“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
159
BLOGING: ZAMONAVIY AXBOROT MAYDONINI
SHAKLLANTIRUVCHI KUCH
Iroda Murodjonova
O’zbekiston Jurnalistika va Ommaviy Kommunikasiyalar Universiteti
katta o’qituvchisi
Annotatsiya
:
Maqolada zamonaviy jurnalistika va bloging fenomeni o‘rtasidagi o‘zaro
aloqalar, ularning axborot maydonidagi o‘rni va ta’siri tahlil qilinadi. Internet va
raqamli texnologiyalar asosida shakllanayotgan yangi media muhitida blogerlik
faoliyatining ijtimoiy ahamiyati, jurnalistikadan farqli jihatlari hamda o‘zaro
yaqinlashuv tendensiyalari yoritiladi.
Kalit so‘zlar
: jurnalistika, bloging, yangi media, raqamli platforma, axborot,
ommaviy kommunikatsiya.
Kirish
Axborot texnologiyalari jadal sur’atlar bilan rivojlanayotgan bugungi davrda
bloging fenomeni jamiyat hayotining barcha jabhalariga chuqur kirib bormoqda.
Internet tarmog‘ining ommalashuvi bilan birga yuzaga kelgan blogerlik — endilikda
nafaqat shaxsiy fikr bildirish vositasi, balki jurnalistikaga xos elementlarni o‘z
ichiga olgan muhim axborot manbaiga aylangan. Mazkur maqolada blogingning
kelib chiqish tarixi, ijtimoiy tarmoqlarda jurnalistika unsurlarining shakllanishi,
hamda blogerlik faoliyatining bugungi kundagi global va mahalliy miqyosdagi
ahamiyati yoritiladi.
Bloging atamasi dastlab 1990-yillar o‘rtalarida paydo bo‘lgan. 1994-yilda
amerikalik talabalar va dasturchilar o‘zlarining shaxsiy veb-sahifalarida kundalik
fikr va kechinmalarini yozib, ular bilan Internet foydalanuvchilari bilan bo‘lishishni
boshladilar. Bu sahifalar dastlab “web log” (ya’ni, “veb kundalik”) deb atalgan
bo‘lsa-da, 1999-yilda bu so‘z “blog” ko‘rinishiga qisqardi va keng ommalashdi.
Dastlabki bloglar ko‘proq shaxsiy xarakterga ega bo‘lgan: foydalanuvchilar o‘z
hayoti, qiziqishlari, tafakkuri haqida yozar edilar. Biroq tez orada bloglar ijtimoiy,
siyosiy, madaniy mavzulardagi munosabatlarni ifoda etuvchi, muqobil axborot
manbaiga aylana boshladi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
160
Ijtimoiy tarmoqlarning keng ommalashuvi (Facebook, Twitter, YouTube,
Instagram va boshqalar) bloging jarayonida tub burilish yasadi. Endilikda blogerlar
matnli kontent bilan cheklanmay, audio-vizual vositalar — video bloglar, “story”lar,
jonli efirlar orqali ham axborot tarqata boshladi. Bu esa ularning axborot
yetkazishdagi imkoniyatlarini keskin kengaytirdi.
Blogerlar faoliyati asta-sekin jurnalistikaga xos bo‘lgan funksiyalarni bajara
boshladi: voqealarga munosabat bildirish, tahlil qilish, jamoatchilik fikrini
shakllantirish, dolzarb masalalarni yoritish. Shu bois hozirgi kunda ijtimoiy
tarmoqlar va blog platformalarida faoliyat yuritayotgan ko‘plab blogerlar ommaviy
axborot vositalariga o‘xshash darajada ta’sir kuchiga ega bo‘lib qoldi.
Ayni vaqtda bu holat blogerlik va jurnalistika o‘rtasidagi chegaralarni ham
noaniq holga keltirdi. Blogerlik subyektivlikka asoslangan bo‘lsa-da, ko‘plab
holatlarda ular jamiyat uchun dolzarb axborotlarni birinchi bo‘lib yoritmoqda. Shu
sababli ayrim davlatlarda blogerlik faoliyati qonuniy jihatdan OAV sifatida tan olina
boshladi.
Blogingning bugungi holati: Global va mahalliy manzara
Bugungi kunda bloging butun dunyoda kuchli axborot vositasiga aylangan.
AQSh, Yevropa, Rossiya, Janubiy Koreya, Yaponiya, Hindiston va boshqa ko‘plab
davlatlarda blogerlik sohasi professional darajada tashkil etilgan. Ko‘plab blogerlar
o‘z kontentlarini brendlar bilan hamkorlikda ishlab chiqib, tijorat faoliyati orqali
daromad topmoqda. Bu sohaga reklama agentliklari, PR-kompaniyalar va marketing
mutaxassislari jiddiy e’tibor qaratmoqda.
