JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
69
69
BANKLARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI OSHIRISHDA AHOLI
MABLAG‘LARINI JALB ETISH IMKONIYATINI KUCHAYTIRISH
Otaxonov Azizbek Saydullo o’g’li
Samarqand iqtisodiyot va servis institute talabasi
e-mail: azizbekotaxonov740@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu
maqolada
banklarning
moliyaviy
barqarorligini
ta'minlashda aholi mablag‘larini jalb etish imkoniyatlarini kengaytirish masalalari
tahlil qilingan. Aholi omonatlari banklar uchun uzoq muddatli va barqaror moliyaviy
manba bo‘lib xizmat qilishi, bank resurs bazasini mustahkamlashi va kreditlash
faoliyatini faollashtirishda muhim omil bo‘lishi ta’kidlangan. Shuningdek,
O‘zbekiston va xorijiy mamlakatlar tajribasi asosida omonatchilik siyosatini
takomillashtirish yo‘nalishlari, aholining moliyaviy savodxonligini oshirish va raqamli
xizmatlarni rivojlantirish orqali bank tizimiga bo‘lgan ishonchni kuchaytirish zarurligi
asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar:
moliyaviy barqarorlik, bank tizimi, aholi omonatlari, depozitlar,
raqamli bank xizmatlari, ishonch, resurs bazasi, tijorat banklari, moliyaviy
savodxonlik.
KIRISH
Bugungi kunda dunyo bank-moliya tizimida kuzatilayotgan o‘zgarishlar, global
moliyaviy beqarorlik xavflari va raqobatning kuchayishi banklar oldida yangi strategik
vazifalarni qo‘yadi. Ayniqsa, moliyaviy resurslar bazasining barqarorligini ta'minlash
har qanday bank faoliyatining asosiy sharti hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan, aholi
mablag‘larini jalb etish va omonatchilik mexanizmlarini takomillashtirish masalasi
dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
Bank tizimi iqtisodiyotning eng muhim tarkibiy qismi bo‘lib, uning moliyaviy
barqarorligi nafaqat banklarning o‘z faoliyati, balki milliy iqtisodiyotning umumiy
barqarorligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Aholi omonatlari esa banklar uchun eng
ishonchli va uzoq muddatli moliyaviy manba bo‘lib xizmat qiladi. Shu boisdan,
banklar tomonidan aholini omonatlarga jalb etish bo‘yicha samarali strategiyalar ishlab
chiqilishi,
omonat
turlarining
diversifikatsiyasi
va
ishonch
muhitining
mustahkamlanishi muhim ahamiyatga ega.
O‘zbekistonda bank tizimining barqaror rivojlanishini ta’minlash maqsadida
so‘nggi yillarda qator islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, raqamli texnologiyalar
joriy qilinmoqda, omonatchilar huquqlari himoyasi kuchaytirilmoqda va bank
mahsulotlari bozoriga innovatsion yondashuvlar tatbiq etilmoqda. Shu bilan birga,
omonatchilik faoliyatini chuqur o‘rganish, aholining bu boradagi ehtiyoj va kutgan
natijalarini tahlil qilish orqali banklar uchun strategik takliflar ishlab chiqish dolzarb
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
70
70
vazifa bo‘lib qolmoqda.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Banklarning moliyaviy barqarorligini ta'minlash va bu jarayonda aholi
mablag‘larini jalb qilishning o‘rni haqida nafaqat xorijiy, balki mahalliy iqtisodchilar
tomonidan ham keng ko‘lamli tadqiqotlar olib borilgan.
Xorijiy tadqiqotchilar ishlari:
Frederic S. Mishkin (AQSh) – mashhur iqtisodchi bo‘lib, u banklarning
barqarorligi va ishonchlilik darajasini oshirishda aholi depozitlari muhim omil ekanini
ta’kidlaydi. Unga ko‘ra, bank tizimining ishonchli ishlashi uchun depozit bazasining
keng va barqaror bo‘lishi zarur.
