“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
579
Kurash bo‘yicha murabbiylik faoliyatining zamonaviy yondashuvlari:
Ta’limda interfaol metodlar, murabbiy va sportchi o‘rtasidagi
kommunikatsiya
Современные подходы к тренерской деятельности по борьбе:
интерактивные методы обучения и коммуникация между тренером и
спортсменом
Modern Approaches to Coaching in Wrestling: Interactive Teaching
Methods and Communication between Coach and Athlete
Ochilova Sarvinoz Salim qizi -
Navoiy davlat universiteti
Jismoniy madaniyat fakulteti Sport faoliyati (Kurash) taʼlim yoʻnalishi 2-
bosqich talabasi
Очилова Сарвиноз Салим кызы -
Навоийский государственный
Университет Факультет физической культуры, направление образования
«Спортивная деятельность (Кураш)», студентка 2-го курса
Sarvinoz Salim qizi Ochilov -
Navoi State University
Faculty of Physical Education, 2nd-year student of the Educational Program
“Sports Activity (Kurash)”
Annotatsiya
Ushbu maqolada kurash bo‘yicha murabbiylik faoliyatining zamonaviy
yondashuvlari, interfaol ta’lim metodlarining ahamiyati va murabbiy-sportchi
o‘rtasidagi
samarali
kommunikatsiyaning
sportchilarning
rivojlanishiga
ko‘rsatadigan ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot Toshkent, Farg‘ona va Buxoro
viloyatlaridagi sport maktablari misolida olib borilib, interfaol yondashuvlarning
mashg‘ulot samaradorligi va sportchilarning motivatsiyasiga ta’siri o‘rganilgan.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, murabbiy va sportchi o‘rtasidagi ochiq muloqot,
individual yondashuv va zamonaviy metodikalar sportchilarning ishonchi va
natijalarini sezilarli darajada oshiradi.
Kalit so‘zlar:
kurash, murabbiylik, interfaol metodlar, kommunikatsiya, sport
motivatsiyasi, sport ta’limi
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
580
Аннотация
В статье рассматриваются современные подходы к тренерской
деятельности по борьбе, значение интерактивных методов обучения и влияние
эффективной коммуникации между тренером и спортсменом на развитие
последних. Исследование проводилось на примере спортивных школ
Ташкента, Ферганы и Бухары с целью изучения влияния современных
подходов на эффективность занятий и мотивацию спортсменов. Результаты
показали, что открытое общение, индивидуальный подход и использование
современных методик значительно повышают уверенность и результаты
спортсменов.
Ключевые слова:
борьба, тренерская деятельность, интерактивные
методы, коммуникация, спортивная мотивация, спортивное образование
Abstract
This article examines modern approaches to coaching in wrestling, the
importance of interactive teaching methods, and the impact of effective
communication between coach and athlete on athlete development. The study was
conducted in sports schools in Tashkent, Fergana, and Bukhara to assess the effect
of modern methods on training effectiveness and athlete motivation. The findings
indicate that open communication, an individual approach, and modern
methodology significantly enhance athletes' confidence and performance.
Keywords:
wrestling, coaching, interactive methods, communication, sports
motivation, sports education
Kirish
Kurash O‘zbekistonning qadimiy va milliy sport turlaridan biri sifatida
xalqimizning ma’naviy merosi va jismoniy tarbiyasining ajralmas qismiga aylangan.
Bugungi globallashuv va raqobatga asoslangan sport muhitida milliy sport turlarini
yangi bosqichga olib chiqish, ularni xalqaro standartlarga mos ravishda
takomillashtirish dolzarb masalaga aylangan. Ayniqsa, kurash sporti bo‘yicha
murabbiylik faoliyatini zamon talablariga mos tashkil qilish, ta’limda interfaol
metodlardan foydalanish va murabbiy-sportchi o‘rtasida samarali kommunikatsiya
o‘rnatish bugungi kunning asosiy vazifalaridandir. An’anaviy murabbiylik modelida
ustozning bir tomonlama ko‘rsatmalari, qat’iylik va buyruq asosidagi yondashuvlar
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
581
ustuvor bo‘lgan bo‘lsa, zamonaviy sport pedagogikasi bu modelni inkor etib,
o‘quvchi shaxsini markazga qo‘yadi. Interfaol metodlar orqali sportchining
fikrlashi, tahliliy salohiyati, motivatsiyasi, o‘ziga bo‘lgan ishonchi rivojlantiriladi.
