JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
188
188
OLIY TA’LIM MUASSASALARI TALABA-QIZLARINING SPORT
O‘YINLARI (GANDOL, BADMINTON) YORDAMIDA KOORDINATSION
QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Xasonova Sh.R.
Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti
Sport o‘yinlari kafedrasi katta o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Ushbu tadqiqot oliy ta’lim muassasalari talaba-qizlarining jismoniy
tarbiya jarayonida gandbol va badminton sport o‘yinlari orqali koordinatsion
qobiliyatlarini rivojlantirish masalasini o‘rganadi. Koordinatsion qobiliyatlar
talabalarning umumiy jismoniy tayyorgarligida muhim ahamiyatga ega bo‘lib,
ularning chaqqonligi, muvozanati va harakatni boshqarish qobiliyatiga ta’sir qiladi.
Tadqiqot ushbu qobiliyatlarni rivojlantirishga qaratilgan samarali metodikani ishlab
chiqishni maqsad qilgan bo‘lib, u ilmiy tahlil, pedagogik tajribalar va zamonaviy
texnologik yondashuvlar bilan mustahkamlangan.
Kalit so‘zlar:
koordinatsion qobiliyat, gandbol, badminton, jismoniy tarbiya,
universitet talabalari, sport mashg‘ulotlari, psixomotor rivojlanish.
Aннотация.
Данное исследование посвящено изучению вопросов развития
координационных способностей студенток высших учебных заведений в
процессе физического воспитания посредством спортивных игр гандбол и
бадминтон. Координационные способности играют важную роль в общей
физической подготовке студентов, оказывая влияние на их ловкость, равновесие
и способность управлять движением. Цель исследования—разработка
эффективной методики развития этих способностей, основанной на научном
анализе, педагогических экспериментах и современных технологических
подходах.
Ключевые слова:
Координационные способности, Гандбол, Бадминтон,
Физическое воспитание, Студенты университета, Спортивные тренировки,
Психомоторное развитие.
Annotation.
This study explores the development of coordination abilities among
female university students during physical education through the use of handball and
badminton. Coordination abilities play a crucial role in students' overall physical
preparedness, influencing their agility, balance, and movement control. The aim of the
research is to develop an effective methodology for enhancing these abilities, supported
by scientific analysis, pedagogical experiments, and modern technological approaches.
Keywords:
Coordination ability, Handball, Badminton, Physical education,
University students, Sports training, Psychomotor development.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
189
189
Kirish
Talabalarning jismoniy tayyorgarligi va sog‘lig‘i, ayniqsa, oliy ta’lim
muassasalari talaba-qizlari orasida dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
Koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirish harakat funksiyalarini yaxshilash va
umumiy sport natijalarini oshirish uchun asosiy omillardan biri sanaladi. Gandbol va
badminton – yuqori dinamikaga ega bo‘lgan sport turlari bo‘lib, koordinatsiya
qobiliyatlarini rivojlantirishda samarali vosita sifatida xizmat qiladi. Ushbu maqolada
mazkur sport turlarining talabalarning koordinatsion qobiliyatlariga ta’siri o‘rganilib,
ilmiy asoslangan metodika taklif etiladi.
Mazkur maqolaning ilmiy va nazariy asoslar asosan koordinatsion
qobiliyatlarning turlari va rivojlanish xususiyatlari, koordinatsion qobiliyat inson
harakatlarini silliq, aniq va nazorat qilingan holda bajarish qobiliyatidir. Ushbu
qobiliyat quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1.
Differensial qobiliyat – harakatlarning nozik differensiallanishini
ta’minlash.
2.
Muvozanat – statik va dinamik muvozanatni saqlash.
3.
Tezkorlik – harakatlar tezligi va o‘zgaruvchan muhitga moslasha olish.
4.
Harakat aniqligi – aniq va moslashuvchan harakatlarni bajarish.
Gandbol va badminton aniq harakat nazorati, tezkor qaror qabul qilish va
moslashuvchanlik talab qiladigan sport turlari bo‘lib, ular koordinatsion qobiliyatlarni
rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Gandbol va badmintonning pedagogik-psixologik ta’siri shuni belgilab beradiki;
Asosan ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadi, gandbol va badminton bilan shug‘ullanish
reaktsiya tezligi, harakatlar uyg‘unligi va nerv-mushak tizimi koordinatsiyasini
yaxshilaydi. Ushbu sport o‘yinlari mayda va yirik harakatlarning rivojlanishiga
yordam beradi. Shuningdek, sport o‘yinlari orqali stressga chidamlilik va ijtimoiy
moslashuv jarayoni ham rivojlanadi.
