JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-3_June-2025
320
320
AZOLLA CAROLINOANA ASOSIDA ANTIFUGNAL BIOPREPATAR
OLISH BIOTEXNOLOGIYASINI ISHLAB CHIQISH
Raxmatova Zarina Bahronovna
Buxoro davlat universiteti doktoranti.
rahmatova63@gmail.com
Annotatsiya:
Azolla caroliniana — bu ekologik va agronomik jihatdan muhim
bo‘lgan suv o‘simligi bo‘lib, uning tez o‘sish qobiliyati, azotni o‘zlashtirish xususiyati
hamda biologik faol birikmalarga boyligi bilan ajralib turadi. Ushbu tadqiqotda Azolla
caroliniana asosida antifungal biopreparat olish biotexnologiyasini ishlab chiqish
maqsad qilingan. Tadqiqot davomida o‘simlikdan olingan ekstraktlar asosida patogen
zamburug‘larga qarshi samaradorlik tekshirildi. Olingan natijalar ushbu o‘simlik
ekstraktlarining antifungal xususiyatlarga ega ekanligini ko‘rsatdi. Bu esa Azolla
caroliniana ni ekologik xavfsiz va samarali antifungal biopreparat sifatida qishloq
xo‘jaligida qo‘llash imkonini beradi. Taklif etilgan biotexnologiya o‘simliklarni
biologik himoya qilishning yangi, ekologik toza yo‘llarini yaratishda muhim
ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
Azolla caroliniana, antifungal biopreparat, biotexnologiya, ekstrakt,
zamburug‘larga qarshi kurash, biologik himoya, ekologik xavfsizlik, qishloq xo‘jaligi.
Azolla caroliniana o‘simligi, azotni o‘zlashtirish xususiyati va ekologik ahamiyati
bilan tanilgan, ayniqsa qishloq xo‘jaligida o‘zining agronomik foydalari bilan e'tirof
etiladi. Ushbu o‘simlik, asosan, suv havzalarida o‘sadi va turli mikrobial hamkorliklar
orqali o‘simliklarni zarur minerallar bilan ta'minlaydi. Bugungi kunda, ekologik
xavfsiz va samarali pestitsidlar va antifungal preparatlar ishlab chiqarish zarurati
tobora ortib bormoqda. Bunga sabab, kimyoviy o‘g‘itlar va pestitsidlar tufayli
ekotizimda yuzaga kelayotgan salbiy o‘zgarishlar va inson salomatligiga bo‘lgan
tahdidlar hisoblanadi.
Azolla caroliniana ning antifungal xususiyatlari biotexnologik tadqiqotlar uchun
yangi istiqbollarni ochmoqda. O‘simlikning biologik faol moddalarining antifungal
ta'siri, turli zamburug‘larga qarshi kurashda samarali alternativani taqdim etadi. Ushbu
o‘simlikdan olinadigan ekstraktlar va uning mikroorganizmlar bilan o‘zaro aloqalari,
yuqori samarali va ekologik toza antifungal biopreparatlar ishlab chiqarishga imkon
yaratadi. Bu biopreparatlar qishloq xo‘jaligida o‘simliklarni himoya qilish,
shuningdek, tabiatga zarar yetkazmasdan, biologik nazorat usullarini amalga
oshirishda foydali bo‘lishi mumkin.
Azolla caroliniana asosida antifungal biopreparat olish biotexnologiyasining
imkoniyatlari va uning samaradorligini baholash maqsad qilinadi. Tadqiqotda
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-3_June-2025
321
321
o‘simlikdan olingan ekstraktlarning antifungal ta'sirini o‘rganish va biopreparat
sifatida qo‘llash imkoniyatlari tahlil qilinadi. Bu biotexnologiya, o‘simlik himoyasi va
qishloq xo‘jaligida ekologik xavfsiz usullarni joriy etish uchun muhim ilmiy asos
yaratadi.
Antifungal biopreparatlar ishlab chiqish zamonaviy biotexnologiyaning ustuvor
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Kimyoviy fungitsidlarning uzoq muddatli
qo‘llanilishi nafaqat atrof-muhitga, balki inson salomatligiga ham salbiy ta’sir
ko‘rsatmoqda. Shu sababli, tabiiy manbalardan olinadigan biologik vositalar, xususan,
o‘simlik ekstraktlari asosida yaratilgan antifungal preparatlar ekologik xavfsiz va
iqtisodiy jihatdan foydali hisoblanadi.
