JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
A.R.Rajabov
Osiyo xalqaro universiteti, “Umumtexnik fanlar” kafedrasi o’qituvchisi
ONLINE KURSLAR UCHUN DASTURLASH TILLARINING AHAMIYATI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada hozirgi kunda keng tarqalgan online ta'lim platformalarida
dasturlash tillarining o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Xususan, mobil ilovalarni yaratishda, veb-
saytlar ishlab chiqishda va interaktiv o‘quv platformalarini yaratishda qaysi dasturlash tillari
samarali ekanligi muhokama qilinadi. Shuningdek, nazariy asoslar, statistik tahlillar va grafik
diagrammalar orqali mavzuning dolzarbligi ko‘rsatib berilgan. Mobil dasturlar yaratishda
qo‘llaniladigan zamonaviy texnologiyalar, ularning afzalliklari va kamchiliklari, o‘quvchilarga
mos keladigan dasturlash tillari tahlil qilingan. Bu maqola o‘quvchilarga dasturlash tilini
tanlashda yo‘l-yo‘riq beradi.
Kalit so‘zlar:
Dasturlash tillari, online kurs, mobil ilova, Python, JavaScript, statistika, ta’lim
texnologiyalari, interaktiv platformalar, front-end, back-end, mobil dasturlar, e-learning, o‘quv
platformalari.
Kirish
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022 — 2026-yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-
son Farmoniga muvofiq, shuningdek, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasini yangi
bosqichga olib chiqish bo‘yicha ustuvor vazifalarni amalga oshirish maqsadida:
1. Quyidagilar axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasini 2022-2023-yillarda yanada
rivojlantirishning asosiy vazifalari etib belgilansin:
a) 2022-yil yakuniga qadar:
aholi yashash maskanlarini keng polosali mobil aloqa tarmog‘i bilan qamrab olish darajasini 98
foizga, xalqaro ahamiyatga ega avtomobil yo‘llari bo‘ylab yuqori tezlikdagi mobil internet
qamrovini 60 foizga yetkazish;
40 ming km optik tolali aloqa liniyalarini qurish hamda qo‘shimcha 800 ming xonadonni yuqori
tezlikdagi internetga ulash imkoniyatini yaratish orqali optik tolali aloqa qamrovini 80 foizga
yetkazish;
elektron davlat xizmatlari ko‘rsatilishiga xususiy sektorni jalb qilish orqali foydalanuvchilar
sonini 2 barobar oshirib, 4 millionga yetkazish;
hududlarda yoshlarning zarur ko‘nikmalarga ega bo‘lishiga va ularni kafolatlangan buyurtmalar
bilan ta’minlashga xizmat qiladigan markazlarni yaratish orqali IT-xizmatlar eksporti hajmini
100 mln dollarga yetkazish;
b) 2023-yil yakuniga qadar: raqamli texnologiyalar sohasida masofaviy ta’lim shaklida kadrlar
tayyorlash faoliyatini rivojlantirish orqali yiliga 6,5 ming nafardan ortiq yoshlarning axborot
texnologiyalari yo‘nalishida ta’lim olishini yo‘lga qo‘yish; davlat organlari, shu jumladan
mahalliy hokimlik organlarida hamda iqtisodiyotning real sektori tarmoqlaridagi korxonalarda
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
214 ta axborot tizimi va dasturiy mahsulotlarni joriy etish. 2011 yildan boshlab keng ko'lamli,
Internetga asoslangan kurslar yangiliklar sarlavhalarida ustunlik qila boshladi. 21 ga yechim
asrning ta'lim muammolari. Ushbu kurslar ommaviy onlayn deb nomlanadi ochiq kurslar
(MOOCs) - bu har kim uchun ochiq bo'lgan onlayn ta'lim kurslari ishtirok etish, ko'pincha bepul.
The New York Times 2012-yilni “Yil” deb e’lon qilganidek of the MOOC" (Pappano, 2012),
MOOC tijorat provayderlari darslarni taklif qila boshladilar. butun dunyo bo'ylab yuz minglab
talabalarga. Ochiq foydalanish imkoniyati, arzon narx va MOOCning xalqaro miqyosda
bog'langan tabiati o'sish potentsialini ko'rsatadi kollejga kira olmaydigan yoki boshqa yo'l bilan
kira olmaydigan aholi uchun ta'lim imkoniyatlari darajadagi kurslar.