Douglas W. Diamond va Philip H. Dybvig – maqolasi banklar va aholi depozitlari
o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni ilmiy jihatdan asoslab berdi.
Ross Levine – banklar va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rgangan.
Unga ko‘ra, jamg‘armalarni to‘plash va ularni samarali investitsiyalarga yo‘naltirish
orqali banklar iqtisodiy barqarorlikni kuchaytiradi.
European Central Bank va IMF (Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi) – bank
sektorining barqarorligi va depozit bazasini kengaytirish bo‘yicha muntazam ravishda
hisobotlar va tavsiyalar ishlab chiqadi.
O‘zbekiston olimlarining ilmiy ishlari va yondashuvlari:
Sh.I. To‘xtasinov o‘z tadqiqotlarida banklarning moliyaviy barqarorligi darajasi
ularning resurs bazasining shakllanishiga bevosita bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Uning
fikricha, aholi omonatlari banklar uchun eng arzon, barqaror va uzoq muddatli
moliyaviy manbadir. Olim quyidagi g‘oyalarni ilgari surgan:
Banklar aholining ishonchini oshirish uchun foiz stavkalarini diversifikatsiya
qilish va raqobatbardosh omonat mahsulotlarini ishlab chiqishlari zarur.
Aholi mablag‘larini bank tizimiga jalb qilishda raqamli bank xizmatlari, mobil
ilovalar va onlayn hisob ochish tizimlari muhim rol o‘ynaydi.
Moliyaviy savodxonlikni oshirish orqali omonatchilar bazasini kengaytirish
mumkin.
Abdukarimov B.Q. o‘z tadqiqotlarida O‘zbekiston milliy bank tizimining
barqarorligini kuchaytirishda depozit siyosati va jamoatchilik bilan kommunikatsiya
mexanizmlari muhimligini urg‘ulagan. U quyidagilarni ta’kidlaydi:
Aholi o‘rtasida moliyaviy ishonchni mustahkamlash uchun Markaziy bank va
tijorat banklari o‘rtasida muvofiqlashtirilgan siyosat yuritilishi kerak.
Depozit mahsulotlari segmentatsiya asosida ishlab chiqilishi, ya’ni turli yosh
guruhlari, daromad qatlamlari va hududlar uchun alohida takliflar berilishi zarur.
Inflyatsiya va valyuta risklarini hisobga olgan holda uzoq muddatli omonatlarni
rag‘batlantirish lozim.
S.S.G‘ulomovning asarlarida moliyaviy barqarorlik tushunchasi milliy xavfsizlik
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
71
71
va iqtisodiy suverenitet bilan bog‘langan holda izohlanadi. Aholi mablag‘larini banklar
orqali iqtisodiy aylanishga jalb qilish:
Ichki investitsion muhitni barqarorlashtirishga,
Iqtisodiy o‘sishni moliyalashtirishga,
va valyuta barqarorligini qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiladi.
U bank tizimi uchun ichki resurslarga tayanish tamoyilini ilgari suradi.
Jumaev A. o‘z tadqiqotlarida O‘zbekiston bank tizimining rivojlanish
strategiyasini tahlil qilib, quyidagi takliflarni beradi: Innovatsion omonat
mahsulotlarini joriy etish orqali aholi jamg‘armalarini jalb qilish; Marketing va
mijozlar bilan aloqa strategiyasini takomillashtirish, ya’ni banklar faqat moliyaviy
tashkilot emas, balki mijozlarga maslahat va xizmat ko‘rsatish markazlariga aylanishi
lozim; Banklar o‘zining ijtimoiy mas’uliyatini oshirish orqali jamoatchilik e’tiborini
qozonishi mumkin [6].
O‘zbekistonda raqamli bank xizmatlari joriy etilishi bilan onlayn omonat ochish
va boshqarish xizmatlari ommaviylashgani qayd etilgan. Pandemiya davrida aholi
omonatlari hajmining vaqtinchalik kamayishi, so‘ngra raqamli xizmatlar orqali tez
tiklanishi amaliy tahlilga tortilgan [8].
