“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
661
TIBBIYOT TALABALARINI O‘QITISHDА VIRTUAL REALLIK
TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Egamov Sultonjon Malikovich
Toshkent davlat tibbiyot universiteti “Biotibbiyot muhandisligi, informatika
va biofizika” kafedrasi assistenti
Xo'jamurodov Jaloliddin Eldor O'g'li
Toshkent davlat tibbiyot universiteti 2-son davolash fakulteti 1- kurs 123-
“B” guruh talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada tibbiyot sohasida ta’lim jarayonini takomillashtirish, talabalarni
amaliy ko‘nikmalar bilan qurollantirishda simulyatsiya texnologiyalari va virtual
reallikdan foydalanishning o‘rni va samaradorligi haqida fikr yuritiladi. Zamonaviy
axborot texnologiyalarining tibbiy ta’limdagi ahamiyati, ularning o‘qitish
jarayoniga integratsiyalashuvi va real klinik vaziyatlarni modellashtirishdagi roli
yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
tibbiy ta’lim, simulyatsiya, virtual reallik (VR), interaktiv
texnologiyalar, klinik ko‘nikmalar, amaliy mashg‘ulotlar.
Kirish (kengaytirilgan)
XXI asrda ta’lim tizimida yuz berayotgan tub o‘zgarishlar, raqamli
texnologiyalarning rivojlanishi, sun’iy intellekt, virtual reallik (VR), kengaytirilgan
reallik (AR) va simulyatsiya kabi ilg‘or texnologiyalarning kundalik hayotga jadal
kirib kelishi — barcha sohalarda, jumladan, tibbiy ta’limda ham yangi
yondashuvlarni talab qilmoqda. Ayniqsa, tibbiyot sohasi o‘zining murakkabligi,
inson hayoti va salomatligi bilan bevosita bog‘liqligi bois, ushbu sohada
professional kadrlarni tayyorlash jarayoni eng yuqori darajada samarali va
zamonaviy bo‘lishi lozim.
An’anaviy tibbiy ta’limda talabalar, asosan, nazariy bilimlarga urg‘u berilgan
holda o‘qitilar edi. Biroq amaliyotda yuzaga keladigan turli xil klinik holatlar,
favqulodda vaziyatlar, tezkor qarorlar qabul qilish zarurati, bemor bilan muloqot
kabi jihatlar o‘qitish jarayonida yetarli darajada modellashtirilmasdi. Bu esa
talabalarni amaliy faoliyatga tayyorlashda yetarli darajada sifat ko‘rsatkichlarini
ta’minlab bera olmasdi. Shu bois, so‘nggi yillarda tibbiy ta’limda yangi pedagogik
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
662
texnologiyalar, xususan,
simulyatsiya texnologiyalari
va
virtual reallik tizimlari
keng qo‘llanilmoqda.
Simulyatsiya texnologiyalari orqali talabalar real hayotga yaqin bo‘lgan
muhitda, xavfsiz va boshqariladigan sharoitda turli klinik holatlarni amaliyotda
mashq qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu esa ularning kasbiy malakasini
shakllantirishda, mas’uliyat va mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmalarini
rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, virtual reallik vositalari orqali
talabalar turli jarrohlik operatsiyalarini, diagnostik tekshiruvlarni, hayot uchun
xavfli holatlardagi harakat algoritmlarini takror-takror mashq qilishlari mumkin.
Tibbiy simulyatsiya markazlari va VR asosidagi o‘quv dasturlarining joriy
qilinishi, nafaqat tibbiy ta’lim sifatini oshirishga, balki bemor xavfsizligini
ta’minlashga ham xizmat qiladi. Zero, zamonaviy tibbiyotda talaba yoki yosh
shifokorning o‘rganish jarayoni bemorlar salomatligiga xavf tug‘dirmasligi kerak.
Shu bois, real klinik faoliyatga tayyorlashning xavfsiz va samarali usuli sifatida
simulyatsiya texnologiyalarining ahamiyati kundan-kunga ortib bormoqda.
Simulyatsiya texnologiyalarining mohiyati va afzalliklari.
