JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
137
137
OʻZBEKISTONDA MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTIDAGI
INNOVATSION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR
Yo’ldosheva Umida Xusniddin qizi
Namangan davlat pedagogika instituti talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda maktabgacha taʼlim tashkilotlarida
innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy etishning ahamiyati, mavjud
muammolar, ularni hal qilish yo‘llari va erishilgan natijalar tahlil qilinadi. Ilg‘or xorijiy
tajriba va milliy pedagogik yondashuvlar asosida olib borilayotgan islohotlar
maktabgacha taʼlim sifatini oshirishda muhim vosita sifatida ko‘rilmoqda.
Kalit so‘zlar:
maktabgacha ta’lim, innovatsion texnologiya, pedagogik metodlar,
Montessori, STEAM, Reggio Emilia, ta’lim sifati, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari.
INNOVATIVE PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
PRESCHOOL EDUCATION IN UZBEKISTAN
Yuldosheva Umida Khusniddin qizi
Student of Namangan State Pedagogical Institute
Abstract:
This article analyzes the importance of implementing innovative
pedagogical technologies in preschool education institutions in Uzbekistan, the
existing challenges, possible solutions, and achieved outcomes. Reforms based on
advanced international practices and national pedagogical approaches are considered
as key tools for improving the quality of preschool education.
Keywords:
preschool education, innovative technology, pedagogical methods,
Montessori, STEAM, Reggio Emilia, education quality, information and
communication technologies.
ИННОВАЦИОННЫЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ В
ДОШКОЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ УЗБЕКИСТАНА
Юлдашева Умида Хусниддин кизи
Студент Наманганского государственного педагогического института
Аннотация:
В данной статье анализируется значимость внедрения
инновационных педагогических технологий в дошкольных образовательных
учреждениях Узбекистана, рассматриваются существующие проблемы, пути их
решения и достигнутые результаты. Реформы, основанные на передовом
зарубежном опыте и национальных педагогических подходах, рассматриваются
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
138
138
как важный инструмент повышения качества дошкольного образования.
Ключевые слова:
дошкольное образование, инновационные технологии,
педагогические методы, Монтессори, STEAM, Реджо Эмилия, качество
образования, информационно-коммуникационные технологии.
Kirish:
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ta’lim sohasida keng ko‘lamli islohotlar
amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, maktabgacha ta’lim tizimining tubdan yangilanishi,
zamonaviy va ilg‘or pedagogik yondashuvlarning joriy etilishi bolalarning intellektual,
ijodiy va ijtimoiy rivojlanishini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu
munosabat bilan innovatsion pedagogik texnologiyalarni o‘rganish va amaliyotga
tatbiq etish dolzarb masalaga aylangan.
Mavzuning dolzarbligi:
Maktabgacha ta’lim — shaxsning shakllanishida
muhim bosqich hisoblanadi. Zero, inson ongining, nutqining, tafakkuri va ijtimoiy
xulq-atvorining asoslari aynan shu davrda shakllanadi. Shu sababli, bu bosqichdagi
ta’lim-tarbiyaning sifatli tashkil etilishi kelajak avlodning bilimga, mehnatga,
jamiyatga bo‘lgan munosabatini belgilovchi omillardan biri hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim sohasida olib borilayotgan islohotlar
jarayonida maktabgacha ta’lim alohida e’tibor markaziga aylangan. Ayniqsa, so‘nggi
yillarda ta’limning mazmunini yangilash, ilg‘or pedagogik tajribalarni joriy etish,
raqamli texnologiyalarni o‘quv jarayoniga integratsiyalash kabi yo‘nalishlar ustuvor
vazifa sifatida belgilandi.
2023–2030 yillarga mo‘ljallangan “Maktabgacha ta’lim tizimini rivojlantirish
konsepsiyasi”da ta’lim muassasalarini zamonaviy innovatsion texnologiyalar bilan
jihozlash, pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish, bolalarning ijodkorlik
salohiyatini yuzaga chiqarishga xizmat qiluvchi dasturlarni yaratish singari chora-
tadbirlar nazarda tutilgan.