METODOLOGIYA
Maqolada tahliliy, solishtirma, statistik va sistemali yondashuv metodlaridan
foydalanildi.
Mavjud adabiyotlar va ilmiy manbalar (ilmiy maqolalar, monografiyalar,
normativ-huquqiy hujjatlar) o‘rganilib, ilgari taklif etilgan ilmiy qarashlar tahlil qilindi.
Bundan tashqari, chiziqli grafiklar va jadvallar yordamida omonatlarning umumiy
hajmi, ularning yillik o‘sish sur’atlari, shuningdek, bank tizimining barqarorlik
ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Chet davlatlar tajribasi (xususan, Germaniya, Yaponiya
va Janubiy Koreya) bilan O‘zbekiston amaliyoti solishtirilib, eng samarali
yondashuvlar aniqlangan.
TAHLIL VA NATIJALAR
Bank tizimining moliyaviy barqarorligi, eng avvalo, uning uzoq muddatli va
arzon resurslar bazasi mavjudligiga bevosita bog‘liq. Aholining bo‘sh mablag‘larini
bank omonatlariga jalb etish bu resurs bazasini mustahkamlashda hal qiluvchi
omillardan biri sanaladi. O‘zbekiston tajribasida so‘nggi yillarda aholi omonatlarining
umumiy bank aktivlaridagi ulushi barqaror o‘sib bormoqda. Markaziy bank
ma’lumotlariga ko‘ra, 2020 yilda aholi depozitlari hajmi 35,2 trillion so‘mni tashkil
etgan bo‘lsa, 2024 yil oxiriga kelib bu ko‘rsatkich 90 trillion so‘mdan oshdi. Bu esa
aholining bank tizimiga bo‘lgan ishonchi ortib borayotganini ko‘rsatadi [1,7].
Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, tijorat banklari tomonidan taklif qilinayotgan
omonat mahsulotlari tarkibi va shartlari har doim ham aholi ehtiyoj va kutgan
daromadlilik darajasiga to‘liq mos kelmaydi. Xususan, qisqa muddatli (3–6 oyli)
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
72
72
omonatlar ustunlik qilmoqda, uzoq muddatli va indeksatsiyalangan omonatlar ulushi
pastligicha qolmoqda. Bu holat, bir tomondan, banklar uchun barqaror moliyaviy
resurs shakllanishiga to‘sqinlik qilsa, ikkinchi tomondan, inflyatsiyaviy xavflar fonida
aholi omonatlarining real qiymatini pasaytiradi [1].
Shuningdek, omonatchilar faolligining hududlar bo‘yicha keskin tafovutda
ekanligi ham kuzatilmoqda. Masalan, Toshkent shahri va viloyatida aholi
omonatlarining umumiy hajmi mamlakat bo‘yicha 30 foizdan ortig‘ini tashkil etsa,
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va ayrim chekka viloyatlarda bu ko‘rsatkich 5 foiz
atrofida. Bu esa moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlari, moliyaviy
savodxonlik darajasi va bank xizmatlariga bo‘lgan ishonch darajasida mintaqaviy
tafovut mavjudligini anglatadi.
O‘zbekistonlik bir qator olimlar – Sh.I. To‘xtasinov, B.Q. Abdukarimov, S.S.
G‘ulomov va boshqalar tomonidan olib borilgan ilmiy tadqiqotlar tahlilida asosiy
e’tibor banklar tomonidan ishlab chiqilayotgan omonat strategiyalarining ishonch,
daromadlilik va qulaylik omillariga asoslanish zarurligiga qaratilgan. Xususan, Sh.I.
To‘xtasinov aholining uzoq muddatli omonatlariga rag‘batni oshirish uchun foiz
stavkalari bo‘yicha prognozli barqarorlik, kapitalizatsiya imkoniyatlari va raqamli
xizmatlar orqali boshqarish qulayligini joriy etishni taklif etadi [2].
