“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
69
Такрорий кунгабоқар экинини зовур сувлари билан суғоришнинг
тупроқни ҳажм массасига таъсири
О.У.Муродов-
Бухоро давлат техника университети катта ўқитувчиси
қ.х.ф.ф.д. (PhD)
У.А.Жураев-
Бухоро давлат техника университети профессори, қ.х.ф.д.,
проф.
О.М.Юсупова-
Бухоро давлат техника университети талабаси
Аннотация:
Ушбу мақолада Бухоро воҳасининг ўтлоқи аллювиал,
ўртача даражада шўрланган, механик таркибига кўра ўрта қумоқ, сизот
сувлари сатҳи 2,0-2,5 метр, минерализацияси 2,5-3,0 г/л бўлган тупроқлар
шароитида такрорий экин сифатида экилган кунгабоқарни экинларини кам
минераллашган зовур сувлари билан суғорилган ҳамда Нанокремний ва
AMINOSID Universal Si
биопрепаратларини қўллашнинг тупроқнинг ҳажм
массаси маълумот берилган.
Калит сўзлар:
зовур сувлари,
минерализация, биопрепарат,
Нанокремний,
AMINOSID Universal Si,
тупроқнинг aгрoкимёвий тaвсифи,
тупроқнинг ҳажм массаси, сув ўтказувчанлик.
Такрорий кунгабоқар экинини 50-70-50 см қатламда кучсиз
минераллашган зовур сувлари билан суғориб етиштирилган 1–вариантда
тупроқнинг ҳажм массаси амал даври охирида тупроқнинг ҳайдов 0-30 см
қатламда ҳажм массаси 1,28 г/см
3
га ва 0-50 см қатламда 1,29 г/см
3
га ҳамда 0-
70 см қатламда эса 1,33 г/см
3
ни ташкил қилди. Зовур сувлари билан
суғорилган ва Нанокремний биопрепарати билан ишлов бериб етиштирилган
2-вариантда тупроқнинг ҳажм массалари 0-30 см қатламда 1,26 г/см
3
ва 0-50
1,28 г/см
3
тенг бўлиб, 0-70 см қатламда эса 1,30 г/см
3
га
назорат яъни 1-
вариантга нисбатан 0-50 ва 0-70 см қатламларда 0,01-0,03 г/см
3
га кам
зичлашганлигини кўриш мумкин. такрорий кунгабоқарни
кучсиз
минераллашган зовур сувлари билан суғорилган ва AMINOSID Universal Si
биопрепарати билан ишлов бериб етиштирилган 3-вариантда тупроқнинг
ҳажм массаси ҳайдов 0-30 қатламда 1,27 г/см
3
, 0-50 см қатламда 1,29 г/см
3
га
тенг бўлгани кузалилган бўлса, 0-70 см қатламда эса 1,31 г/см
3
га тенг бўлиб,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
70
назорат яъни 1-вариантга нисбатан 0-50 см қатламда ўзгариш кузатилмаган
бўлса, 0-70 см қатламда 0,02 г/см
3
га кам зичлашганлигини кўриш мумкин.
Шунингдек, такрорий кунгабоқар экинини 40-50-40 см қатламини
суғориш бўйича олиб борилган тажрибанинг назорат 4 вариантида зовур
сувлари билан суғориш натижасида тупроқнинг ҳажм массаси 0-30 қатламда
1,27 г/см
3
, 0-50 см қатламда 1,29 г/см
3
га тенг бўлгани кузалилган бўлса, 0-70
см қатламда эса 1,32 г/см
3
га тенг бўлди. Зовур сувлари билан суғорилган ва
Нанокремний биопрепарати билан ишлов берилган 5-вариантда тупроқнинг
ҳажм массалари 0-30 см қатламда 1,25 г/см
3
тенг бўлган бўлса, 0-50 ва 0-70 см
қатламларда 1,27; 1,30 г/см
3
га
назорат яъни 4-вариантга нисбатан 0-50 ва 0-70
см қатламларда бир хил 0,02 г/см
3
га кам зичлашганлиги аниқланди. Зовур
сувлари билан суғорилган ва AMINOSID Universal Si биопрепарати билан
ишлов берилган 6-вариантда тупроқнинг ҳажм массаси 0-30 қатламда 1,26
г/см
3
, 0-50 см қатламда 1,28 г/см
3
га тенг бўлгани кузалилган бўлса, 0-70 см
қатламда эса 1,30 г/см
3
га тенг бўлиб, назорат 4-вариантга нисбатан 0-50 см
қатламда 0,02 г/см
3
ҳамда 0-70 см қатламда 0,02 г/см
3
га кам зичлашганлигини
кўриш мумкин.
