JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Sultonmaxmudova Zarnigora Adhamjon qizi
Namangan davlat pedagogika instituti magistranti
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA KOGNITIV (BILISH)GA QIZIQISHNI
SHAKLLANTIRISHDA SHAXSIY RIVOJLANTIRUVCHI METODLAR
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida bilishga bo‘lgan qiziqishni
shakllantirishda shaxsiy rivojlantiruvchi metodlarning o‘rni va ahamiyati yoritilgan.
O‘quvchilarning individual xususiyatlarini inobatga olgan holda ta’lim jarayonini tashkil etish,
muammoli ta’lim, loyiha usullari, o‘yinli faoliyat kabi metodlar orqali bilimga chanqoqlikni
rag‘batlantirish yo‘llari tahlil qilingan. Maqolada berilgan yondashuvlar boshlang‘ich ta’limda
o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga, izlanishga undashga xizmat qiladi.
Kalit so’zlar:
boshlang‘ich ta’lim, shaxsiy rivojlantiruvchi metodlar, bilishga qiziqish, o‘yinli
darslar, muammoli ta’lim, loyihaviy yondashuv, interaktiv metodlar, motivatsiya, individual
yondashuv
Abstract:
This article explores the role and importance of personality-developing methods in
fostering a desire to learn among primary school students. It analyzes ways to encourage
curiosity through individualized educational approaches, including problem-based learning,
project-based methods, and playful activities. The article also highlights how modern
technologies can enhance students’ motivation.
Key words:
primary education, personality-developing methods, curiosity, playful lessons,
problem-based learning, project-based approach, interactive methods, motivation, individual
approach
Ta’lim jarayonida o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini shakllantirish – nafaqat
o‘qituvchining asosiy vazifasi, balki butun ta’lim tizimining dolzarb maqsadidir. Ayniqsa,
boshlang‘ich sinf bosqichida bu jarayon alohida e’tibor talab qiladi, chunki aynan shu davrda
o‘quvchilarda bilishga ishtiyoq, faoliyatga nisbatan ijobiy munosabat, mustaqil fikrlash
ko‘nikmalari shakllanadi. Ushbu jarayonda shaxsiy rivojlantiruvchi pedagogik yondashuv va
metodlar alohida o‘rin egallaydi. [1]
Shaxsiy rivojlantiruvchi metodlar deganda, o‘quvchining individual imkoniyatlarini,
qiziqishlarini, tafakkurini inobatga olgan holda ta’lim jarayonini tashkil qilish tushuniladi. Bu
metodlar orqali o‘quvchi o‘zini faol, qadrli, muvaffaqiyatga erisha oladigan shaxs sifatida his
etadi. Bu esa uning ichki motivatsiyasini kuchaytiradi, bilishga bo‘lgan qiziqishini
rag‘batlantiradi.
Boshlang‘ich ta’lim bosqichida o‘quvchilarning yosh xususiyatlari, psixologik holati, emotsional
ehtiyojlari ularning o
‘quv faoliyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Bu yoshdagi bolalar uchun
o‘yin, tasvir, harakat, hikoya qilish, musiqiy vositalar kabi omillar muhim rol o‘ynaydi. Shuning
uchun shaxsiy rivojlantiruvchi metodlar ham ko‘proq interaktiv, ijodiy, o‘zlashtirishga oson
vositalar asosida tuziladi.
Bunday metodlardan biri bu — muammoli ta’lim usulidir. O‘qituvchi dars jarayonida
o‘quvchining tafakkurini harakatga keltiradigan savollar orqali muammoli vaziyat yaratadi.
Masalan: “Agar quyosh botmasa nima bo‘ladi?”, “Yomg‘ir nega yog‘adi?” kabi savollar orqali
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
o‘quvchilar mustaqil fikr yuritishga undaladi. Bu metod kognitiv qiziqishni rivojlantiradi va
o‘quvchining bilishga bo‘lgan intilishini oshiradi.