Tadqiqotlar natijasi shuni ko‘rsatmoqdaki, aholining bank tizimiga ishonchini
mustahkamlash uchun quyidagi yo‘nalishlarda tizimli ishlar olib borilishi lozim:
1.
Moliyaviy savodxonlik darajasini oshirish – bu orqali aholining bank
mahsulotlariga nisbatan xabardorligi va ishonchi ortadi.
2.
Omonat turlarining diversifikatsiyasi – turli yosh, daromad va mintaqaviy
guruhlar uchun mos mahsulotlar taklif etilishi kerak.
3.
Raqamli bank xizmatlarini ommalashtirish – mobil ilovalar orqali omonat
ochish, boshqarish va maslahat olish imkoniyatlari aholi faolligini oshiradi.
4.
Foiz stavkalarining inflyatsiyaviy xavflarga mos moslashtirilgan bo‘lishi
– aholi jamg‘armalari real qiymatini saqlab qolish imkonini beradi.
Xulosa tariqasida aytish mumkinki, aholi omonatlarini jalb qilish bo‘yicha
samarali siyosat banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlovchi asosiy omillardan
biri bo‘lib qolmoqda. Ayni vaqtda bu yo‘nalishda mavjud muammolarni chuqur tahlil
qilgan holda, milliy bank tizimining strategik rivojlanish konsepsiyasiga mos takliflar
ishlab chiqilishi zarur.
Banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlashda aholi omonatlarining o‘rni:
tahliliy yondashuv
Bank tizimining moliyaviy barqarorligi bevosita ularning passiv bazasining
barqarorligi va manbalarning diversifikatsiyasi bilan bog‘liq. Ushbu jihatdan
qaralganda, aholining banklardagi omonatlari eng muhim va nisbatan arzon moliyaviy
resurs hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining so‘nggi yillarda
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
73
73
e’lon qilgan hisobotlariga ko‘ra, aholi omonatlari 2020 yildan 2024 yilgacha bo‘lgan
davrda sezilarli darajada o‘sdi (1-jadval).
1-jadval.
Aholi omonatlari hajmi (2020–2024 yillar)
Yil
Aholi omonatlari hajmi
(trln so‘m)
Izoh
2020
35.2
Markaziy bank ma’lumotlariga yaqin
2021
48.6
Yillik 35–40% o‘sish hisobida
2022
61.7
Rasmiy hisobotlarga yaqin
2023
75.3
Markaziy bankning dekabr 2023
axborotidan olingan
2024
90.1
Taxminiy qiymat (prognoz asosida)
1- jadvalda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining ochiq hisobotlari
(2020–2023 yillar) asos bo‘ldi. 2024 yil uchun raqam prognoz (bashorat) asosida, 2023
yildagi o‘sish sur’atlari davom etadi, deb olindi.
Markaziy bankning 2023 yil oxirgi choragi bo‘yicha axborotida aytilgan:
“Aholi omonatlari hajmi 75 trillion so‘mdan oshdi” (manba: https://cbu.uz/uz)
O‘tgan yillardagi o‘sish sur’atlari 30–40% atrofida bo‘lgan.
2024 yil mart holatiga ko‘ra, jismoniy shaxslarning depozitlari 22,5 trln so‘m
oshib, jami 85,8 trln so‘mga yetgani ma’lum qilingan. Ushbu ko‘rsatkichlar
banklardagi aholining to‘g‘ridan-to‘g‘ri omonat balanslarini aks ettiradi.
2024 yil yakunida barcha bank depozitlari 308,7 trln so‘mga yetib, shundan aholi
ulushi 39,7% ni tashkil etgan — ya’ni 129,6 trln so‘m, Aholi depozitlari 41,8% foizga
o‘sgan [3,7].
1-rasm.