Innovatsion pedagogik texnologiyalarning joriy etilishi esa mazkur strategik
rejalarni amalga oshirishning asosiy vositalaridan biri hisoblanadi. Bu texnologiyalar
bolalarni faollikka, mustaqil fikrlashga, muammolarni hal etishga va jamoada
ishlashga o‘rgatadi. Bugungi globallashuv va raqamli iqtisodiyot davrida esa aynan shu
ko‘nikmalar eng zarur kompetensiyalar sirasiga kiradi.
Bundan tashqari, BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlarida (2030 SDG) ham
erta yoshdan boshlab sifatli ta’lim olish, teng imkoniyatlar yaratish va zamonaviy
vositalar bilan ta’minlash masalalari global miqyosda dolzarb deb e’tirof etilgan.
O‘zbekiston bu maqsadlarga erishish yo‘lida maktabgacha ta’lim sohasida bosqichma-
bosqich tub islohotlarni amalga oshirmoqda.
Shu nuqtai nazardan olib qaraganda, maktabgacha ta’lim tizimida innovatsion
pedagogik texnologiyalarning joriy etilishi nafaqat ta’lim jarayonini takomillashtirish,
balki bolalarning har tomonlama barkamol bo‘lib voyaga yetishiga xizmat qiladi. Bu
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
139
139
esa uzoq muddatli ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning poydevorini yaratadi.
Muammo:
O‘zbekistonda maktabgacha ta’lim tizimida so‘nggi yillarda bir
qancha ijobiy siljishlar kuzatilayotgan bo‘lsa-da, innovatsion pedagogik
texnologiyalarni amaliyotga joriy etishda hanuzgacha qator muammolar mavjud. Bu
muammolar tizimli, tashkiliy va metodik xususiyatga ega bo‘lib, ularni bartaraf etish
davlat siyosatining dolzarb vazifalaridan biridir.
Birinchidan,
innovatsion
texnologiyalarning
mohiyatini
to‘laqonli
tushunadigan va amalda qo‘llay oladigan kadrlar soni yetarli emas.
Ko‘plab
maktabgacha ta’lim tashkilotlarida faoliyat yuritayotgan tarbiyachilar an’anaviy
o‘quv-uslubiy yondashuvlardan voz kechishga qiynaladi. Ular yangi metodikalar,
xususan STEAM, Montessori, Reggio Emilia kabi tizimlarni to‘liq o‘zlashtirmagan
bo‘lishi mumkin. Bu esa ta’lim sifatining izchil oshishiga to‘sqinlik qiladi.
Ikkinchidan,
moddiy-texnik
baza
yetarli
emasligi
ham
dolzarb
muammolardan biridir.
Mamlakatning ayrim hududlaridagi davlat maktabgacha
ta’lim muassasalari zamonaviy jihozlar, raqamli texnologiyalar, interaktiv vositalar va
o‘quv laboratoriyalari bilan to‘liq ta’minlanmagan. Internet tarmog‘iga ulanish darajasi
past bo‘lgan hududlarda onlayn o‘quv platformalardan foydalanish imkoniyati
cheklangan.
Uchinchidan,
mavjud innovatsion texnologiyalarni milliy mentalitet, urf-odat
va ona tilidagi ta’limga moslashtirish bilan bog‘liq muammolar bor.
Chet elda
ishlab chiqilgan metodikalar bevosita ko‘chirilsa, ular o‘zbek bolalarining psixologik
va madaniy xususiyatlariga to‘g‘ri kelmasligi mumkin. Shu bois ularni milliy ta’lim
muhitiga moslashtirish va lokal sharoitlarda qo‘llash bo‘yicha ilmiy asoslangan
yondashuvlar hali yetarlicha ishlab chiqilmagan.
