators require modern laboratory approaches for accurate assessment. The article
discusses the technical capabilities of accredited laboratories, the reliability of testing methods,
the degree of compliance with international standards, and their practical applications.
Additionally, the article covers scientific and methodological approaches to evaluating the
physicochemical, microbiological, and organoleptic properties of bread products.
Keywords
: accredited laboratory, food safety, bread products, quality control, laboratory testing.
АННОТАЦИЯ:
В данной статье научно анализируется роль и значение аккредитованных
лабораторий при оценке качества пищевых продуктов, особенно хлебобулочных изделий.
Сегодня хлебные изделия являются одной из основных потребительских категорий,
непосредственно связанных с состоянием здоровья человека. Определение их качества и
безопасности требует применения современных лабораторных методов. В статье
рассмотрены технические возможности аккредитованных лабораторий, надежность
методов анализа, степень соответствия международным стандартам и их практическое
применение. Также обсуждаются научно-методические подходы к оценке физико-
химических, микробиологических и органолептических характеристик хлебных продуктов.
Ключевые слова
: аккредитованные лаборатории, безопасность продуктов питания,
хлебобулочные изделия, контроль качества, лабораторные испытания.
Kirish
Bugungi kunda jamiyatimizda sog‘lom turmush tarziga intilish, ekologik toza va xavfsiz
mahsulotlarga bo‘lgan talab keskin ortib bormoqda. Ayniqsa, oziq-ovqat mahsulotlari
iste’molchilarning bevosita salomatligiga ta’sir ko‘rsatishini inobatga olsak, ularning sifati va
xavfsizligi masalasi dolzarb ilmiy-amaliy muammolardan biri sifatida e’tirof etiladi. Mahsulotni
ishlab chiqarish jarayonida nafaqat ishlab chiqaruvchining texnologik yondashuvi, balki yakuniy
mahsulot sifatini ob’ektiv baholay oladigan zamonaviy laboratoriya sinovlari ham muhim o‘rin
tutadi.
Shu nuqtai nazardan qaraganda, mahsulot xavfsizligini faqat tegishli akkreditatsiyadan o‘tgan,
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
ya’ni xalqaro yoki milliy standartlarga muvofiqligi isbotlangan laboratoriyalar baholashi lozim.
Bu laboratoriyalar tomonidan olib boriladigan tahlillar orqali mahsulotning inson salomatligiga
xavfsiz ekani ilmiy asoslangan tarzda aniqlanadi. Zero, hozirgi globallashuv sharoitida ichki va
tashqi bozor talablari tobora murakkablashib borar ekan, mahsulot sifati va xavfsizligini
belgilovchi mezonlar ham shunga mos ravishda ilm-fan yutuqlariga tayanishi zarur.
Oziq-ovqat mahsulotlarini baholashda akkreditatsiyalangan laboratoriyalar ishonchli natijalar
taqdim etadigan asosiy muassasalar hisoblanadi. Ular ISO/IEC 17025:2017 xalqaro standarti
asosida faoliyat yuritadi va ularning xulosalari davlat va xalqaro miqyosda tan olinadi.
O‘zbekistonda bu boradagi vakolatli organ sifatida O‘zstandart agentligi huzuridagi
Akkreditatsiya markazi faoliyat yuritmoqda.
Akkreditatsiyalangan laboratoriyalar oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini baholashda, ayniqsa,
non mahsulotlarining xavfsizligini ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi. Ular xalqaro standartlarga
mos keladigan aniq metodlar va uskunalar yordamida turli tahlil usullarini qo‘llaydilar. Quyida
non mahsulotlari sifatini baholashda ishlatiladigan asosiy tahlil metodlari va laboratoriyalarning
ishlash jarayonlarini batafsil ko‘rib chiqamiz.
Kimyoviy tahlil metodlari
Non mahsulotlarining kimyoviy tahlilini amalga oshirishda laboratoriyalar bir nechta metodlarni
qo‘llaydilar. Ular orasida eng keng tarqalganlari:
Kjeldahl usuli
: Bu usul oqsil miqdorini aniqlashda ishlatiladi. Non mahsulotlarida oqsil
miqdorini aniqlash uchun, namunani kislotalash orqali azotni ajratib, keyin uni menda o‘lchash
usuli qo‘llaniladi. Bu tahlil odatda nonning to‘liq ozuqa qiymatini baholash uchun zarurdir.