Azolla turiga mansub o‘simliklar, jumladan, Azolla caroliniana, ko‘plab foydali
xususiyatlarga ega. Bu o‘simlik suv yuzasida tez ko‘payadi, biologik azot fiksatsiyasi
orqali tuproq unumdorligini oshiradi, shuningdek, tarkibida ko‘plab biologik faol
moddalar mavjud. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, Azolla caroliniana ekstrakti
tarkibida fenol birikmalari, flavonoidlar, alkaloidlar va boshqa ikkilamchi metabolitlar
mavjud bo‘lib, ular zamburug‘larga qarshi kuchli faollikka ega.
Azolla caroliniana o‘simligidan biologik faol ekstraktlar olish uchun ekstraksion
usullar qo‘llanildi. Ekstrakt tayyorlashda etanol, metanol va suv eritmalari asosida
ajratish ishlari olib borildi. Natijada, olingan ekstraktlarning antifungal xususiyatlari
Fusarium oxysporum, Aspergillus niger, Botrytis cinerea kabi patogen zamburug‘
turlariga qarshi sinovdan o‘tkazildi. In vitro sharoitida o‘tkazilgan tajribalarda, ayniqsa
etanol asosida olingan ekstraktlarning yuqori antifungal faollikka ega ekani kuzatildi.
Biopreparat
tayyorlash
jarayonida
Azolla
caroliniana
ni
foydali
mikroorganizmlar, masalan, Bacillus subtilis va Trichoderma harzianum bilan
kombinatsiyalash orqali sinergetik ta’sirga erishildi. Bu esa biopreparatning
samaradorligini yanada oshirish imkonini berdi. Tayyorlangan biopreparat
eksperimental o‘simliklarda (pomidor, bodring) sinovdan o‘tkazildi va ularning
kasalliklarga chidamliligida sezilarli ijobiy o‘zgarishlar qayd etildi.
Azolla caroliniana asosidagi antifungal biopreparatlar nafaqat samarali, balki
ekologik xavfsiz bo‘lib, kimyoviy vositalarga alternativ sifatida keng qo‘llanilishi
mumkin. Biotexnologik usullar orqali ishlab chiqilgan ushbu biopreparatning
ommaviy ishlab chiqarishga joriy etilishi qishloq xo‘jaligida barqaror rivojlanishni
ta’minlaydi.
Xulosa
Azolla caroliniana o‘simligidan antifungal biopreparat olish imkoniyatlari
o‘rganildi va uning samaradorligi ilmiy jihatdan asoslab berildi. Tadqiqot natijalari
shuni ko‘rsatdiki, Azolla caroliniana ning ekstraktlari tarkibida biologik faol moddalar
mavjud bo‘lib, ular patogen zamburug‘larga qarshi yuqori darajada antifungal
faollikka ega. Ayniqsa, etanol asosida olingan ekstraktlar kuchli ta’sir ko‘rsatgani
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-3_June-2025
322
322
aniqlangan.
Biopreparat
tarkibiga
foydali
mikroorganizmlarning
qo‘shilishi
uning
samaradorligini yanada oshirdi va kompleks biologik himoya vositasi sifatida
foydalanish imkoniyatini yaratdi. Sinovlar natijasida, ushbu preparat o‘simliklarda
kasalliklarga qarshi tabiiy immunitetni mustahkamlashi, o‘sishiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatishi hamda ekologik xavfsizligi bilan ajralib turishi aniqlandi.
Xulosa qilib aytganda, Azolla caroliniana asosida ishlab chiqilgan antifungal
biopreparat qishloq xo‘jaligida kimyoviy vositalarga samarali va ekologik toza
alternativ sifatida keng qo‘llanishi mumkin. Kelgusida ushbu preparatni sanoat
miqyosida ishlab chiqarish, uni turli agroekotizimlarda sinovdan o‘tkazish va
sertifikatlashtirish bo‘yicha ishlarni davom ettirish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1."NatureServe Explorer 2.0 Azolla caroliniana Eastern Mosquito Fern".
explorer.natureserve.org. Retrieved 5 October 2020.
2.Evrard, C.; Van Hove, C. (2004). "Taxonomy of the American Azolla Species
(Azollaceae): A Critical Review". Systematics and Geography of Plants. 74 (2): 301–
318.
3. NRCS. "Azolla caroliniana". PLANTS Database. United States Department of
Agriculture (USDA). Retrieved 18 March 2016.
4. "Azolla caroliniana". Germplasm Resources Information Network.
Agricultural Research Service, United States Department of Agriculture. Retrieved 12
January 2018.
5. Flora of North America: Azolla cristata
6.Aquatic Plant Information System: Azolla Archived 2007-06-10 at the
Wayback Machine
7. NESAC: Package of Practice for Azolla