To‘rtinchidan,
tarbiyachilarning malakasini oshirish tizimi hamon yetarli
darajada tizimlashtirilmagan.
Ba’zi hududlarda yangilangan metodikalar bo‘yicha
o‘quv-seminarlar yoki amaliy treninglar faqat bir martalik shaklda tashkil etilmoqda.
Bu esa innovatsion texnologiyalarning izchil va samarali joriy etilishiga to‘sqinlik
qiladi.
Beshinchidan,
ota-onalar bilan hamkorlikda ishlash borasida muammolar
mavjud.
Aksariyat ota-onalar innovatsion yondashuvlarning ahamiyatini to‘liq
tushunmaydi, natijada ular bolalarning ta’lim jarayonidagi faolligini rag‘batlantirishda
passiv bo‘lib qolishadi. Bu esa ta’lim-tarbiya jarayonida uzviylik va barqarorlikni
ta’minlashga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Yuqorida qayd etilgan muammolar maktabgacha ta’lim tizimining
zamonaviylashtirish jarayonini sekinlashtiradi, islohotlarning hayotga tatbiq etilishida
noaniqlik va uzilishlar keltirib chiqaradi. Shu bois, bu muammolarni chuqur tahlil
qilish, ularning ildiziga qarab harakat qilish va tizimli yondashuvlar asosida bartaraf
etish hozirgi kunning eng dolzarb vazifalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
140
140
Yechim:
Maktabgacha ta’lim tizimidagi mavjud muammolarni samarali hal
etish, ayniqsa innovatsion pedagogik texnologiyalarni keng joriy etish yo‘lida
kompleks va tizimli yondashuv talab etiladi. Quyida bu boradagi asosiy yechimlar bir
necha yo‘nalishda bayon etiladi:
1.
Kadrlar salohiyatini oshirish bo‘yicha tizimli ishlar olib borish
Innovatsion texnologiyalarni samarali joriy etish avvalo o‘qituvchi va
tarbiyachilarning tayyorgarligi va kasbiy malakasiga bog‘liq. Shu sababli:
Tarbiyachilar uchun doimiy asosda
amaliyotga yo‘naltirilgan malaka oshirish
kurslari
, seminar-treninglar tashkil etilishi lozim.
Ustoz-shogird tizimi orqali
innovatsion texnologiyalarni yaxshi egallagan
tajribali pedagoglar
boshqalarga o‘rgatuvchi sifatida jalb qilinishi kerak.
Har bir hududda
pedagogik texnologiyalar markazlari
tashkil etilib, ular
metodik ko‘mak, tajriba almashish, muammolarni birgalikda hal etish maydoniga
aylanishi maqsadga muvofiq.
2.
Moddiy-texnik bazani mustahkamlash va raqamli infratuzilmani
kengaytirish
Har bir maktabgacha ta’lim muassasasi
kompyuter, planshet, interaktiv
doska, multimediya vositalari
bilan ta’minlanishi kerak.
O‘quv-tarbiya jarayonida foydalanish uchun
maxsus mobil ilovalar va
multimedia dasturlari
ishlab chiqilishi, ular o‘zbek tilidagi kontent bilan boyitilishi
zarur.
Raqamli ta’lim resurslari (videodarslar, elektron metodik qo‘llanmalar,
interaktiv o‘yinlar) ochiq platformalarda keng joriy etilishi muhim.
3.
Innovatsion metodikalarni milliy kontekstga moslashtirish
Montessori, STEAM, Reggio Emilia kabi xalqaro tajribalarni o‘rganish bilan
birga, ularni
milliy qadriyatlar, madaniyat va tilga mos holda modifikatsiya qilish
lozim.
Mahalliy
olimlar,
metodistlar,
amaliyotchi
pedagoglar
ishtirokida
moslashtirilgan o‘quv dasturlarini yaratish
dolzarb.
Innovatsion metodlar asosida tuzilgan namunaviy mashg‘ulot ssenariylari, dars
ishlanmalari va baholash mezonlari kengaytirilishi zarur.