Yana bir samarali metod bu — loyihaviy yondashuvdir. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari kichik
hajmli, o‘zlariga yaqin, qiziqarli mavzular bo‘yicha miniloyihalar ustida ishlashi mumkin.
Masalan: “Mening oilam”, “Qishloqdagi hayvonlar”, “Tabiatni asraylik” kabi mavzular bo‘yicha
o‘quvchi izlanadi, rasm chizadi, axborot topadi, hikoya tuzadi. Bu esa o‘quvchilarning mustaqil
fikrlash, izlanish, savol berish ko‘nikmalarini shakllantiradi.
Shuningdek, o‘yinli darslar ham bilishga qiziqishni oshirishda samaralidir. “Kim topadi?”,
“Topqirlar bellashuvi”, “Tez ayt – to‘g‘ri ayt” kabi intellektual o‘yinlar, kichik sahna
ko‘rinishlari orqali dars jarayoni qiziqarli, jonli va interaktiv tus oladi. O‘yin vositasi orqali
berilgan bilim bolaga ancha oson va tez yetib boradi. Bu metodlar emotsional yengillikni
yaratadi, darsga bo‘lgan ijobiy munosabatni kuchaytiradi. [2]
Shaxsiy rivojlantiruvchi yondashuvda eng muhim omillardan biri bu – individual yondashuvdir.
Har bir o‘quvchining o‘ziga xos qobiliyati, qiziqishi, o‘rganish tezligi bor. O‘qituvchi har bir
o‘quvchini kuzatib, uning rivojlanish darajasini aniqlab, tegishli topshiriqlar, rag‘batlantirish,
maslahatlar orqali uni qo‘llab-quvvatlab borishi lozim. Bu, ayniqsa, iqtidorli bolalarni aniqlash
va ularni chuqurroq o‘qitishda o‘z samarasini beradi.
Yuqoridagi metodlar ta’limni shaxsga yo‘naltirish tamoyiliga mos keladi. Bunday darslar
o‘quvchining fikrlashiga, savol berishiga, tajriba orttirishiga, mustaqil qaror qabul qilishiga
imkon yaratadi. Natijada, o‘quvchida bilishga bo‘lgan ichki ehtiyoj shakllanadi, ta’lim jarayoni
esa biryoqlama emas, balki ikki tomonlama, faol o‘zaro muloqot shaklini oladi.
Bundan tashqari, zamonaviy pedagogik texnologiyalar, masalan, raqamli ta’lim platformalari,
virtual laboratoriyalar, multimediali resurslar orqali ham boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining
bilishga bo‘lgan qiziqishi samarali ravishda shakllantirilmoqda. Bolalarning axborot
texnologiyalariga bo‘lgan qiziqishi orqali ularni ta’limga jalb qilish bugungi kun talabidir.
Shuning uchun ham zamonaviy darslarda kompyuter va interaktiv doska, video va animatsiyalar,
ta’limiy o‘yin dasturlaridan foydalanish tavsiya etiladi.
Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinfda o‘quvchilarning bilishga qiziqishini shakllantirish
o‘ziga xos pedagogik yondashuvni talab etadi. Shaxsiy rivojlantiruvchi metodlardan samarali
foydalanish orqali o‘qituvchi har bir bolani o‘rganishga, izlanishga, fikrlashga jalb eta oladi. Bu
esa kelajakda bilimga chanqoq, mustaqil fikrlovchi, ijtimoiy faolligi yuqori shaxslarni
tarbiyalashga asos bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. [1] - Abdullayeva, D. (2020). Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi. Toshkent: Ilm Ziyo;
2. [2] - Saidov, M. (2021). Ta’lim jarayonida interaktiv metodlar. Samarqand: Afrosiyob
nashriyoti;
3. Vygotskiy, L.S. (2003). Pedagogik psixologiya. Moskva: Pedagogika;
4. Xodjayev, N. (2019). O‘qituvchining innovatsion faoliyati. Toshkent: O‘qituvchi;