Sportda nafaqat jismoniy, balki psixologik, kommunikativ va axloqiy tayyorgarlik
ham muhim ahamiyatga ega. Shuning uchun murabbiylik faoliyatida zamonaviy,
sportchini rivojlantiruvchi, uning ehtiyojlariga mos metodikalar joriy etilishi lozim.
Mazkur maqolada kurash sporti misolida murabbiylik faoliyatining zamonaviy
uslublari, interfaol metodlarning ta’lim jarayonidagi ahamiyati, shuningdek,
murabbiy va sportchi o‘rtasidagi muloqot sifatining sport natijalariga ta’siri ilmiy
jihatdan tahlil qilinadi.
Metodlar
Tadqiqot Toshkent shahri, Farg‘ona va Buxoro viloyatlarida joylashgan sport
maktablarida faoliyat yuritayotgan kurash murabbiylari va sportchilari ishtirokida
olib borildi. Tadqiqotda 15 nafar malakali murabbiy bilan yarim strukturaviy
intervyular tashkil etildi. Shuningdek, 60 nafar 14–18 yosh oralig‘idagi sportchilar
orasida
so‘rovnoma
o‘tkazildi.
So‘rovnoma
savollari
sportchilarni
mashg‘ulotlardagi ishtirok darajasi, murabbiy bilan muloqot sifati, interfaol
metodlar haqidagi tasavvuri, sportga bo‘lgan motivatsiyasi hamda o‘zini baholash
ko‘nikmalarini aniqlashga qaratildi. Intervyu savollari esa murabbiylarning ta’lim
uslublari, individual yondashuvlari, mashg‘ulot jarayonida texnologiyalardan
foydalanish va sportchilarning psixologik holatini inobatga olishga oid bo‘ldi.
Kuzatuv metodidan foydalanib, o‘quv-mashg‘ulot darslarida murabbiylarning
interfaol metodlardan qanday foydalanishi, sportchilar faoliyati, ularning qiziqishi
va ishtiroki real sharoitda baholandi. Shuningdek, tajriba tariqasida 3 ta guruhda
interfaol metodlar asosida darslar o‘tkazilib, ularning samaradorligi boshqa guruhlar
bilan solishtirildi[2, 104].
Natijalar
Tadqiqot natijalari sportchilarning mashg‘ulotlarga bo‘lgan munosabati,
ishtiroki va natijalari ko‘p jihatdan murabbiyning yondashuvi va metodikasiga
bog‘liqligini ko‘rsatdi. So‘rovnomada qatnashgan sportchilarning 78 foizi murabbiy
bilan ochiq, erkin muloqot imkoniyati mavjud bo‘lsa, o‘zlarini ko‘proq ishonchli va
qulay his qilishlarini bildirishdi. 65 foiz sportchi esa interfaol metodlardan
foydalanilgan mashg‘ulotlarda dars mazmunliroq va qiziqarli bo‘lganini,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
582
o‘zlashtirish darajasi yuqori bo‘lganini ta’kidlashdi. Murabbiylar tomonidan esa
individual yondashuv, sportchining psixotipi, ehtiyojlari va saviyasini inobatga olish
orqali motivatsiyani oshirish, o‘z-o‘zini nazorat qilishga o‘rgatish kabi natijalar
kuzatilgan. Tajriba tariqasida interfaol metodlar asosida mashg‘ulot o‘tkazilgan
guruhda sportchilarning texnik holatlar bo‘yicha o‘zini baholash ko‘rsatkichlari
23% ga oshgan, qatnashuv faolligi esa 32% ko‘paygan. Kuzatuvlar sportchilarning
o‘z murabbiylariga bo‘lgan ishonchi ularning sportdagi barqarorligiga bevosita
ta’sir qilishini ko‘rsatdi. Sportchilar o‘zlarining fikrlari inobatga olinadigan, xatolari
tushuntirish asosida ko‘rsatiladigan va xatolardan o‘rganishga imkoniyat beradigan
muhitda tezroq rivojlanishlarini aytganlar. Video tahlil, jamoaviy muhokama, rolli
o‘yin, o‘zini namoyon qilish imkoniyati yaratilgan mashg‘ulotlar ularda o‘ziga
bo‘lgan ishonchni kuchaytirgan.