4.
Ilmiy-amaliy tadqiqotlarni rag‘batlantirish
Maktabgacha ta’limda innovatsiyalarni tatbiq etish bilan bog‘liq
ilmiy tadqiqot
loyihalariga grantlar ajratish,
yosh tadqiqotchilarni qo‘llab-quvvatlash lozim.
Innovatsion yondashuvlarning samaradorligini aniqlash maqsadida
monitoring
va baholash tizimi
yo‘lga qo‘yilishi kerak.
Har yili
"Eng innovatsion MTT", "Yilning ilg‘or tarbiyachisi"
kabi tanlovlar
tashkil etilib, eng yaxshi tajribalarni ommalashtirish foydali bo‘ladi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
141
141
5.
Ota-onalar bilan tizimli hamkorlikni rivojlantirish
Ota-onalarga innovatsion metodlarning afzalliklarini tushuntirish maqsadida
seminarlar, onlayn vebinarlar, ochiq darslar
o‘tkazilishi lozim.
"Oilaviy ta’lim" tamoyili asosida ota-onalarning farzandi bilan uyda qanday
shug‘ullanishi bo‘yicha
uslubiy qo‘llanmalar
tayyorlanishi foydali.
Ota-onalar va pedagoglar o‘rtasida
interaktiv platformalar
(masalan,
Telegram botlar yoki mobil ilovalar) orqali muntazam aloqa o‘rnatish zamonaviy talab
hisoblanadi.
6.
Hududiy tengsizlikni bartaraf etish
Qishloq joylaridagi MTTlarga alohida e’tibor qaratilib, ularni
davlat-xususiy
sheriklik asosida
zamonaviylashtirish kerak.
“Ko‘chma metodik guruhlar” tashkil etilib, ular chekka hududlardagi MTTlarda
joyiga borib malaka oshirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etishda yordam
ko‘rsatsa, natijadorlik oshadi.
Natijalar:
Yuqorida tahlil qilingan muammo va yechimlar asosida maktabgacha
ta’lim tizimiga innovatsion pedagogik texnologiyalarni izchil va samarali joriy etish
orqali bir qator muhim natijalarga erishish mumkin. Bu natijalar qisqa muddatda
amaliy ko‘rinishga ega bo‘lishi, uzoq muddatda esa ta’lim tizimi va jamiyat rivojiga
strategik ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
1.
Ta’lim sifatining oshishi
Innovatsion pedagogik texnologiyalar bolalarda
bilimlarni faqat yodlash emas, balki ularni chuqur anglash, qo‘llay olish va tahlil qilish
ko‘nikmalarini shakllantiradi. Zamonaviy metodlar asosida olib boriladigan
mashg‘ulotlar bolalarning qiziqishini oshiradi, ularni faol va mustaqil fikrlovchi shaxs
sifatida shakllantiradi. Bu esa o‘z navbatida maktabgacha ta’limda sifat
ko‘rsatkichlarini yaxshilaydi.
2.
Tarbiyachilar malakasi va ijodiy yondashuvi ortadi
Tizimli malaka oshirish
kurslari, ustoz-shogird tajriba almashinuvi, innovatsion platformalarda qatnashish
tarbiyachilarni faollikka undaydi. Natijada, ular yangilikka ochiq, zamon bilan
hamnafas, o‘z ustida doimiy ishlaydigan pedagoglarga aylanadi. Bu holat butun ta’lim
jarayonining dinamizmini oshiradi.
3.
Bolalarning ijodiy va ijtimoiy faolligi rivojlanadi
Innovatsion metodikalar
— o‘yinli mashg‘ulotlar, loyiha asosidagi ta’lim, STEAM, robototexnika va axborot
texnologiyalarini o‘z ichiga olgan uslublar — bolalarda ijodiy tafakkur, tanqidiy
fikrlash, muammo yechish, guruhda ishlash va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Bunday kompetensiyalar esa XXI asr ta’limining eng muhim tarkibiy qismlaridandir.
