JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
113
113
TARMOQLARNI MONITORING QILISH VOSITALARI
(WIRESHARK, PRTG, NAGIOS)
Eshonqulov Tirkash
dotsent, O’zbekiston milliy universiteti Jizzax filiali
Annotatsiya:
O‘zbekcha: Maqolada tarmoq monitoringi vositalari – Wireshark,
PRTG va Nagios dasturlarining imkoniyatlari, afzalliklari hamda ularning ta’lim va IT
sohalaridagi o‘rni tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar
: Tarmoq monitoringi, Wireshark, PRTG, Nagios, trafik tahlili, tizim
holati, protokol, ogohlantirish, IT infratuzilma
Аннотация
: В статье анализируются возможности и преимущества средств
мониторинга сети – программ Wireshark, PRTG и Nagios, а также их применение
в образовании и сфере ИТ.
Ключевые слова
: Мониторинг сети, Wireshark, PRTG, Nagios, анализ
трафика, состояние системы, протокол, оповещения, ИТ-инфраструктура
Annotation
: The article analyzes the capabilities and advantages of network
monitoring tools – Wireshark, PRTG, and Nagios, as well as their role in education
and IT fields.
Keywords
: Network monitoring, Wireshark, PRTG, Nagios, traffic analysis,
system status, protocol, alerting, IT infrastructure
Zamonaviy kompyuter tarmoqlari kengayib borayotgani sari, ularni samarali
boshqarish va uzluksiz ishlashini ta’minlash uchun tarmoq monitoringi vositalari
tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Monitoring vositalari administratorlarga
tarmoqdagi muammolarni erta aniqlash, ishlash unumdorligini baholash va xavfsizlik
tahdidlariga qarshi choralar ko‘rish imkonini beradi.
Tarmoq monitoringi vositalari yordamida real vaqt rejimida trafikni kuzatish,
qurilmalar holatini baholash, xizmatlar ishlashini nazorat qilish va ishlash
samaradorligini optimallashtirish mumkin. Bunday tizimlar ayniqsa yirik korxonalar,
ta’lim muassasalari va IT infratuzilmasi rivojlangan tashkilotlar uchun zarurdir.
Wireshark — bu eng mashhur va kuchli tarmoq tahlilchilardan biri bo‘lib, u paket
darajasida tarmoq trafigini tahlil qilish imkonini beradi. Wireshark orqali
administratorlar IP paketlar, TCP ulanishlari, DNS so‘rovlar kabi ma’lumotlarni
chuqur ko‘rib chiqishlari mumkin. Bu vosita tarmoqdagi nosozliklarni aniqlash,
xavfsizlikni tekshirish va protokol analizini amalga oshirishda keng qo‘llaniladi.
Wireshark bepul, ochiq manbali dastur bo‘lib, turli operatsion tizimlar (Windows,
Linux, macOS) uchun mavjud. Foydalanuvchilarga qulay interfeys, filtrlash
imkoniyatlari va real vaqtli monitoring funksiyalari bilan jihozlangan.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
114
114
PRTG Network Monitor — bu tarmoq monitoringi uchun mo‘ljallangan ko‘p
funksiyali vosita bo‘lib, turli qurilma va xizmatlarning ishlash holatini markazlashgan
tarzda kuzatish imkonini beradi. PRTG SNMP, WMI, NetFlow, sFlow kabi
protokollarni qo‘llab-quvvatlaydi va foydalanuvchiga grafikalar, hisobotlar va
ogohlantirishlar taqdim etadi.
PRTG orqali har bir sensor orqali ma’lumotlar olinadi, bu esa tarmoqning har bir
komponentini chuqur nazorat qilish imkonini beradi. Masalan, serverlar yuklamasi,
routerlar ishlashi, disk bo‘sh joyi yoki tarmoq trafigi haqida to‘liq ma’lumotlar olinadi.
Nagios — bu tarmoq xizmatlari, tizim resurslari va infratuzilma komponentlarini
monitoring qilish uchun keng tarqalgan vosita. Nagios yordamida tizim
administratorlari xizmatlarning mavjudligi, resurslar yuklamasi, log fayllar va
xavfsizlik holatini avtomatik kuzatib borishlari mumkin.
Nagios kuchli plaginlar tizimiga ega bo‘lib, foydalanuvchilar tomonidan
moslashtirilgan monitoring ssenariylarini yaratish imkonini beradi. Bu dasturning
ochiq manbali bo‘lishi uni korxona ehtiyojlariga moslashtirishni osonlashtiradi.
Monitoring tizimlarining yana bir muhim jihati — bu ogohlantirish va hisobot
tizimining mavjudligidir. Har uchala vosita (Wireshark, PRTG, Nagios) o‘zida
avtomatik xabar yuborish, grafik hisobotlar tuzish va tizim holatini real vaqt rejimida
aks ettirish imkoniyatlarini mujassamlashtirgan.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, yirik IT tashkilotlarning 80 foizdan ortig‘i tarmoq
monitoringi vositalaridan muntazam foydalanadi. Bu vositalar yirik tizimlarning
barqaror va xavfsiz ishlashini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Tarmoq monitoringi vositalarini tanlashda ularning qulayligi, qo‘llab-
quvvatlanadigan protokollar soni, plaginlar mavjudligi, vizual interfeys va hisobot
berish tizimi muhim mezon sifatida qaraladi.
Wireshark tarmoq protokollarini chuqur tahlil qilish uchun afzal bo‘lsa, PRTG
keng qamrovli holatni nazorat qilish uchun qulay. Nagios esa kuchli plagin tizimi
orqali murakkab infratuzilmani boshqarish imkonini beradi.
Bu vositalarning kombinatsiyasi esa yanada kuchli va ishonchli monitoring
tizimini yaratish imkonini beradi. Masalan, Wireshark orqali tarmoqda muammolar
tahlil qilinadi, PRTG holatni kuzatib boradi, Nagios esa doimiy xizmat monitoringini
ta’minlaydi.
O‘quv muassasalarida bu vositalardan foydalanish informatika va axborot
xavfsizligi sohalaridagi amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega.
Talabalar tarmoqni tahlil qilish, holatini baholash va muammolarni bartaraf etish
tajribasini real vositalar orqali egallaydi.
Xulosa qilib aytganda, Wireshark, PRTG va Nagios singari tarmoq monitoringi
vositalari zamonaviy axborot texnologiyalari infratuzilmasining ajralmas qismiga
aylangan. Ular orqali tarmoqni xavfsiz, barqaror va samarali boshqarish imkoniyati
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
115
115
yaratiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Combs, Gerald. Wireshark Network Analysis. Protocol Analysis Institute, 2020.
2. Paessler AG. PRTG Network Monitor – Official Documentation. 2023.
3. Nagios Enterprises. Nagios Core Documentation. 2022.
4. Kurose, J. F., & Ross, K. W. Computer Networking: A Top-Down Approach.
Pearson, 2016.
5. Tarmoq xavfsizligi bo‘yicha o‘quv qo‘llanma. Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti, 2021.
6. O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi – Axborot xavfsizligi
hisobotlari, 2023.
7. Network Monitoring Tools – Comparative Analysis Report. Gartner, 2022.
8. Open Source Network Monitoring Tools. Linux Journal, 2020.