So‘nggi yillarda axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi tufayli ta'lim tizimida tub
o‘zgarishlar yuz berdi. Xususan, pandemiya davrida online ta'lim platformalariga bo‘lgan ehtiyoj
ortdi va bu yangi dasturlash tillariga asoslangan tizimlarni yaratishga olib keldi. Dasturlash tillari
nafaqat ta'lim platformalarining ishlashini ta'minlaydi, balki o‘quvchilarning interaktiv tarzda
bilim olishini ham yengillashtiradi. Bugungi kunda raqamli ta'lim vositalari orqali dasturlashni
o‘rganish, yangi ko‘nikmalarni shakllantirish va o‘z bilimini real loyihalarda sinovdan o‘tkazish
imkoniyati mavjud.
Nazariy Qism
Dasturlash tillari bu – kompyuter bilan inson o‘rtasidagi muloqot vositasidir. Har bir dasturlash
tili ma'lum bir soha yoki funksional imkoniyatga ega. Masalan, Python tili sun'iy intellekt,
ma'lumotlar tahlili, avtomatlashtirish va web-dasturlar yaratishda keng qo‘llaniladi. JavaScript
esa veb-sahifalarni dinamiklashtirish, foydalanuvchi interfeyslarini ishlab chiqishda asosiy vosita
hisoblanadi.
C#, Java, TypeScript, Swift kabi boshqa tillar esa turli sohalarda qo‘llaniladi. Mobil ilovalarni
yaratishda asosan Swift (iOS) va Kotlin (Android) ishlatiladi. O‘quv platformalarining ishlashi
uchun back-end va front-end dasturlash tillarining o‘zaro integratsiyasi muhim ahamiyatga ega.
Misol uchun, Python orqali ma'lumotlar bazasiga ulanib, foydalanuvchi tomonidan kiritilgan
ma'lumotlarni qayta ishlash, tahlil qilish va vizualizatsiya qilish mumkin.
Eng ommabop dasturlash tillari (2024-yil holatiga ko'ra):
1.
Python
– 29.9%
2.
JavaScript
– 19.1%
3.
Java
– 16.7%
4.
C#
– 8.6%
5.
TypeScript
– 6.1%
(Manba: Stack Overflow Developer Survey 2024)
Diagramma ko‘rinishidagi tasvir orqali quyidagi holatni ko‘rsatish mumkin:
(Shu yerga diagramma joylashtiriladi: Dasturlash tillari bo‘yicha foydalanish statistikasi)
Mobil dasturlar uchun dasturlash tili tanlash:
Mobil ilovalar uchun dasturlash tili tanlashda
bir necha mezonlar hisobga olinadi:
Platforma (iOS, Android)
Ilovaning funksionalligi
Ishlab chiqish vaqti
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ishlab chiqish jamoasining tajribasi
Foydalanuvchi tajribasini yaratishdagi yondashuv
Android uchun:
Java: an'anaviy va keng qo‘llaniladigan tildir
Kotlin: zamonaviy sintaksis va yuqori samaradorlikka ega
iOS uchun:
Swift: Apple tomonidan ishlab chiqilgan, tezlik va xavfsizlik jihatidan kuchli
Objective-C: eski loyihalar uchun ishlatiladi, lekin kamroq qo‘llaniladi
Kross-platforma uchun:
Flutter (Dart): tezkor ishlash va chiroyli interfeyslar yaratish imkoniyati
React Native (JavaScript): bir nechta platformalar uchun bitta kod bazasi
Xamarin (C#): Microsoft ekotizimi uchun qulay
Bu texnologiyalar yordamida dasturchilar bitta koddan foydalangan holda bir nechta platformalar
uchun ilovalar yaratish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu esa vaqt va mablag‘ni tejashga xizmat
qiladi.
Online kurs yaratishda dasturlash tillarining o‘rni:
Online kurslar, ayniqsa interaktiv bo‘lishi
uchun front-end va back-end texnologiyalar uyg‘unligida yaratiladi. Zamonaviy o‘quv
platformalari foydalanuvchiga qulay interfeys, tezkor ishlash, mustaqil mashg‘ulotlar va o‘z-
o‘zini baholash vositalarini taqdim etadi.