O‘zbekiston ham bu borada istisno emas. So‘nggi yillarda mamlakatimizda
ijtimoiy tarmoqlar orqali faoliyat yurituvchi blogerlar soni keskin ortdi. Ular siyosiy,
ijtimoiy, ta’limiy, madaniy, sport va hayot tarziga oid turli mavzularda kontentlar
tayyorlamoqda. Ayrim blogerlarning auditoriyasi millionlab kishilarga yetib borgan.
Ularning faoliyati jamiyatda muhokama uyg‘otmoqda, ayrim hollarda esa davlat
tashkilotlari yoki qonunchilikka ta’sir ko‘rsatayotgani kuzatilmoqda.
Shu bilan birga, O‘zbekistonda blogerlik faoliyatini tartibga solish, axborot
xavfsizligini ta’minlash va yolg‘on ma’lumotlarning oldini olish bo‘yicha huquqiy-
me’yoriy baza yaratilmoqda. Blogerlik — so‘z erkinligi va mas’uliyat o‘rtasidagi
nozik muvozanatni talab qiladigan soha sifatida tobora e’tiborni tortmoqda.
Bloging — bu nafaqat axborot uzatish vositasi, balki jamiyatda axborot
madaniyatini shakllantiruvchi muhim omil. U jurnalistika bilan chambarchas bog‘liq
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
161
bo‘lib, zamonaviy texnologiyalar asosida rivojlanmoqda. Ijtimoiy tarmoqlarda
jurnalistik elementlarning paydo bo‘lishi, blogerlikning jamiyatdagi o‘rni va uni
tartibga solish masalalari bugungi kunning dolzarb mavzularidandir. O‘zbekiston
bloging sohasida yangi bosqichga qadam qo‘ymoqda. Bu jarayonni tizimli va
mas’uliyatli yondashuv asosida davom ettirish — zamonaviy axborot jamiyatini
qurishda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi.
Axborot texnologiyalari jadal sur’atlar bilan rivojlanayotgan bugungi davrda
bloging fenomeni jamiyat hayotining barcha jabhalariga chuqur kirib bormoqda.
Internet tarmog‘ining ommalashuvi bilan birga yuzaga kelgan blogerlik — endilikda
nafaqat shaxsiy fikr bildirish vositasi, balki jurnalistikaga xos elementlarni o‘z
ichiga olgan muhim axborot manbaiga aylangan. Mazkur maqolada blogingning
kelib chiqish tarixi, ijtimoiy tarmoqlarda jurnalistika unsurlarining shakllanishi,
hamda blogerlik faoliyatining bugungi kundagi global va mahalliy miqyosdagi
ahamiyati yoritiladi.
Dastlabki bloglar ko‘proq shaxsiy xarakterga ega bo‘lgan: foydalanuvchilar o‘z
hayoti, qiziqishlari, tafakkuri haqida yozar edilar. Biroq tez orada bloglar ijtimoiy,
siyosiy, madaniy mavzulardagi munosabatlarni ifoda etuvchi, muqobil axborot
manbaiga aylana boshladi. Bu jarayon axborot texnologiyalarining takomillashuvi,
ayniqsa
Ijtimoiy tarmoqlarning keng ommalashuvi (Facebook, Twitter, YouTube,
Instagram va boshqalar) bloging jarayonida tub burilish yasadi. Endilikda blogerlar
matnli kontent bilan cheklanmay, audio-vizual vositalar — video bloglar, “story”lar,
jonli efirlar orqali ham axborot tarqata boshladi. Bu esa ularning axborot
yetkazishdagi imkoniyatlarini keskin kengaytirdi.
Blogerlar faoliyati asta-sekin jurnalistikaga xos bo‘lgan funksiyalarni bajara
boshladi: voqealarga munosabat bildirish, tahlil qilish, jamoatchilik fikrini
shakllantirish, dolzarb masalalarni yoritish. Shu bois hozirgi kunda ijtimoiy
tarmoqlar va blog platformalarida faoliyat yuritayotgan ko‘plab blogerlar ommaviy
axborot vositalariga o‘xshash darajada ta’sir kuchiga ega bo‘lib qoldi.
Ayni vaqtda bu holat blogerlik va jurnalistika o‘rtasidagi chegaralarni ham
noaniq holga keltirdi. Blogerlik subyektivlikka asoslangan bo‘lsa-da, ko‘plab
holatlarda ular jamiyat uchun dolzarb axborotlarni birinchi bo‘lib yoritmoqda. Shu
sababli ayrim davlatlarda blogerlik faoliyati qonuniy jihatdan OAV sifatida tan olina
boshladi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
162
Blogingning bugungi holati: Global va mahalliy manzara
Bugungi kunda bloging butun dunyoda kuchli axborot vositasiga aylangan.
AQSh, Yevropa, Rossiya, Janubiy Koreya, Yaponiya, Hindiston va boshqa ko‘plab
davlatlarda blogerlik sohasi professional darajada tashkil etilgan. Ko‘plab blogerlar
o‘z kontentlarini brendlar bilan hamkorlikda ishlab chiqib, tijorat faoliyati orqali
daromad topmoqda. Bu sohaga reklama agentliklari, PR-kompaniyalar va marketing
mutaxassislari jiddiy e’tibor qaratmoqda.