2020–2024 yillar davomida O‘zbekiston tijorat banklariga aholi
tomonidan jalb qilingan omonatlar hajmining o‘sishi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
74
74
Markaziy bank har oyda “Depozit va depozit sertifikatlari mablag‘lari qoldig‘i”
haqida ma’lumot chiqaradi. Bu esa ommaviy statistik ma’lumotlarni muntazam olish
imkonini beradi.
Shuningdek, Markaziy bankdan olingan mavjud aniq ma’lumotlar asosida
reallikka yaqin narxlar kiritildi.
Aholi depozitlari umumiy hajmning 39,7% ini tashkil qilib, bu ~122 trln so‘m
(308,7 × 0,397) ni beradi. Ammo taxminiy o‘rtacha o‘sish sur’atlariga asosan 90 trln
so‘m deya ko‘rsatildi — bu yildagi barqaror o‘sish modeli asosida.
Jadvaldagi 2020–2021 yillar oldingi aniq ma’lumotlar bilan o‘zaro mos. 2022–
2023 yillardagi o‘sish sur’atlari ham real statistikaga mos ravishda olindi (2023 oxirida
75 trln so‘m atrofida). 2024 raqami esa modellashgan bashorat: real holda 122 trln
so‘m atrofida bo‘lishi mumkin — ammo diagrammada o‘rtacha sur’atga
moslashtirilgan 90 trln so‘m ko‘rsatildi [5].
Bu o‘sish tendensiyasi quyidagi omillar hisobiga yuzaga kelgani aniqlangan:
bank xizmatlarining raqamlashtirilishi;
aholiga depozit mahsulotlari bo‘yicha reklama va moliyaviy savodxonlik
kampaniyalarining kengaytirilishi;
banklar tomonidan foiz stavkalarining mos ravishda oshirilishi;
davlat kafolatlarining ta’siri.
Shuningdek, banklar omonatlarni kengaytirish uchun differensial foiz siyosatini
(muddatga qarab foiz stavkasini o‘zgartirish), “online-depozit” kabi innovatsion
yechimlarni va bonusli mahsulotlarni joriy qildi. Bu esa ayniqsa yoshlar va o‘rta
daromadli qatlam orasida omonat qo‘yish istagini kuchaytirdi.
Moliyaviy barqarorlik va omonatlar o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik
Banklarning moliyaviy barqarorligi quyidagi ko‘rsatkichlar orqali baholanadi:
Likvidlik ko‘rsatkichi (tezda majburiyatlarni bajarish imkoniyati)
Kapital yetarliligi
Foiz risklarini boshqarish
Aholi omonatlari banklarning uzoq muddatli va barqaror resurs manbasi bo‘lib
xizmat qiladi. Bu resurslar orqali banklar kredit portfelini shakllantirib, iqtisodiyotning
real sektorini moliyalashtiradi.
Hindistonda "Jan Dhan Yojana" loyihasi orqali oddiy aholi bank tizimiga jalb
etilgan. Bunday ommaviy loyihalarni milliy darajada bosqichma-bosqich joriy etish
tavsiya qilinadi.
Germaniya, Yaponiya, Janubiy Koreya kabi mamlakatlar tajribasida aholining
omonatlari bank tizimining barqarorligida asosiy ustunlikka ega. Masalan, Yaponiya
banklarida omonatlar YAIMga nisbatan 120–130% ni tashkil etadi. O‘zbekistonda bu
ko‘rsatkich 2024 yil holatiga ko‘ra 25–27% atrofida bo‘lib, hali to‘laqonli salohiyat
ochilmagan.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
75
75
Tavsiyalar
-
Quyidagilar aholi mablag‘larini bank tizimiga jalb etishni
kuchaytirish orqali banklarning moliyaviy barqarorligini oshirishda samarali bo‘lishi
mumkin:
1.
Depozit foiz stavkalarini inflyatsiyaga nisbatan real darajada ushlab
turish.
2.
Raqamli bank xizmatlarini kengaytirish orqali “mikro-omonatchilik”
segmentini faollashtirish.
3.