4.
Ota-onalar ishtiroki va mas’uliyati ortadi
Innovatsion ta’lim jarayonlariga
ota-onalarni jalb etish orqali ular farzandining tarbiya jarayonida bevosita ishtirok
etadi. Bu o‘zaro ishonch, aloqa va hamkorlikni mustahkamlaydi. Ota-onalar bolalar
bilan uyda sifatli shug‘ullanishni o‘rganadi, natijada tarbiya samaradorligi ortadi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
142
142
5.
Ta’limda hududiy tenglikka erishish yo‘lida ijobiy o‘zgarishlar yuz beradi
Texnologik vositalar, raqamli platformalar, onlayn o‘quv resurslaridan foydalanish
orqali respublika bo‘ylab maktabgacha ta’lim sifati nisbatan tenglashtiriladi. Qishloq
va chekka hududlarda ham zamonaviy pedagogik yondashuvlar qo‘llaniladi, bu esa
hududlar o‘rtasidagi ta’lim farqini kamaytiradi.
6.
Ta’lim tizimining xalqaro standartlarga moslashuvi ta’minlanadi
Innovatsion texnologiyalarni qo‘llash orqali maktabgacha ta’lim tizimi xalqaro
metodikalarga yaqinlashadi. Bu esa O‘zbekiston ta’lim tizimining xalqaro reytinglarda
yuqorilashiga, xorijiy investorlar va tashkilotlar bilan hamkorlikning kuchayishiga
zamin yaratadi.
7.
Raqamli ta’lim muhitining shakllanishi va saqlanishi
Elektron resurslar,
onlayn platformalar, mobil ilovalar va sun’iy intellekt elementlarini joriy etish orqali
uzluksiz va sifatli ta’lim muhiti yaratiladi. Bunday raqamli muhit pandemiya yoki
boshqa favqulodda vaziyatlarda ham ta’lim jarayonini to‘xtatmasdan davom ettirish
imkonini beradi.
XULOSA:
Innovatsion pedagogik texnologiyalarni maktabgacha ta’lim tizimiga joriy etish
bolalarning har tomonlama barkamol bo‘lib voyaga yetishiga xizmat qiladi. Bu nafaqat
ta’lim sifati, balki jamiyatning intellektual salohiyatini oshirishga ham bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. Shu bois pedagog kadrlarning malakasini oshirish, zaruriy texnik baza bilan
ta’minlash va samarali metodlarni amaliyotga joriy etish dolzarb vazifalardandir.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PQ–4477-sonli “Maktabgacha
ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi to‘g‘risida”gi qarori.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi rasmiy veb-sayti:
www.maktab.edu.uz
3.
Yo‘ldosheva, D. (2022).
Maktabgacha ta’limda innovatsion texnologiyalar
. Toshkent: Ilm
Ziyo nashriyoti.
4.
Ashurova, N. (2021).
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar asoslari
. Toshkent: Fan va
texnologiya
5.
N. N. Norqulova, R. A. Otaxanova. (2020). "O‘zbekistonda maktabgacha ta’limda axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini qo‘llashning metodik asoslari". –
Pedagogika va
psixologiya
jurnali, №4(58), 15–20-bet
6.
Montessori, M. (2004).
The Montessori Method
. New York: Schocken Books.
7.
Edwards, C., Gandini, L., & Forman, G. (2011).
The Hundred Languages of Children: The
Reggio Emilia Experience in Transformation
. Praeger.
8.
Bybee, R. W. (2013).
The Case for STEM Education: Challenges and Opportunities
. NSTA
Press.
9.
UNESCO (2018).
Early Childhood Care and Education (ECCE) – Global Report
. Paris:
UNESCO Publishing.
10.
Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). "Technological Pedagogical Content Knowledge: A
Framework for Teacher Knowledge".
Teachers College Record
, 108(6), 1017–1054.