Muhokama
Zamonaviy murabbiylik faoliyatida faqat texnik-taktik bilimlarni berish emas,
balki sportchini har tomonlama rivojlantirish – shaxs sifatida shakllantirish muhim
ahamiyatga ega. Interfaol metodlar orqali sportchining darsdagi faol ishtiroki
ta’minlanadi, uning fikrlash salohiyati oshadi, savol berishga va mustaqil qaror
qabul qilishga o‘rgatiladi. Bu esa sport musobaqalarida tezkor va to‘g‘ri harakat
qilishga asos bo‘ladi. Murabbiy va sportchi o‘rtasidagi kommunikatsiya sifatining
yuqoriligi esa ishonch, hurmat, mas’uliyat va o‘zaro qo‘llab-quvvatlash muhiti
yaratadi. Bu muhitda sportchi xatolardan qo‘rqmaydi, aksincha ularni o‘rganish
vositasi sifatida qabul qiladi. Sportchilar uchun murabbiy faqat topshiriq beruvchi
emas, balki yetakchi, maslahat beruvchi va ishonchli shaxs bo‘lishi lozim.
Shuningdek, sportchining individual ehtiyojlariga qarab mashg‘ulotni modifikatsiya
qilish, zamonaviy texnologiyalar – videonaliz, statistik tahlil, virtual mashqlarni
tatbiq etish, sportchilarning o‘zini tahlil qilish ko‘nikmasini shakllantiradi [4, 90].
Xalqaro tajriba ham shuni ko‘rsatadiki, muvaffaqiyatli murabbiylar psixologik
yondashuv, empatiya, kommunikatsion salohiyatga ega shaxslar bo‘lib, ular
sportchini motivatsion va intellektual jihatdan rivojlantirishga katta e’tibor
qaratadilar. Shu bois kurash sportida murabbiylik faoliyatini zamonaviy asosda
tashkil etish, interfaol ta’limni keng tatbiq etish, sportchi bilan ochiq muloqotni
yo‘lga qo‘yish eng muhim strategik vazifalardan biri hisoblanadi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
583
Xulosa
Kurash sportida yuksak natijalarga erishish, sportchilarning jismoniy va ruhiy
salohiyatini maksimal darajada rivojlantirish murabbiylik faoliyatining zamonaviy
va ilmiy asoslangan yondashuvlariga bog‘liq. Interfaol metodlar, shaxsga
yo‘naltirilgan yondashuv, ochiq va ishonchli kommunikatsiya modeli kurash
mashg‘ulotlarining sifatini oshiribgina qolmay, sportchilarni mustaqil, fikrlovchi,
motivatsiyalangan shaxs sifatida shakllantirishga xizmat qiladi. Shu sababli, har bir
murabbiy o‘z faoliyatida interfaol uslublar, zamonaviy texnologiyalar va
kommunikatsion malakalarni doimiy ravishda takomillashtirishi zarur. Bu nafaqat
sport natijalariga, balki yosh avlodning barkamol yetishishiga ham katta ta’sir
ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi. Kurash
sportini rivojlantirish konsepsiyasi (2021–2025). Toshkent, 2021.
2.
Karimova, Mavjuda. Sport pedagogikasi va zamonaviy ta’lim
texnologiyalari. Toshkent, Ma’naviyat, 2020.
3.
Jo‘rayev, Behzod. Murabbiylik faoliyatida kommunikatsiya va
psixologik yondashuvlar. Toshkent, Yosh kuch, 2019.
4.
Yuldasheva, Mohira. “Sport mashg‘ulotlarida interfaol metodlardan
foydalanishning samarasi.” Ilm va amaliyot, no. 2, 2021, pp. 87–94.
5.
Ergasheva, Zulfiya. Zamonaviy sportda gender va kommunikatsiya
masalalari. Toshkent, Fan va taraqqiyot, 2022.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Sportchilar tayyorlash milliy markazi.
Murabbiy uchun metodik qo‘llanma. Toshkent, 2023.