O‘zbekiston ham bu borada istisno emas. So‘nggi yillarda mamlakatimizda
ijtimoiy tarmoqlar orqali faoliyat yurituvchi blogerlar soni keskin ortdi. Ular siyosiy,
ijtimoiy, ta’limiy, madaniy, sport va hayot tarziga oid turli mavzularda kontentlar
tayyorlamoqda. Ayrim blogerlarning auditoriyasi millionlab kishilarga yetib borgan.
Ularning faoliyati jamiyatda muhokama uyg‘otmoqda, ayrim hollarda esa davlat
tashkilotlari yoki qonunchilikka ta’sir ko‘rsatayotgani kuzatilmoqda.
Shu bilan birga, O‘zbekistonda blogerlik faoliyatini tartibga solish, axborot
xavfsizligini ta’minlash va yolg‘on ma’lumotlarning oldini olish bo‘yicha huquqiy-
me’yoriy baza yaratilmoqda. Blogerlik — so‘z erkinligi va mas’uliyat o‘rtasidagi
nozik muvozanatni talab qiladigan soha sifatida tobora e’tiborni tortmoqda.
Bloging — bu nafaqat axborot uzatish vositasi, balki jamiyatda axborot
madaniyatini shakllantiruvchi muhim omil. U jurnalistika bilan chambarchas bog‘liq
bo‘lib, zamonaviy texnologiyalar asosida rivojlanmoqda. Ijtimoiy tarmoqlarda
jurnalistik elementlarning paydo bo‘lishi, blogerlikning jamiyatdagi o‘rni va uni
tartibga solish masalalari bugungi kunning dolzarb mavzularidandir. O‘zbekiston
bloging sohasida yangi bosqichga qadam qo‘ymoqda. Bu jarayonni tizimli va
mas’uliyatli yondashuv asosida davom ettirish — zamonaviy axborot jamiyatini
qurishda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi.
1. Zamonaviy jurnalistika: Raqamli transformatsiya yo‘lida.Zamonaviy
jurnalistika raqamli platformalarda, ijtimoiy tarmoqlarda, mobil ilovalarda faoliyat
yuritishga moslashmoqda. Matbuot, radio va televideniye kabi an’anaviy vositalar
internet tarmog‘iga integratsiyalashmoqda. Shu bilan birga, jurnalistlar endi ko‘p
hollarda multimedia vositalaridan foydalanishlari, real vaqt rejimida ishlashlari va
omma bilan bevosita muloqotda bo‘lishlari zarur.
2. Bloging: Axborot uzatishning alternativ shakli
Bloging — bu shaxsiy tajriba, kuzatuv, tahlil yoki xulosa asosida olib
boriladigan axborot tarqatish faoliyatidir. U jurnalistikadan farqli o‘laroq, rasmiy
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
163
tahririyatlar va qat’iy professional standartlardan ozod shaklda olib boriladi.
Blogerlar ijtimoiy tarmoqlar, shaxsiy veb-saytlar, YouTube va boshqa platformalar
orqali o‘z auditoriyasini shakllantiradi.
3. Jurnalistika va bloging: Farqlar va o‘xshashliklar
Asosiy
jihat
Jurnalistika
Bloging
manba
ishonchliligiTekshirilgan,
tahrirlanganShaxsiy tajriba asosidagiErkinlik darajasiCheklangan (tahririyat
siyosati)Yuqori (shaxsiy pozitsiya)Platforma An’anaviy va onlayn OAV jtimoiy
media va veb-platformalarAuditoriyaga ta’siri Ommaviy axborot Maqsadli
auditoriyalar
Har ikki yo‘nalish ham o‘zining afzalliklari va kamchiliklariga ega. Jurnalistika
ishonchlilik va tahliliy yondashuvda ustun bo‘lsa, bloging yengillik, erkinlik va
innovatsion yondashuvda oldinda turadi.
4. Blogerlik va jurnalistikaning yaqinlashuvi
Bugungi kunda blogerlarning ayrimlari jurnalistik uslubda ishlamoqda:
intervyular oladi, reportajlar tayyorlaydi, tahliliy materiallar yozadi. Ayni paytda,
jurnalistlar ham shaxsiy bloglar, YouTube kanallari ochib, mustaqil faoliyat
yuritmoqda. Bu holat axborot tarqatishda yangi formatlarning shakllanishi va erkin
so‘zlashuv muhitining kengayishini ta’minlamoqda.
Xulosa
Zamonaviy jurnalistika va bloging o‘rtasidagi chegara tobora xiralashib
bormoqda. Har ikkisi ham zamonaviy jamiyat axborot ehtiyojlarini qondirishda
muhim rol o‘ynaydi. Kelajakda bu ikki yo‘nalish o‘zaro integratsiyalashgan,
yangicha axborot madaniyatini shakllantiruvchi kuch sifatida rivojlanadi.