1-жадвал
Тупроқнинг ҳажмий массаси, г/см
3
Тупро
қ
қатлам
и, см
Тупроқ ҳажм массаси, г/см
3
Амал
даври
боши
да
Амал даври охирида
Кунгабоқар
50-70-50 см
Кунгабоқар
40-50-40 см
В
-4
В
-5
В
-6
В
-4
В
-5
В
-6
0-10
1,25
1,2
7
1,2
5
1,2
6
1,2
6
1,2
4
1,2
5
10-20
1,26
1,2
8
1,2
6
1,2
8
1,2
7
1,2
5
1,2
7
20-30
1,28
1,2
9
1,2
8
1,2
9
1,2
8
1,2
7
1,2
8
30-40
1,29
1,3
1
1,2
9
1,3
0
1,3
0
1,2
8
1,2
9
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
71
Тадқиқотлар даласида кузги буғдойдан сўнг такрорий етиштирилган
кунгабоқар экинини зовур сувлари билан суғорилган ва Нанокремний ва
AMINOSID Universal Si биопрепаратлари билан ишлов бериш натижасида
ўсимликларнинг ўсиб-ривожланиши яхшиланиб, биомасса тўплаши шу билан
бирга илдиз тизимининг яхши ривожланиши натижасида тупроқла назорат
вариантига нисбатан кўп миқдорда биомасса қолдириши натижасида
тупроқнинг ҳажм массасининг камайиши кузатилиб, кейинчалик ушбу илдиз
қолдиқларининг чириши натижасида тупроқда чиринди миқдорининг ошиши
ҳам кузатилдади.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР
1. Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., & Najmiddinov, M. M. (2022).
BASICS OF FARMING ON SALINE AND SALINE-PRONE SOILS.
Oriental
renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences
,
2
(6), 725-730.
2. Xamidova, S. M., Juraev, U. A., & Atamurodov, B. N. (2022).
EVALUATION OF THE EFFECTIVENES OF PHYTOMELIORATIVE
MEASURES IN THE TREATMENT OF RECLAMATION OF SALINE
SOILS.
Web of Scientist: International Scientific Research Journal
,
3
(6), 835-841.
3. Jurayev, A. K., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., &
Najmiddinov, M. M. (2022). IRRIGATION OF COTTON BY WATER-SAVING
40-50
1,30
1,3
3
1,3
1
1,3
1
1,3
2
1,3
0
1,3
0
50-60
1,35
1,37 1,34 1,34 1,36 1,33 1,33
60-70
1,39
1,43 1,40 1,37 1,42 1,39 1,36
70-80
1,41
1,47 1,45 1,48 1,45 1,44 1,47
80-90
1,39
1,45 1,44 1,47 1,44 1,43 1,46
90-
100
1,37
1,44 1,43 1,46 1,43 1,42 1,45
0-30
1,26
1,28 1,26 1,27 1,27 1,25 1,26
0-40
1,27
1,29 1,27 1,28 1,28 1,26 1,27
0-50
1,27
1,29 1,28 1,29 1,29 1,27 1,28
0-70
1,30
1,33 1,30 1,31 1,32 1,30 1,30
0-100
1,33
1,36 1,35 1,36 1,35 1,34 1,35
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
72
METHOD.
