“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
696
O‘SMIR TAEKWANDOCHILARINING JISMONIY
TAYYORGARLIGINI RIVOJLANTIRISH
Abdufattoyev Abrorjon Abdurahmon o‘g‘li
FARG‘ONA DAVALAT UNIVERSITETI UNIVERSITETI “YAKKA
KURASH SPORT TURLARI NAZARIYASI VA USLUBIYATI
KAFEDRASI” O‘QITUVCHISI
Annotatsiya
Ushbu maqolada taekwondo bilan shug'ullanuvchi o‘smirlarda jismoniy
tayyorgarlikning rivojlanishi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda yoshga xos fiziologik
xususiyatlar yoritilgan, turli o‘qitish usullarining samaradorligi baholanadi va
mashg‘ulotlar natijalarini yaxshilash bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. 13-15
yoshdagi 14 nafar sportchi bilan olib borilgan tadqiqotlarga asoslanib, topilmalar
umumiy
jismoniy
tayyorgarlikni
maxsus
mashqlar
bilan
birlashtirgan
moslashtirilgan dasturlarning muhimligini ta'kidlaydi.
Kalit so‘zlar
: jismoniy tayyorgarlik, taekwondo, o‘smirlar, mashg'ulot
usullari, sport ko‘rsatkichlari.
Абстрактный
В статье рассматривается развитие физической подготовленности
подростков, занимающихся тхэквондо. В исследовании рассматриваются
возрастные физиологические особенности, оценивается эффективность
различных методов тренировок и даются практические рекомендации по
улучшению результатов тренировок. Результаты исследования, проведенного
с участием 14 спортсменов в возрасте 13–15 лет, подчеркивают важность
индивидуальных программ, сочетающих общую физическую подготовку со
специальными упражнениями.
Ключевые слова:
физическая подготовка, тхэквондо, подростки, методы
тренировки, спортивная результативность.
Abstract
This article examines the development of physical fitness in adolescents
engaged in taekwondo. The study highlights age-specific physiological
characteristics, evaluates the effectiveness of various training methods, and provides
practical recommendations for improving training results. Based on research
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
697
conducted with 14 athletes aged 13-15, the findings emphasize the importance of
tailored programs that combine general physical fitness with specific exercises.
Key words:
physical fitness, taekwondo, adolescents, training methods, sports
performance.
Kirish
Jismoniy tayyorgarlik taekwondo bo‘yicha muvaffaqiyatli ishlashning asosi
hisoblanadi, ayniqsa o‘smirlik davrida fiziologik va psixologik o‘zgarishlar
mashg’ulot natijalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqot o‘smir
taekwondochilarning yoshga bog’liq ehtiyojlari va raqobatbardosh talablarini
hisobga olgan holda jismoniy tayyorgarligini rivojlantirishga samarali
yondashuvlarni aniqlashga qaratilgan.
Asosiy savollarga quyidagilar kiradi:
1.
Taekwondo bilan shug‘ullanuvchi o‘smirlar uchun jismoniy
tayyorgarlikning muhim tarkibiy qismlari nimalardan iborat?
2.
Muvozanatli rivojlanishni ta’minlash uchun o‘quv dasturlarini qanday
optimallashtirish mumkin?
Usullari
12
haftalik
o‘quv
dasturi
davomida
14
nafar
o‘smir
taekwondochilarning (13-15 yoshli) jismoniy tayyorgarligini baholash uchun
miqdoriy yondashuv qo‘llanildi. Metodologiya quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Dastlabki sinov
: standartlashtirilgan testlar yordamida kuch, chidamlilik,
moslashuvchanlik, tezlik va chaqqonlikni baholash (masalan, tik turgan holda
uzunlikka sakrash, moki yugurish).
Trening dasturi
: umumiy jismoniy mashqlarni (yugurish, plyometrik)
sportga oid mashqlarni (tepish, oyoq harakatlarini) birlashtirgan tuzilgan dastur.
Yakuniy test
: bir xil standartlashtirilgan testlar yordamida qayta baholash.
Ma'lumotlar o‘quv dasturining samaradorligini aniqlash uchun juftlashtirilgan
t-testlar yordamida tahlil qilindi.
Natijalar jismoniy tayyorgarlikning barcha tarkibiy qismlarida sezilarli
yaxshilanishlarni ko‘rsatdi:
Kuch
: tik turgan holda uzunlikka sakrashda 15% o‘sish.
Chidamlilik
: 1000 metrga yugurishda 12% yaxshilanish.
Moslashuvchanlik
: o‘tirish va erishish testida 10% yaxshilanish.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
698
Tezlik va chaqqonlik
: qatnov vaqtlarida 18% yaxshilanish.
Maqolaning ilmiy qismini asoslash uchun men asosiy tadqiqot natijalarini aks
ettiruvchi jadvallarni kiritishni taklif qilaman. Quyida siz foydalanishingiz mumkin
bo‘lgan uchta jadval misollari keltirilgan.