Titrimetrik usul
: Kislotalilik darajasi va pH-ni o‘lchash uchun ishlatiladi. Non
mahsulotlarining organoleptik xususiyatlarini ta'minlashda kislotalilik darajasi muhim
ahamiyatga ega. Titrimetrik usul bilan, nonning kislotali yoki ishqoriy xususiyatlari aniqlanadi,
bu esa uning tayyorlash texnologiyasiga va sifatiga ta'sir qiladi.
Gravimetrik usul
: Bu usul namlik miqdorini o‘lchashda qo‘llaniladi. Namlikning ortiqcha
yoki kam bo‘lishi mahsulotning pishirish sifatiga ta'sir qilishi mumkin. Gravimetrik usul
yordamida nonning suv miqdori aniq o‘lchanadi, bu esa uning uzoq muddat saqlanishiga ta'sir
qiladi.
Mikrobiologik tahlil metodlari
Non mahsulotlari sifatining muhim jihatlaridan biri ularning mikrobiologik xavfsizligidir.
Laboratoriyalar mikrobiologik tahlillarni amalga oshirish uchun quyidagi usullardan
foydalanadilar:
Mezofil aerob bakteriyalar sonini aniqlash
: Non mahsulotlarida oziq-ovqat xavfsizligini
ta'minlash uchun, ularning ichida mezofil aerob bakteriyalar mavjud bo‘lishi mumkin. Bu
bakteriyalar oziq-ovqat mahsulotlari, ayniqsa nonning saqlanish muddati tugashiga olib keladi.
Laboratoriyalar, selektiv muhitlar yordamida bu bakteriyalarni aniqlaydilar va ularning
miqdorini o‘lchaydilar.
Mog‘or va xamirturush zamburug‘lari
: Nonning tarkibida mog‘or yoki xamirturush
zamburug‘lari mavjudligi uning sog‘liq uchun xavfli bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Bu tahlillar
non mahsulotlarining sog‘liq uchun xavfsizligini ta'minlashda muhim hisoblanadi. Ular, agar
mavjud bo‘lsa, non mahsulotlarida zararlanish darajasini aniqlashga yordam beradi.
Salmonella va boshqa patogen mikroorganizmlar
: Non mahsulotlarida patogen
mikroorganizmlar, masalan, Salmonella mavjudligi uning inson salomatligi uchun xavf
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
tug‘diradi. Akkreditatsiyalangan laboratoriyalar ushbu mikroorganizmlarni aniqlash uchun PCR
(polimeraz zanjiri reaktsiyasi) usulini qo‘llaydilar.
Organoleptik tahlil metodlari
Non mahsulotlarining organoleptik baholashida, ularning ta’mi, hid, rangi, shakli va boshqa
sezgilar orqali sifatini aniqlash muhimdir. Akkreditatsiyalangan laboratoriyalar tomonidan olib
boriladigan organoleptik tahlil metodlari quyidagilardan iborat:
GOST va ISO standartlariga mos keladigan tahlil usullari
: Non mahsulotlarining
organoleptik xususiyatlarini baholash uchun GOST va ISO standartlariga asoslangan metodlar
qo‘llaniladi. Maxsus tayyorlangan ekspertlar guruhi tomonidan, mahsulotning ta’mi, hidi, rangini
va boshqa organoleptik xususiyatlari baholanadi. Bu tahlil maxsus ekspertlar tomonidan amalga
oshiriladi va barcha metodikalar xalqaro standartlarga to‘liq mos keladi.
Sensory testlar
: Bu testlar nonning iste'mol paytidagi sezgilarga, ya'ni ta’mga, hidga,
rangga va tuzilishga qaratilgan. Organoleptik tahlillar non mahsulotlarining sifatini bevosita
baholashga yordam beradi.