Tadqiqot maqsad va metodlari.
Tadqiqot maqsadlari asosan:
1.
Gandbol
va
badmintonnning
talaba-qizlarning
koordinatsion
qobiliyatlariga ta’sirini baholash.
2.
Koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirish bo‘yicha metodikani ishlab
chiqish va joriy etish.
3.
Eksperimental tadqiqot orqali metodikaning samaradorligini baholash.
4.
Universitet jismoniy tarbiya dasturlariga ushbu sport turlarini integratsiya
qilish bo‘yicha ilmiy tavsiyalar berish.
Tadqiqot metodlari quydagilar:
1.
Ilmiy adabiyotlarni o‘rganish va nazariy tahlil qilish.
2.
Pedagogik eksperiment (tajriba) – dastlabki va yakuniy natijalarni
taqqoslash.
3.
Antropometrik o‘lchovlar orqali jismoniy tayyorgarlikni baholash.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
190
190
4.
Statistik ma’lumotlarni maxsus dasturlar yordamida tahlil qilish.
5.
Talabalar va murabbiylar o‘rtasida so‘rov va suhbatlar o‘tkazish.
Metodikani qo’llash jarayonida mashg‘ulot dasturi quyidagi asosiy tarkibiy
qismlarni o‘z ichiga olgan mashg‘ulot dasturi ishlab chiqilgan:
1.
Isinish: Dinamik tortish mashqlari va muvozanatni saqlashga
yo‘naltirilgan mashqlar.
2.
Asosiy mashg‘ulot: Sportga xos mashqlar – chaqqonlik, reaktsiya tezligi
va harakat aniqligiga qaratilgan.
3.
O‘yin orqali o‘rganish: Gandbol va badmintonning moslashtirilgan
shakllari orqali koordinatsiyani rivojlantirish.
4.
Sovutish: Egiluvchanlikni oshirish va bo‘shashtiruvchi mashqlar.
Zamonaviy texnologiyalar va innovatsion metodlardan foydalanishda asosan
quyidagilar asos qilindi.
1.
Video tahlil va sensor qurilmalar orqali shug’illanuvchilarning
rivojlanishini kuzatish.
2.
Virtual reallik texnologiyalaridan foydalanishda esa;
3.
Raqamli monitoring orqali koordinatsion qobiliyatlarning rivojlanishini
baholash.
Natijalar va muhokama:
Pedagogik tajriba natijalarining tahlili Tajribadan
oldingi va keyingi natijalarning taqqoslanishi talabalar reaktsiya tezligi, fazoviy sezgi
va harakat koordinatsiyasida sezilarli yaxshilanishni ko‘rsatdi. Mashg‘ulot dasturida
qatnashgan talabalar motor nazorat va chaqqonlik darajasini oshirdi.
Jinsiy va yosh xususiyatlari inobatga olingan metodika: Talaba-qizlarning
fiziologik va psixologik xususiyatlariga mos metodik yondashuvlarni ishlab chiqish.
Mashg‘ulotlarning individual va guruh shakllari asosida tuzilishi.
Keying maqolalarimizda shu tadqiqotlarda qo’llanilgan majmuaviy mashqlar
to’plami va natijalarni izohlovchi jadvallar keltiriladi.
Xulosa va tavsiyalar:
Tadqiqot jarayonlari shuni ko‘rsatdiki, gandbol va
badminton asosida tuzilgan mashg‘ulotlar oliy ta’lim muassasalari talaba-qizlarining
koordinatsion qobiliyatlarini sezilarli darajada yaxshiladi. Kelgusida raqamli
texnologiyalarni tatbiq etish va uzoq muddatli natijalarni o‘rganish masalalariga e’tibor
qaratish tavsiya etiladi.
Raqamli texnologiyalarni tatbiq etish – bu sport mashg‘ulotlarida zamonaviy
texnologiyalardan foydalanish deganidir. Masalan:
Video tahlil – talabalar harakatlarini yozib olib, xatolarini tahlil qilish va to‘g‘ri
texnikani o‘rganish.
Sensor qurilmalar – harakat tezligi, muvozanat va koordinatsiyani o‘lchaydigan
maxsus moslamalar (masalan, akselerometrlar, bosim sensori va boshqalar).
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
191
191
Virtual reallik (VR) texnologiyalari – sportchilar yoki talabalar muhitni
simulyatsiya qilish orqali reaksiyalarini yaxshilashlari mumkin.
Uzoq muddatli natijalarni o‘rganish esa shuni anglatadiki, yangi metodikaning
samaradorligini qisqa muddatda emas, balki uzoq vaqt davomida kuzatish kerak.
