JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Lolayev Fayziddin Faxriddinovich
Toshkent kimyo xalqaro universiteti Ijtimoiy psixologiya yo`nalishi 1-kurs magistranti
SMARTFONLARGA QARAMLIKNING TALABALAR O‘QUV FAOLIYATIGA
TA’SIRI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy yoshlar, xususan, talabalar orasida keng tarqalgan
smartfonlarga qaramlik holatining ularning o‘quv faoliyatiga qanday salbiy ta’sir ko‘rsatishi
tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
smartfon, qaramlik, ta’lim, talaba, o‘quv faoliyati, texnologiya.
Аннотация
В этой статье будет проанализировано, как состояние зависимости от
смартфонов, распространенное среди современной молодежи, особенно среди студентов,
негативно влияет на их успеваемость.
Ключевые слова:
смартфон, зависимость, образование, студент, учебная деятельность,
технологии.
Abstract
This article will analyze how smartphone addiction, which is common among modern
youth, especially students, negatively affects their academic performance.
Keywords:
smartphone, addiction, education, student, educational activity, technology.
So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning tezkor rivojlanishi natijasida mobil qurilmalarning,
ayniqsa, smartfonlarning kundalik hayotimizdagi o‘rni sezilarli darajada ortdi. Bugungi kunda
talabalar uchun smartfonlar nafaqat aloqa vositasi, balki bilim olish, muloqot qilish, ijtimoiy
tarmoqlarda qatnashish kabi ko‘plab funktsiyalarni bajarayotgan universal qurilmaga aylangan.
Ammo bu qulayliklar bilan bir qatorda, smartfonlarga haddan tashqari bog‘lanish, ya’ni qaramlik
holatlari ham ortib bormoqda. Mazkur maqolada aynan shu holatning talabalarning o‘quv
faoliyatiga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani yoritiladi.
Smartfonlarga qaramlik masalasi zamonaviy jamiyatda, ayniqsa talaba yoshlar orasida dolzarb
muammolardan biri hisoblanadi. O‘zbekistonlik va xorijlik olimlar bu borada turli tadqiqotlar
olib borganlar va smartfonlardan haddan tashqari foydalanishning o‘quv faoliyatiga salbiy
ta’sirini ta’kidlab o‘tganlar.
Quyida o‘zbek va xorijiy olimlar fikrlarini keltirib o‘tamiz:
Prof. R. X. Yusupova “Talabalar orasida smartfonlardan doimiy foydalanish diqqatning
pasayishiga, darsga bo‘lgan qiziqishning kamayishiga olib kelmoqda. Bu holat ularning o‘quv
motivatsiyasini susaytiradi.” Deb fikr bildirgan. I. A. Qodirov Smartfonlar orqali ijtimoiy
tarmoqlarda vaqt o‘tkazish o‘quvchilarning diqqatini chalg‘itadi va bu natijada darslarga
tayyorgarlik darajasi sezilarli darajada pasayishi haqida aytib o`tgan. O‘zbekiston Respublikasi
Xalq ta’limi vazirligi So‘rovnoma asosida aniqlanishicha, o‘quvchilarning 60% dan ortig‘i kun
davomida 3 soatdan ko‘proq vaqtni smartfonda o‘tkazadi, bu esa ularning o‘quv yutuqlariga
salbiy ta’sir ko‘rsatayotganini aytgan.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xorijiy olimlaridan Dr. Larry Rosen Smartfonlardan ortiqcha foydalanish talabalarda stress,
uyqusizlik va e’tiborning bo‘linishiga olib keladi. Bu esa o‘z navbatida bilimlarni chuqur
o‘zlashtirish imkoniyatini kamaytiradi. Dr. Jean Twenge martfonlar va ijtimoiy tarmoqlarga
qaramlik yoshlarning psixologik salomatligiga ta’sir qilishi bilan birga, ularning akademik
yutuqlarini ham pasaytiradi deb aytib o`tgan.
Smartfonlarga qaramlik — bu psixologik holat bo‘lib, unda inson o‘z ijtimoiy, ma’naviy yoki
kasbiy vazifalarini bajarish o‘rniga, smartfon bilan vaqt o‘tkazishni afzal ko‘radi. Bunday holat
ko‘pincha vaqtni boshqara olmaslik, diqqatning tarqoqligi, uyqu rejimining buzilishi kabi
oqibatlarga olib keladi.