Simulyatsiya — bu real hayotdagi klinik holatlarni sun’iy muhitda
modellashtirish orqali tibbiy amaliyotga yaqin sharoitda mashg‘ulot o‘tkazish
texnologiyasidir. Tibbiy simulyatsiya quyidagi turlarda amalga oshiriladi:
–
Manekin (simulyator) asosidagi mashg‘ulotlar
–
Kompyuterlashtirilgan simulyatsiyalar
–
Standart bemorlar (aktyorlar) yordamida mashg‘ulotlar
–
VR (Virtual Reality) va AR (Augmented Reality)
texnologiyalar
Simulyatsiya orqali talabalar quyidagilarga erishadi:
–
Klinika amaliyotiga yaqin sharoitda mashq qilish;
–
Takroriy amaliy mashg‘ulotlar orqali tajriba to‘plash;
–
Xatolik qilish xavfini kamaytirgan holda o‘rganish;
–
Jamoada ishlash, tezkor qaror qabul qilish kabi yumshoq ko‘nikmalarni
shakllantirish.
Virtual reallik (VR) texnologiyasining tibbiy ta’limdagi roli.
VR texnologiyasi — bu sun’iy yaratilgan muhitda foydalanuvchini
o‘rganilayotgan muhit ichiga “botirish” orqali o‘qitish usulidir. VR texnologiyalari
quyidagilarni ta’minlaydi:
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
663
–
3D formatda aniq anatomik strukturalarni ko‘rish;
–
Operatsiyalarni bosqichma-bosqich bajarish;
–
Favqulodda holatlarga tezkor tayyorgarlik ko‘rish;
–
Klinik muammolarni hal qilishda interaktiv yechimlar ishlab
chiqish.
Masalan,
“Body Interact”
,
“Touch Surgery”
,
“Osso VR”
kabi ilovalar
orqali talabalar murakkab operatsion amaliyotlarni real muhitga yaqin holda
o‘rganish imkoniga ega bo‘lmoqda.
Pedagogik samaradorlik va o‘quv jarayoniga ta’siri.
Simulyatsiya va VR texnologiyalari orqali o‘qitilgan talabalar:
–
An’anaviy usullarda o‘qitilganlarga nisbatan mustahkamroq
ko‘nikmalarni egallaydi;
–
Stressli klinik holatlarda tezkor va to‘g‘ri harakat qilishni
o‘rganadi;
–
Klinik qaror qabul qilish va muammolarni hal qilishda yuqori
natijalarga erishadi.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, simulyatsion treninglardan o‘tgan talabalar
klinik amaliyotda kamroq xatoga yo‘l qo‘yadi, bemorlar bilan muloqotda
ishonchliroq bo‘ladi.
Tibbiy ta’limda integratsiyalashgan o‘qitish modeli.
Simulyatsiya va VR texnologiyalarini o‘quv dasturlariga integratsiyalash:
–
An’anaviy darslarni to‘ldiruvchi vosita sifatida;
–
Klinik amaliyot oldidan tayyorgarlik bosqichi sifatida;
–
Baholash va diagnostika maqsadlarida (OSCE formatida)
ishlatiladi.
Mazkur texnologiyalarni samarali qo‘llash uchun:
–
Maxsus o‘quv laboratoriyalari tashkil etilishi;
–
O‘qituvchilarni malakasini oshirish;
–
O‘quv dasturini texnologik vositalarga moslashtirish zarur.
Xulosa
Tibbiy ta’limda simulyatsiya texnologiyalari va VR tizimlaridan foydalanish
— bu zamonaviy, xavfsiz va samarali ta’lim usuli bo‘lib, tibbiyot talabalarining
kasbiy ko‘nikmalarini mukammallashtirishda katta ahamiyatga ega. Ushbu
texnologiyalar yordamida talabalar real klinik sharoitga yaqin muhitda o‘qitilib,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
664
amaliyotga tayyor holatga keltiriladi. Kelgusida ushbu yo‘nalishni yanada
rivojlantirish, texnologik bazani kengaytirish va pedagogik metodikani yangilash
ta’lim sifatini sezilarli darajada oshirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Raxmatov, A., Bo‘riboyev, B., Bo‘riboyev, A., Otabekov, A., & Egamov,
S. (2020). HUDUDLARDA BOLALAR SPORINING RIVOJLANISHINI
MATEMATIK MODELLASH MAMAMLALARI HAQIDA. Arxiv Nauchnyx
Publikatsiy JSPI .