Front-end (foydalanuvchi interfeysi):
HTML, CSS, JavaScript, React, Vue.js
Back-end (server qismi):
Python (Django, Flask), Node.js, PHP, Ruby on Rails
Ma'lumotlar bazasi:
SQL, PostgreSQL, MongoDB
O‘quv platformalarida foydalanuvchi tajribasini yaxshilash uchun algoritmik tahlillar,
mashinaviy o‘rganish, chat-botlar va ovozli yordamchilar kiritilishi mumkin. Bularning barchasi
dasturlash tillari orqali amalga oshiriladi.
Dasturiy vositalarni ahamiyati:
Online kurs yaratishda quyidagi dasturiy vositalar muhim o‘rin
tutadi:
LMS (Learning Management System):
Moodle, Canvas, Google Classroom
Kod muharrirlari:
Visual Studio Code, PyCharm, IntelliJ IDEA
Versiyalarni boshqarish:
Git, GitHub
Onlayn hamkorlik vositalari:
Figma, Trello, Slack
Ushbu vositalar yordamida jamoa a'zolari masofadan turib ishlashi, loyiha ustida birgalikda
ishlashi, o‘zaro fikr almashishi va o‘zgarishlarni kuzatishi mumkin. LMS tizimlari esa
o‘quvchilar faoliyatini monitoring qilish, ballarni avtomatik hisoblash va o‘quv kontentini
boshqarish imkoniyatini beradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xulosa
Online kurslar uchun dasturlash tillarining to‘g‘ri tanlanishi kurs sifatini oshiradi,
foydalanuvchilarning ehtiyojlarini qamrab oladi va platformaning barqaror ishlashini ta'minlaydi.
Har bir dasturlash tili o‘zining ustun va zaif tomonlariga ega, shu bois loyiha turiga qarab mos
tili tanlanishi kerak. Mobil ilovalar, veb-platformalar, mashinaviy o‘rganish vositalari va
interaktiv o‘quv modullari yaratishda dasturlash tillari va vositalarining to‘g‘ri uyg‘unligi muhim
rol o‘ynaydi. Zamonaviy ta'limda dasturlash nafaqat texnik ko‘nikma, balki ijodkorlik va
innovatsiyalar asosidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Ravshanovich, A. R. (2024). LISTS, DICTIONARIES IN PYTHON PROGRAMMING
LANGUAGE. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and
psychology, 1(3), 183-189.
2. Ravshanov, A. (2024). DATA TYPES IN JAVASCRIPT PROGRAMMING LANGUAGE.
Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and psychology, 1(3),
143-150.
3. Rajabov, A. (2024). REPLACE OBJECT ORIENTED PROGRAMMING (OOP) IN
PYTHON PROGRAMMING LANGUAGE. Medicine, pedagogy and technology: theory and
practice, 2(9), 221-229.
4. Раджабов, А. Р. (2024). ТИПЫ БАЗ ДАННЫХ. Introduction of new innovative
technologies in education of pedagogy and psychology, 1(3), 204-210.
5. Ravshanovich, A. R. (2024). JSON IN JAVASCRIPT. Introduction of new innovative
technologies in education of pedagogy and psychology, 1(3), 175-182.
6. Раджабов, А. Р. (2024). JAVASCRIPT ЯЗЫКЕ ПРОГРАММИРОВАНИЯ ТИП
ДАННЫХ JSON. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and
psychology, 1(3), 167-174.
7. Раджабов, А. Р. (2024). СТРУКТУРЫ ДАННЫХ И АЛГОРИТМЫ. MASTERS, 2(8),
58-63.
8. Baxridtdinovich, H. B. (2025). TA'LIMDA CHATBOTLAR VA VIRTUAL
YORDAMCHILARDAN FOYDALANISH. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1),
156-159.
9. Baxridtdinovich, H. B. (2025). THE IMPORTANCE AND APPLICATION OF
POLYMORPHISM IN PYTHON. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(2), 120-123.
10. Hamroyev, B. B. (2025). PYTHONDA MASSIVLAR BILAN ISHLASH. PEDAGOGIK
TADQIQOTLAR JURNALI, 2(2), 88-91.
11. Baxridtdinovich, H. B. (2024). PYTHONDA MA'LUMOTLAR TAHLILI. PSIXOLOGIYA
VA SOTSIOLOGIYA ILMIY JURNALI, 2(10), 69-75.
12. Хамроев, Б. Б. (2024). СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ
PYTHON. PSIXOLOGIYA VA SOTSIOLOGIYA ILMIY JURNALI, 2(10), 76-82.
