JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Raximov Jasurbek Davronovich
Osiyo xalqaro universiteti
“Umumtexnik fanlar” kafedrasi assistenti
TIKLOVCHI VA YIG‘UVCHI POEZDLARNING TARKIBINI O’RGANISH
Annotatsiya;
Ushbu maqolada temiryo‘l transportida muhim rol o‘ynovchi tiklovchi va
yig‘uvchi poezdlarining tuzilmasi, ularning asosiy vazifalari, tarkibiy qismlari hamda texnik va
amaliy jihatlari yoritilgan. Tiklovchi poezdlar avariya yoki falokat yuz bergan joylarda tiklash
ishlarini bajarishda qo‘llanilsa, yig‘uvchi poezdlar vagonlarni to‘plash, tarqatish va manzillarga
yetkazish kabi marshrutlashtirish funksiyalarini bajaradi. Maqolada ushbu poezd turlarining
zamonaviy texnika bilan jihozlanishi va ularning samaradorligini oshirish yo‘llari haqida ham
fikr yuritiladi.
Kirish
Temiryo‘l transporti har qanday davlat iqtisodiyotining muhim arteriyasidir. Bu sohada harakat
xavfsizligi va samaradorligi yuqori bo‘lishi zarur. Har qanday avariya, texnik nosozlik yoki yuk
oqimining noto‘g‘ri yo‘naltirilishi butun tizimga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu bois
temiryo‘l tizimida maxsus xizmat poezdlarining, xususan
tiklovchi
va
yig‘uvchi poezdlar
ning
ahamiyati katta. Ushbu poezdlar temiryo‘l harakatini tiklash, ekspluatatsiyani samarali tashkil
qilish va vagonlar oqimini boshqarish uchun mo‘ljallangan. Mazkur maqola ana shu poezdlar
tarkibi, funksiyalari va texnik xususiyatlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan.
Asosiy qism
1. Tiklovchi poezdlar va ularning vazifalari
Tiklovchi poezdlar
(rus tilida:
восстановительные поезда
) — temiryo‘l transportida yuzaga
kelgan avariya, relsdan chiqish, to‘qnashuv kabi holatlarda infratuzilmani qayta tiklash, buzilgan
transport vositalarini olib chiqish va normal harakatni qayta yo‘lga qo‘yish uchun xizmat qiladi.
Asosiy vazifalari:
Relssiz qolgan vagon yoki lokomotivlarni maxsus kranlar yordamida olib tashlash;
Temiryo‘l tuzilmasini (rels, shpala, kontakt tarmog‘i) tiklash;
Favqulodda yordam ko‘rsatish va vaqtincha harakatni tashkil qilish.
Tiklovchi poezd tarkibi:
Tiklovchi temiryo‘l krani (50–100 tonna yuk ko‘tarish quvvatiga ega);
Kran osti platformasi;
Ta’mirlash-ustaxonasi vagoni;
Elektr-generatorli vagon;
Ishchilar uchun yotoq-vagon;
Yopiq vagon (asbob-uskunalar uchun);
Tamirlash materiallari yuklangan platformalar.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Qo‘llanilishi:
Tiklovchi poezdlar har doim navbatchi holatda bo‘lib, strategik nuqtalarda
joylashtiriladi. Ular chaqiriq bo‘yicha tezda voqea joyiga yetib boradi.
2. Yig‘uvchi poezdlar va ularning ahamiyati
Yig‘uvchi poezdlar
(rus tilida:
сборные поезда
) — turli stansiyalardagi vagonlarni yig‘ib,
ularni markaziy stansiyalarga yetkazish yoki u yerdan boshqa stansiyalarga tarqatish vazifasini
bajaradi.
Asosiy vazifalari:
Bo‘sh va yuklangan vagonlarni oraliq stansiyalardan yig‘ib olish;
Vagonlarni temiryo‘l marshruti bo‘yicha to‘g‘ri taqsimlash;
Vaqt va yoqilg‘i tejamkorligini ta’minlash.
Yig‘uvchi poezd tarkibi:
Lokomotiv (ko‘pincha teplovoz);
Vagonlar (bo‘sh va yuklangan);
Maxsus nazorat vagoni (yo‘lovchi tashuvchilarga mo‘ljallanmagan);
Signal va tormoz tizimlariga ega texnik vositalar.
Tashkiliy jihatlar:
Har bir yig‘uvchi poezd harakati oldindan tuzilgan grafik asosida amalga oshiriladi.
Dispecherlik markazlari tomonidan boshqariladi.
Vagonlar stansiyalarda qo‘shiladi yoki ajratiladi.
3. Zamonaviy texnologiyalar va takomillashtirish yo‘nalishlari
So‘nggi yillarda tiklovchi va yig‘uvchi poezdlar zamonaviy texnologiyalar bilan jihozlanmoqda:
Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari;
GPS asosidagi joylashuv nazorati;
Kranning raqamli boshqaruvi;
Dizel-generatorlar yordamida mustaqil elektr ta’minoti.
Innovatsiyalar:
Dronlar yordamida avariya joyini oldindan ko‘zdan kechirish;
Sun’iy intellekt asosida yig‘uvchi poezdlar marshrutini optimallashtirish;
IoT (Internet of Things) qurilmalari yordamida real vaqtda monitoring.