Xalqaro standartlarga muvofiqlik
Akkreditatsiyalangan laboratoriyalar, asosan, ISO/IEC 17025:2017 xalqaro standarti asosida
faoliyat yuritadilar. Ushbu standart laboratoriyaning ish jarayonlarini belgilab beruvchi asosiy
hujjat bo‘lib, barcha tahlil usullarining aniqligini va ishonchliligini ta'minlashga yordam beradi.
Har bir tahlil usuli xalqaro metodikalar bilan to‘liq mos keladi, bu esa o‘z navbatida
laboratoriyalarning natijalarini global miqyosda tan olish imkonini beradi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, oziq-ovqat sanoatida, non mahsulotlari sifatini aniqlashda
akkreditatsiyalangan laboratoriyalarning o‘rni beqiyosdir. Ushbu laboratoriyalar tomonidan
amalga oshiriladigan ilmiy asoslangan tahlillar mahsulot sifatini ob'ektiv baholash, iste'molchilar
salomatligini himoya qilish va xalqaro savdoda raqobatbardosh bo‘lish imkonini beradi.
Kulgusida ushbu laboratoriyalarning salohiyatini yanada oshirish, ularni innovatsion
texnologiyalar bilan jihozlash va malakali mutaxassislar tayyorlash muhim vazifalardan biri
bo‘lib qoladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. GOST 5667-65. Non mahsulotlarini organoleptik baholash metodikasi.
2. Axmedov A.A., Karimov B.T. Oziq-ovqat mahsulotlari sifati nazorati. – Toshkent: Fan,
2024. – 212 b.
3. Hasanov I.I. va boshq. Laboratoriya tahlil usullari va oziq-ovqat xavfsizligi. – Samarqand:
SamDU nashriyoti, 2023. – 187 b.
4. Rakhmonova G., Lee J.H. Current trends in food safety analysis in grain-based products. –
Journal of Food Safety, 2024, Vol. 44(1), pp. 55–63.
5. Boboqulova,
M.
X.
(2025).
MAGNIT
BOʻRONLARINING
YERGA
TAʼSIRI. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 522-525.
6. Boboqulova,
M. X.
(2025).
QON
AYLANISH
SISTEMASINING
FIZIK
ASOSLARI. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 518-521.
7. Boboqulova, M. X. (2025). SUYUQLIKLARNING YORUG ‘LIK YUTISH
KOEFFITSIYENTINI VA ERITMALARNING KONSENTRATSIYASINI ANIQLASHDA
OPTIK USULLARNI QO ‘LLASH. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 526-530.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
8. Boboqulova,
M.
X.
(2025).
MAGNIT
BOʻRONLARINING
YERGA
TAʼSIRI. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 522-525.
9. Boboqulova,
M. X.
(2025).
QON
AYLANISH
SISTEMASINING
FIZIK
ASOSLARI. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 518-521.
10. Boboqulova, M. X. (2025). SUYUQLIKLARNING YORUG ‘LIK YUTISH
KOEFFITSIYENTINI VA ERITMALARNING KONSENTRATSIYASINI ANIQLASHDA
OPTIK USULLARNI QO ‘LLASH. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 526-530.
11. Boboqulova, M. X. (2025). " ISSIQLIK TEXNIKASI" FANINI O ‘QITISHDA
INNOVASION TA’LIM USULLARIDAN FOYDALANISH. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI, 3(1), 531-539.
12. Boboqulova, M. X. (2025). YADROVIY NURLANISHLAR VA ULARNI QAYD QILISH
USULLARI. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(2), 132-136.
13. Boboqulova, M., Marasulov, A., Bayaly, A., Sadybekov, R., & Aimeshov, Z. (2025,
February). Thermal stress-strain state of a partially thermally insulated and clamped rod in the
presence of local temperature and heat transfer. In AIP Conference Proceedings (Vol. 3268, No.
1). AIP Publishing.
14. Xamroyevna, M. B. (2024). ERKIN KONVEKSIYA JARAYONI. Международный
журнал научных исследователей, 9(1), 108-111.
15. Boboqulova, M. X. (2025). ENDOSKOPIK USULLARNING TIBBIYOTDA QO
‘LLANISHI. Modern World Education: New Age Problems–New solutions, 2(4), 1-8.