2. Akbar, K., & Sulton, E. (2021). Cloud Technology. Galaxy International
Interdisciplinary Research Journal, 9(12), 458-460.
3. Malikovich, E. S. (2024). IMPROVING THE METHODOLOGY OF
TEACHING THE BASICS OF PROGRAMMING IN A VISUALIZED
ENVIRONMENT. IMRAS, 7(1), 168-173.
4. Egamov, S. (2020). EPRA International Journal of Research and
Development (IJRD). Архив Научных Публикаций JSPI.
5. Malikovich, S. E. (2022, December). 3O'LCHAMLI MODELLAR
YARATISH VA ULARNI O'QITISH METODIKASI. In Proceedings of
International Educators Conference (Vol. 1, No. 3, pp. 46-50).
6. XALIKOV, A., EGAMOV, S., & NORMATOV, J. (2022). The concept of
graphic information and its essence.
7. Халиков, А., Эгамов, С., & Норматов, Ж. (2022). Informatika fanida
virtual taʼlim texnologiyalari. Общество и инновации, 3(4/S), 109-113.
8. Turapov, U. U., Isroilov, U. B., Raxmatov, A., Egamov, S. M., & Isabekov,
B. I. (2024). Splay-Method of Model Acquisition Assessment. International Journal
of Trend in Scientific Research and Development, 5(1), 934-936.
9. Malikovich, E. S. (2025). The Current State and Development Prospects of
Teaching Information Technology in Medicine. Multidisciplinary Journal of Science
and Technology, 5(4), 673-677.
10. Begali o‘g, I. U. B., Malikovich, E. S., & Olimov, A. (2025). Bolalar
tibbiyotida VR o’yinlari. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 5(5),
714-721.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
665
11. Elmurotova, D., Arzikulov, F., Egamov, S., & Isroilov, U. Organization
of direct memory access. Intent Research Scientific Journal-(IRSJ), ISSN (E), 2980-
4612.
12. Malikovich, E. S., & Ilxom o'g'li, B. X. (2025). TIBBIYOTDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARINI
OʻQITISHDA
VIRTUAL
DASTURLARDAN FOYDALANISH. Multidisciplinary Journal of Science and
Technology, 5(5), 1026-1029.
13. Malikovich, E. S., & Shuxrat o'g'li, T. S. (2025). VIRTUAL TA’LIMNI
SHAKLLANTIRISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING O ‘RNI VA
AHAMIYATI. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 5(5), 1039-
1042.
14. Malikovich, E. S., & Xasan o'g'li, M. T. (2025). TIBBIYOT
TALABALARINI O ‘QITISHDА SIMULYATSIYA TEXNOLOGIYALARI VA
VIRTUAL REALLIK (VR) DAN FOYDALANISH. Multidisciplinary Journal of
Science and Technology, 5(5), 1022-1025.
15. Malikovich, E. S., & Shuxrat o'g'li, T. S. (2025). VIRTUAL DASTURIY
TAʼMINOTLARDAN
FOYDALANISHNING
METODIK
TIZIMI
VA
MODELLARI. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 5(5), 1034-
1038.
16. Malikovich, E. S., & Xasan o'g'li, M. T. (2025). TIBBIYOTDA
INFORMATIKA
DARSLARINI
QIZIQARLI
TASHKIL
QILISH
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI. Multidisciplinary Journal of Science and
Technology, 5(5), 1030-1033.
17. Begali o‘g, I. U. B., Malikovich, E. S., & Ahrorxonov, A. (2025).
Tibbiyotda robototexnika: Jarrohlik sohasida qo ‘llanishi. Multidisciplinary Journal
of Science and Technology, 5(5), 878-884.
18. Begali o‘g, I. U. B., Malikovich, E. S., & Xojiakbar o‘g‘li, U. X. (2025).
3D
PRINTER
ORQALI
ISHLAB
CHIQARILGAN
PROTEZ
VA
IMPLANTLARNING TIBBIYOTDA QO’LLANILISHI. Multidisciplinary Journal
of Science and Technology, 5(5), 857-862.