Xulosa
Tiklovchi va yig‘uvchi poezdlar temiryo‘l tizimining muhim bo‘g‘inlaridan biri hisoblanadi.
Tiklovchi poezdlar favqulodda holatlarda tezkorlik bilan harakatni tiklasa, yig‘uvchi poezdlar
yuk tashish jarayonining tartibga solinishi va samarali tashkil qilinishiga xizmat qiladi. Har ikki
turdagi poezdlar zamonaviy texnik vositalar bilan jihozlanishi va boshqaruv tizimlari bilan
uyg‘unlashtirilishi orqali temiryo‘l tizimining xavfsizligi va barqarorligini ta’minlaydi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Kelgusida ularni raqamlashtirish va avtomatlashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar albatta o‘z
samarasini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Rustamov, E. (2024). TIKUVCHILIK BUYUMLARINI KONSTRUKSIYALASHDA
GRAFIK DASTURLARIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI.
Medicine, pedagogy and
technology: theory and practice
,
2
(9), 707-715.
2. Tohirovich, R. E., Dilmurodovna, R. D., & Muminovna, R. D. Z. (2023). The Importance of
Using Graphics Programs in The Design of Sewing Items.
Web of Teachers: Inderscience
Research
,
1
(3), 5-8.
3. Tohirovich, R. E., & Dilmuradovna, R. D. (2021, March). TYPICAL MISTAKES MADE
BY STUDENTS WHEN MAKING DRAWINGS IN THE ENGINEERING GRAPHICS
DISCIPLINE. In
E-Conference Globe
(pp. 339-343).
4. Toxirovich, R. E. (2024). OLIY TALIMDA TALABALARNI MUSTAQIL TALIMINI
TASHKIL ETISHNING AHAMIYATI VA DOLZARBLIGI.
PEDAGOG
,
7
(5), 507-510.
5. Tohirovich, R. E. (2024). ТИПИЧНЫЕ ОШИБКИ, ДОПУСКАЕМЫЕ УЧАЩИМИСЯ
ПРИ ВЫПОЛНЕНИИ ЧЕРТЕЖЕЙ ПО ДИСЦИПЛИНЕ ИНЖЕНЕРНАЯ ГРАФИКА.
ВОДОЕМА.
THE THEORY OF RECENT SCIENTIFIC RESEARCH IN THE FIELD OF
PEDAGOGY
,
2
(21), 192-197.
6. Tohirovich, R. E., Dilmurodovna, R. D., & Muminovna, R. D. Z. (2023). The Importance of
Using Graphics Programs in The Design of Sewing Items.
Web of Teachers: Inderscience
Research
,
1
(3), 5-8.
7. Dilmurodovna, R. D. (2024). TEXNOLOGIYA DARSLARINI TASHKIL ETISHNING
USULLARI.
Science, education, innovation: modern tasks and prospects
,
1
(2), 109-115.
8. Rayimova, D., & Axmadova, M. (2024). HOZIRGI KUNDA ROBOTLARNING
O’RNI.
Universal xalqaro ilmiy jurnal
,
1
(12), 329-334.
9. Rustamov, E. T., & Idiyev, N. Q. (2018). CHIZMA BAJARISHDA OQUVCHILAR YOL
QOYADIGAN TIPIK ХATОLAR.
Интернаука
, (20-2), 58-60.
10. Рустамов, Э. Т., & Мирханова, М. А. (2016). Создание динамических изображений
при помощи программы Power Рoint при проведении занятий по теме" Топографическое
черчение. Проекции с числовыми отметками".
Молодой ученый
, (2), 835-838.
11. Rustamov, E. T. (2018). LOYIHALANGAN REJAGA ASOSAN MAKTABDA
CHIZMACHILIK DARSINI O’TISH.(MODELLASHTIRISH).
Интернаука
, (20-2), 55-57.
12. Тoxirovich, R. E., & Ulug’bekovich, Z. N. (2017). CHIZMACHILIK O’QITISHDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARINING
O’ZIGA
XOS
XUSUSIYATLARI
VA
AFZALLIKLARI.
Интернаука
,
7
(11 Часть 3), 60.
13. Tohirovich, R. E., Dilmurodovna, R. D., & Muminovna, R. D. Z. (2023). The Importance of
Using Graphics Programs in The Design of Sewing Items.
Web of Teachers: Inderscience
Research
,
1
(3), 5-8.
14. Rayimova, D. D., qizi Bahronova, S. I., Ruziyeva, D. Z. M., & Davlatova, N. U. (2023).
Texnologiya ta’limi praktikumi fanini o ‘qitishda innovatsion ta’lim texnologiyalarini qo ‘llash
imkoniyatlari.
Educational Research in Universal Sciences
,
2
(5), 616-619.
Уринов, Ж. Р., Рустамов Э. Т., Равшанов У. Х. (2019). Исследования неавтоклавных
ячеистых бетонов и конструкций из них для применения в сейсмостойких
зданиях.
Вестник науки и образования
, (10-1 (64)), 32-34.