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences
,
2
(6), 718-724.
4. Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., & Najmiddinov, M. M. (2022). USE
OF
RESOURCE-EFFICIENT
IRRIGATION
TECHNOLOGY
IN
THE
REPUBLIC OF UZBEKISTAN.
Science and innovation
,
1
(D2), 96-100.
5. Jurayev, A. K., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., Najmiddinov, M. M.,
& Sobirov, K. S. (2022). EFFECTIVE USE OF WATER IN IRRIGATED
AREAS.
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences
,
2
(6), 810-815.
6. Jurayev, A. K., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., &
Najmiddinov, M. M. (2022). GROWING TOMATOES HYDROPONICALLY IN
GREENHOUSES.
Science and innovation
,
1
(D2), 87-90.
7. Atamurodov, B. N., Murodov, O. U., Najmiddinov, M. M., & Sobirov, K.
S. (2022). IN IRRIGATION OF AGRICULTURAL CROPS, IRRIGATION WITH
DIFFERENT QUALITY WATER.
Science and innovation
,
1
(D2), 91-95.
8. Jurayev, A. K., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., &
Najmiddinov, M. M. (2022). SOYBEANS ARE TRANSPLANTED INTO SALINE
AND SALINE SOILS TO JUSTIFY THE EFFECTIVENESS OF DRIP
IRRIGATION.
9. Jurayev, A. K., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., &
Najmiddinov, M. M. (2022). IRRIGATION OF GOOSE BY WATER-SAVING
METHOD.
10. Jurayev, A. K., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., &
Najmiddinov, M. M. (2022). SCIENTIFIC AND PRACTICAL IMPORTANCE OF
EFFICIENT USE OF WATER IN IRRIGATED LAND.
11. Jurayev, A. Q., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., & Najmiddinov, M.
M. (2021). Cultivation of Corn as a Repeated Crop.
European Journal of Life Safety
and Stability (2660-9630)
,
10
, 49-51. Jurayev, A. Q.,
12. Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., & Najmiddinov, M. M. (2021).
Scientific Benefits and Efficiency of Drip Irrigation.
Journal of Ethics and Diversity
in International Communication
,
1
(6), 62-64.
13. Jurayev, A. Q., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., & Najmiddinov, M.
M. (2021). Aphorisms of Farming in the Method of Kidroponics.
International
Journal of Discoveries and Innovations in Applied Sciences
,
1
(6), 133-135.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
73
14. Jo’rayev, U. A., Jo’rayev, A. Q., & Atamurodov, B. N. (2021).
Application
of
Provided
Irrigation
Technologies
in
Irrigated
Agriculture.
International Journal of Development and Public Policy
,
1
(6), 164-
166.
15. Atamurodov, B. N., Ibodov, I. N., Najmiddinov, M. M., & Najimov, D.
Q. The Effectiveness of Farming in the Method of Hydroponics.
International
Journal of Human Computing Studies
,
3
(4), 33-36.
16. Jurayev, A. Q., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., & Najmiddinov, M.
M. (2021). The Main Purpose of Drip Irrigation in Irrigation Farming and Its
Propagation.
European Journal of Life Safety and Stability (2660-9630)
,
10
, 46-48.
17. Atamurodov, B. N., & Jo‘rayev, U. A. (2024, October). QIYIIN
MELIORATSIYALANADIGAN YERLARNING MELIORATIV HOLATINI
YAXSHILASHDA INNOVATSION SHO’R YUVISH TEXNOLOGIYASINING
AHAMIYATI. In Uz-conferences (No. 1, pp. 133-138).
18. Juraev, A. K., Khamidov, M. K., Juraev, U. A., Atamuradov, B. N.,
Murodov, O. U., Rustamova, K. B., & Najmiddinov, M. M. (2024). The effect of
deep softeners on irrigation, salt washing and cotton yield on soils with heavy
mechanical composition. In BIO Web of Conferences (Vol. 103, p. 00017). EDP
Sciences.