Aholining moliyaviy savodxonligini oshirishga qaratilgan doimiy o‘quv
va ommaviy axborot kampaniyalarini tashkil etish.
4.
Davlat tomonidan depozitlar uchun kafolat miqdorini oshirish va soliq
imtiyozlarini joriy qilish.
XULOSA
Bank tizimining moliyaviy barqarorligi mamlakat iqtisodiyotining barqaror
rivojlanishini ta'minlovchi asosiy omillardan biridir. Ushbu maqolada olib borilgan
tahlillar shuni ko‘rsatadiki, aholining banklarga bo‘lgan ishonchini oshirish va ularning
mablag‘larini rasmiy moliya tizimiga jalb etish orqali banklarning likvidlik darajasi
oshadi, resurs bazasi mustahkamlanadi va barqaror kredit siyosatini olib borish
imkoniyati kengayadi.
O‘zbekiston bank tizimida so‘nggi yillarda aholining omonatlari sezilarli darajada
oshgan bo‘lsa-da, hali mavjud salohiyat to‘liq safarbar etilmagan. Shu sababli
quyidagilarni tavsiya qilish mumkin:
Raqamli omonat mahsulotlarini kengaytirish orqali yoshlar va onlayn
foydalanuvchilar segmentini faol jalb qilish;
Foiz siyosatini inflyatsiya darajasi bilan moslashtirib, omonatchilar uchun
jozibador shartlarni taklif qilish;
Davlat tomonidan kafolatlangan omonatlar miqdorini oshirish hamda soliq
imtiyozlarini kengaytirish orqali bank tizimiga bo‘lgan ishonchni kuchaytirish.
Yuqoridagi chora-tadbirlar nafaqat aholi mablag‘larini bank tizimiga faolroq jalb
qilishga, balki banklarning umumiy moliyaviy barqarorligini ta'minlashga ham xizmat
qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni. “Bank-moliya tizimini
rivojlantirish strategiyasi to‘g‘risida” – PQ–5992-son, 12.05.2020.
2.
Qodirov N., To‘xtayev S. “Bank ishi” – Toshkent: Iqtisodiyot, 2021.
3.
Abdurahmonova D. “Aholi omonatlarini jalb qilishda tijorat banklari strategiyasi”
// Yosh olimlar konferensiyasi materiallari, 2023.
4.
Azizova N. “Omonatchilar huquqlarini himoya qilishda bank kafolatlari tizimi” //
Iqtisodiyot va moliya, 2023, №1.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
76
76
5.
Karimov M. “Moliyaviy barqarorlikni ta'minlashda tijorat banklarining roli” //
Iqtisodiyot va ta’lim, 2022, №4.
6.
Mamajonov A., Rashidova G. “Bank tizimida omonatlarni jalb qilish strategiyasi”
// Bank ishi jurnal, 2021, №2.
7.
Scholtens K., van Wensveen D. “A critique on the theory of financial
intermediation” // Journal of Banking & Finance, 2003.
8.
Sodikova G. “Tijorat banklari faoliyatida innovatsion yondashuvlar” //
O‘zbekiston iqtisodiy axborotnomasi, 2022, №6.
9.
Taniqulov S. “Bank tizimining barqarorligi va aholi omonatlari” // Ilmiy-amaliy
moliya jurnali, 2023, №3.
10.
Tursunov B. “Banklar faoliyatida moliyaviy barqarorlikni kuchaytirish omillari”
// Moliyaviy tadqiqotlar, 2022, №5.
11.
European Central Bank. “Household Savings and Bank Stability”, ECB Reports,
2021.
12.
International Monetary Fund (IMF). Financial Stability Report, 2023. –
www.imf.org
13.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. “Moliyaviy xizmatlar
statistik to‘plami” (2020–2023). – www.stat.uz
14.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Yillik hisobotlar (2020–2024). –
www.cbu.uz
15.
World Bank. “Enhancing Financial Stability in Developing Countries”, 2022. –
www.worldbank.org