Masalan: Tajribada ishtirok etgan talabalar mashg‘ulotlarni tugatgandan keyin
ham ularning koordinatsion qobiliyatlari barqaror qolishini ta’minlash uchun maxsus
biz tavsiya qilgan metodikada mashg’ulotlarni bundanda mukammallashtirib
barqarorlashtirish orqali erishish mumkin
Metodika bilan shug‘ullangan va shug‘ullanmagan guruhlar orasidagi farq qancha
vaqt davomida saqlanaishi nazorarga olinishi oqibatida reallik darajasi ortib boradi.
Bundan tashqari sport jarohatlarining kamayishi yoki stressga chidamlilikning ortishi
kabi natijalar uzoq muddatda qanday aks etadishi ham namoyon bo’lib boradi. Bu
orqali ilgari surilgan metodikaning haqiqiy samaradorligi aniq baholanadi va kerak
bo‘lsa, rivojlangan takomillashtirish kiritiladi
Tavsiya etilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Savenko, M. A., & Golubev, A. A. Asar nomi: Evaluation of students’
coordination abilities, Nashr yili: 2016. Nashriyot: Health, Sport, Rehabilitation
jurnali, Adabiyot turi:
Ilmiy maqola, DOI: 10.34142/HSR.2015.01.02.05
Izoh: Ushbu maqola talabalarning koordinatsion qobiliyatlarini baholash usullarini
o‘rganadi va ularni rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar beradi.
2.
Salman, A. F. Asar nomi: The Effect of Coordination Training in
Developing Some of the Skills of Women Handball Players in Sweden, Nashr yili:
2014, Nashriyot: The Swedish Journal of Scientific Research, Adabiyot turi: Ilmiy
maqola, Havola: Academia.edu, Izoh: Ushbu tadqiqot Shvetsiyadagi ayollar gandbol
jamoasida koordinatsion mashg‘ulotlarning ta’sirini tahlil qiladi.
3.
Nae, C. I., & Pop, C. L. Asar nomi: Improving university students’
coordinating skills in physical education lessons with basketball focus, Nashr yili:
2022, Nashriyot: Physical Education of Students jurnali, Adabiyot turi: Ilmiy maqola,
DOI: 10.15561/20755279.2022.0106, Izoh: Ushbu maqola universitet talabalari
orasida koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirish bo‘yicha basketbolga yo‘naltirilgan
mashg‘ulotlar samaradorligini o‘rganadi.
4.
Timofte, D., & Titu, A. Asar nomi: Study Regarding the Relationship
between Coordination and Performance Capacity in Badminton, Nashr yili: 2016,
Nashriyot: European Proceedings of Social and Behavioural Sciences, Adabiyot turi:
Ilmiy maqola, DOI: 10.15405/epsbs.2016.06.31, Izoh: Badminton o‘yinida
koordinatsion qobiliyatlar va natijaviylik o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qiladi.
5.
Xolboyeva, G. X., & Safarova, Sh. A. Asar nomi: Development of Agility
and Coordination of Schoolchildren through the Sport of Handball Nashr yili: 2022,
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
192
192
Nashriyot: American Journal of Social and Humanitarian Research, Adabiyot turi:
Ilmiy maqola, DOI: 10.31150/ajshr.v4i1.1889, Izoh: Ushbu maqola maktab
o‘quvchilari orasida chaqqonlik va koordinatsiyani gandbol orqali rivojlantirishni
o‘rganadi.
6.
Aguilar, O. G. Asar nomi: Neuromuscular Coordination and
Proprioceptive Training in Young Handball Players, Nashr yili: 2014, Nashriyot:
Procedia - Social and Behavioral Sciences, Adabiyot turi: Ilmiy maqola, Havola:
Academia.edu, Izoh: Yosh gandbolchilar orasida neyromuskulyar koordinatsiya va
proprioseptiv mashg‘ulotlarning ta’sirini o‘rganadi.
7.
Ibragimov, A. Asar nomi: Methods for training young handball players,
Nashr yili: 2015, Nashriyot: Buxoro Davlat Universiteti, Adabiyot turi: O‘quv
qo‘llanma, Izoh: Yosh gandbolchilarni tayyorlash metodikasi haqida qo‘llanma.
8.
Fayziev, Y. Z., & Atamuradov, J. J. Asar nomi: Methods of teaching
sports and outdoor games (handball), Nashr yili: 2020, Nashriyot: Buxoro Davlat
Universiteti, Adabiyot turi: O‘quv qo‘llanma, Izoh: Gandbol o‘yinini o‘rgatish
metodikasi haqida qo‘llanma.