19. Jurayev, A. K., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., &
Najmiddinov, M. M. (2022). WATERING THEIR CROPS WITH WATER OF
DIFFERENT QUALITY. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and
social sciences, 2(6), 1251-1257.
20. Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., & Najmiddinov, M. M. (2022).
Rational Use of Water in Agricultural Regions. Miasto Przyszłości, 25, 88-89.
21. Khamidov, M., Juraev, A., Juraev, U., Atamuradov, B., Rustamova, K.,
Najmiddinov, A., & Nurbekov, A. (2022, July). Effects of deep softener and
chemical compounds on mechanical compositions in heavy, difficult-to-ameliorate
soils. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 1068, No.
1, p. 012017). IOP Publishing.
22. Jurayev, A. K., Jurayev, U. A., Atamurodov, B. N., Sobirov, K. S., &
Najmiddinov, M. M. (2022). WATERING THEIR CROPS WITH WATER OF
DIFFERENT QUALITY. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and
social sciences, 2(6), 1251-1257.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
74
23. Jamolov, F. N., Ravshanov, U. X., Atamurodov, B. N., Nabiyev, M.,
Yanvarov, F., & Absalomov, S. (2024). GIDROUZELNI EKSPLUATATSIYA
QILISH DAVRIDA XAVFSIZLIGI VA ISHONCHLILIGINI OSHIRISH
(BESHARIQ
GIDROUZELI
MISOLIDA). Лучшие
интеллектуальные
исследования, 15(4), 124-129.
24. Фазлиев, Ж. Ш., Хаитова, И. И., Атамуродов, Б. Н., Рустамова, К. Б.,
& Шарипова, М. С. (2019). ТОМЧИЛАТИБ СУҒОРИШ ТЕХНОЛОГИЯСИНИ
БОҒЛАРДА ЖОРИЙ ҚИЛИШНИНГ САМАРАДОРЛИГИ.
Интернаука
, (21-
3), 78-79.
25. Juraev, A. K., Khamidov, M. K., Juraev, U. A., Atamuradov, B. N.,
Murodov, O. U., Rustamova, K. B., & Najmiddinov, M. M. (2024). The effect of
deep softeners on irrigation, salt washing and cotton yield on soils with heavy
mechanical composition. In BIO Web of Conferences (Vol. 103, p. 00017). EDP
Sciences.
26. N., Atamurodov B., et al. "The Effectiveness of Farming in the Method of
Hydroponics."
International Journal of Human Computing Studies
, vol. 3, no. 4,
2021, pp. 33-36, doi:
27.
Atamurodov, B. N., & Juraev, U. A. (2024). IMPACT OF INNOVATIVE
SALINITY LEACHING AND IRRIGATION TECHNOLOGY ON SALT
BALANCE IN EXPERIMENTAL FIELDS. Академические исследования в
современной науке, 3(41), 151-153.
28. Jurayev, U., & Murodov, O. TAKRORIY TARIQ EKININI
YETISHTIRISHDA ZOVUR SUVLARIDAN FOYDALANISH S. Isayev.
29. Murodov, O. (2024). EFFECTS OF REPEATED CROPS IRRIGATED
WITH LOW-MINERALIZED DRAINAGE WATER, FERTILIZER RATES, AND
BIOPREPARATIONS ON VOLUMETRIC MASS OF SOIL. Академические
исследования в современной науке, 3(40), 186-189.
30. Ro’Ziyeva, M. A., & Najmiddinov, M. M. (2022). Sho’rlik darajasi
turlicha bo’lgan suvning jamadon tipidagi ko’chma quyosh suv chuchiktgich
qurilmasining unumdorligiga ko’rsatadigan ta’siri. Science and Education, 3(4),
218-221.