Talabalar orasida qaramlik darajasi.
O‘tkazilgan ijtimoiy so‘rovlar shuni ko‘rsatadiki,
ko‘plab talabalar kuniga o‘rtacha 5–7 soat vaqtini smartfon bilan o‘tkazadi. Ularning asosiy
faoliyati ijtimoiy tarmoqlar, mobil o‘yinlar, video tomosha qilish va messenjerlarda
yozishmalardan iborat.
O‘quv faoliyatiga salbiy ta’siri
smartfonlarga haddan ortiq bog‘lanish talabalar o‘quv
samaradorligini kamaytiradi:
Diqqatning
pasayishi:
Dars
paytida
smartfondan
foydalanish,
ayniqsa,
bildirishnomalarning tez-tez chiqishi diqqatni chalg‘itadi.
Uyqu rejimining buzilishi:
Kechasi uzoq vaqt smartfondan foydalanish uyqu sifati va
davomiyligiga salbiy ta’sir qiladi.
Vaqtni noto‘g‘ri boshqarish:
Ko‘plab talabalar o‘quv vazifalariga ajratilishi kerak bo‘lgan
vaqtni mobil qurilmalarda bekorchi faoliyatga sarflashadi.
Psixologik tushkunlik:
Ijtimoiy tarmoqlardagi doimiy taqqoslash, virtual dunyodagi ijobiy
tasvirlarga mukkasidan ketish real hayotga nisbatan norozilikni oshiradi.
Ijobiy jihatlar va balansli yondashuv s
martfonlar to‘g‘ri va maqsadli foydalanilganda o‘quv
jarayonini yengillashtirishi mumkin. Masalan, elektron darsliklar, onlayn kurslar, ilmiy
maqolalarga kirish imkoniyati. Shu sababli, asosiy muammo — noto‘g‘ri yoki haddan tashqari
foydalanishda.
Smartfonlarga qaramlik bugungi kunda talabalar orasida jiddiy muammoga aylanib bormoqda.
Bu holatning oldini olish uchun o‘quv yurtlari, ota-onalar va talabalarning o‘zlari ham muayyan
chora-tadbirlar ko‘rishlari zarur. Eng muhimi, smartfonlardan foydali va maqsadli foydalanishni
o‘rgatish, vaqtni to‘g‘ri taqsimlashga e’tibor qaratish lozim. Shundagina raqamli texnologiyalar
rivoji ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda
s
martfonlarga qaramlik nafaqat psixologik va ijtimoiy muammolarga,
balki o‘quv faoliyatining pasayishiga ham olib kelmoqda. O‘zbekistonlik va xorijlik
mutaxassislar bu borada yagona fikrga ega: bu muammoni hal qilish uchun o‘quvchilarda
raqamli madaniyatni rivojlantirish, smartfonlardan samarali foydalanishni o‘rgatish muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Yusupova R. X. (2020). Talabalarda axborot texnologiyalariga qaramlikning psixologik
omillari. Toshkent: TDPU.
2. Qodirov I. A. (2019). Raqamli vositalardan foydalanishning ta’lim sifatiga ta’siri. Toshkent:
O‘zMU nashriyoti.
3. Jo‘raeva M. T. (2021). “Smartfonlar va ijtimoiy tarmoqlarning o‘quvchilarga psixologik
ta’siri” – Pedagogik mahorat jurnali, 2(45), 78–83.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
4. Rosen, L. D., Lim, A. F., Carrier, L. M., & Cheever, N. A. (2011). An empirical examination
of the educational impact of text message interruptions during class. Computers in Human
Behavior, 27(3), 902–906.
5. Twenge, J. M. (2017). iGen: Why Today’s Super-Connected Kids Are Growing Up Less
Rebellious, More Tolerant, Less Happy—and Completely Unprepared for Adulthood. New York:
Atria Books.
6. Kwon, M., Kim, D. J., Cho, H., & Yang, S. (2013). The Smartphone Addiction Scale:
Development and Validation of a Short Version for Adolescents. PLOS ONE, 8(12): e83558.
7. Lepp, A., Barkley, J. E., & Karpinski, A. C. (2015). The relationship between cell phone use,
academic performance, anxiety, and Satisfaction with Life in college students. Computers in
Human Behavior, 31, 343–350.