1-jadval. 12 hafta davomida taekwondo bo‘yicha o‘smirlar jismoniy
tayyorgarligi ko‘rsatkichlarining dinamikasi
Ko‘rsatkich
O‘lchov
birligi
Dastlabki
natija (M ±
SD)
Yakuniy
natija (M ±
SD)
O‘sish
(%)
Kuch (tik turib
uzunlikka sakrash)
sm
175 ± 10
200±12
+14,3
Chidamlilik (1000 m
yugurish)
sek
245 ± 15
215 ± 10
+12,2
Moslashuvchanlik
(oldinga egilish)
sm
10 ± 2
16 ± 3
+60,0
Tezlik (shuttle 3x10 m)
sek
8,5 ± 0,4
7,8 ± 0,3
+8,2
2-jadval. O‘quv dasturining tuzilishi (12 hafta)
Dastur
bosqichi
Vazifalar
Usul va
vositalar
Davomiyligi Darslarning
chastotasi
Umumiy
jismoniy
tarbiya
Kuch va
chidamlilikni
rivojlantirish
Yugurish,
sakrash
mashqlari,
surish, taxta
4 hafta
3 marta /
hafta
Maxsus
jismoniy
tayyorgarli
k
Tezlik va
moslashuvchanlik
ni rivojlantirish
Tepish, moki
yugurish,
cho‘zish
4 hafta
3 marta /
hafta
Birlashtirilg
an bosqich
Koordinatsiyani
kuchaytirish
Simulyatsiya
janglari,
kombinatsiyala
ngan zarbalar
4 hafta
3 marta /
hafta
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
699
3-jadval. Mashg'ulotlarda ishtirok etish darajasi turlicha bo‘lgan
o‘smirlarning jismoniy tayyorgarligi ko‘rsatkichlarini taqqoslash
Sportchilar
guruhi
Haftada
darslar
soni
Kuch
(sm)
Chidamlilik
(sek.)
Tezlik
(sek)
Moslashuvchanlik
(sm)
Asosiy (3
dars)
3
200
215
7.8
16
Test (1
dars)
1
185
230
8.2
12
Ushbu jadvallar tadqiqot natijalarini tasavvur qilishda yordam beradi va
o‘quvchilarga
o‘smir
taekwondochilarning
jismoniy
tayyorgarligiga
mashg'ulotlarning ta'siri haqida aniq tushuncha beradi.
Mashg'ulotlar dasturiga izchil rioya qilganliklarini ko‘rsatgan sportchilar
yanada yaxshilanishlarga erishdilar.
Munozara
Topilmalar shuni ko‘rsatadiki, umumiy jismoniy tayyorgarlikni sportga oid
mashqlar bilan birlashtirish o‘smir taekwondochilarning umumiy ko‘rsatkichlarini
oshiradi. Kuzatilgan yaxshilanishlar yoshga mos ta'lim usullarining afzalliklari
bo‘yicha oldingi tadqiqotlar bilan mos keladi.
Asosiy tavsiyalarga quyidagilar kiradi:
1.
Muvozanatli mashg'ulot
: Chidamlilik va portlash qobiliyatini
oshirish uchun aerob va anaerob mashqlarini qo‘shing.
2.
Davrlash
: Haddan tashqari yuklanishning oldini olish uchun
progressiv yuklash va tiklanish davrlaridan foydalaning.
3.
Moslashuvchanlik treningi
: Harakat oralig'ini yaxshilash uchun
dinamik va statik cho‘zishni o‘z ichiga oladi.
4.
Individuallashtirish
: Har bir sportchining o‘ziga xos ehtiyojlarini
qondirish uchun moslashtirilgan dasturlar.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
700
Xulosa
O‘smir taekwondochilarda jismoniy tayyorgarlikni rivojlantirish tizimli
va ko‘p qirrali yondashuvni talab qiladi. Ushbu tadqiqot o‘quv dasturlarini
optimallashtirish, muvozanatli rivojlanish va ish faoliyatini yaxshilash uchun
dalillarga asoslangan tavsiyalarni beradi. Kelajakdagi tadqiqotlar turli yosh
guruhlarida uzoq muddatli ta'sir va o‘zgarishlarni o‘rganishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
1.
Abdufattoyev, A. (2024, November). Taekwondochilarning texnik-
taktik tayyorgarligi. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and
Solutions".
2. Abdufattoyev, A., & Saydaxmadov, A. (2024, November). Taekwondoning
fiziologiya bilan bog ‘likligi. In Conference on Digital Innovation:" Modern
Problems and Solutions".
3. Абдупаттоев, А., & Тухтасинов, Б. (2024, June). Многомерная
оптимизация систем на основе нечеткой логики: методы, алгоритмы, примеры
реализации. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and
Solutions".
4. Toʻxtasinov, B., & Abdupattoyev, A. (2024). Belbog'li kurashning jismoniy
foydalari. Research and implementation, 2(Maxsus 1), 61-63.
5. Mamatqulov, X., & Abdupattoyev, A. (2024). BOKSDA TAKTIK
MAHORATNI OSHIRISH BO‘YICHA TAVSIYALAR. Research and
implementation, 2(Maxsus 1), 113-120.
