“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
771
UDC: 37, 377, 378, 74, 744
Qurilish chizmachiligini o‘qitishda kompyuter texnologiyalarining roli:
innovatsion yondashuv va zamonaviy tendensiyalar.
Yoqubboyeva Sevara Qurbondurdiyevna
Urganch davlat pedagogika instituti
Muhandislik grafikasi va dizayn nazariyasi
Mutahassisligi 1 bosqich magistranti
Annotatsiya.
Mazkur maqolada qurilish chizmachiligini o‘qitish jarayonida
zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari va
afzalliklari tahlil etiladi. AutoCAD, Revit, 3ds Max kabi dasturlar yordamida kasbiy
ta’lim sifatini oshirish, talabalarning muhandislik fikrlashini shakllantirish va amaliy
ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiluvchi mexanizmlar ochib beriladi.
Kalit so‘zlar :
Qurilish chizmachiligi, kompyuter texnologiyalari, AutoCAD,
muhandislik fikrlash, innovatsion metodlar
Аннотация.
В данной статье анализируются дидактические возможности
и преимущества использования современных компьютерных технологий в
процессе обучения строительному черчению. Раскрываются механизмы
повышения качества профессионального образования с помощью таких
программ, как AutoCAD, Revit, 3ds Max, формирования инженерного
мышления и развития практических навыков студентов.
Ключевые слова:
Строительное черчение, компьютерные технологии,
AutoCAD, инженерное мышление, инновационные методы.
Abstract.
This article analyzes the didactic potential and advantages of using
modern computer technologies in the process of teaching construction drafting. It
explores mechanisms that enhance the quality of vocational education through
software like AutoCAD, Revit, and 3ds Max, helping to develop students’
engineering thinking and practical skills.
Keywords:
Construction drafting, computer technologies, AutoCAD,
engineering thinking, innovative methods.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
772
Kirish:
Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida ta’lim tizimi oldida
zamonaviy texnologiyalarni ta’limga integratsiyalash vazifasi turibdi. Ayniqsa,
qurilish sohasi uchun kadrlar tayyorlashda chizmachilik fanini o‘qitishdagi
yondashuvlar tubdan yangilanmoqda. An’anaviy usullar bilan bir qatorda
AutoCAD, Revit, 3ds Max kabi dasturlar vositasida maktab, kollej va oliy ta’lim
muassasalarida vizual, interaktiv o‘qitish imkoniyati paydo bo‘ldi. Mazkur maqola
shu imkoniyatlarni chuqur tahlil qiladi hamda o‘quv jarayoniga kompyuter
texnologiyalarini samarali integratsiyalash mexanizmlarini ko‘rsatib beradi.
Asosiy qism
1. Kompyuter texnologiyalarining o‘quv jarayonidagi o‘rni.
Bugungi
kunda
chizmachilikni
o‘qitishda
kompyuter
dasturlari
o‘quvchilarning nafaqat bilimlarini, balki amaliy ko‘nikmalarini ham
kuchaytiruvchi vositaga aylangan. AutoCAD yordamida talabalar binolar,
infratuzilma elementlari va boshqa qurilish detallari bo‘yicha aniqlik darajasi yuqori
bo‘lgan chizmalarni yaratishga o‘rganadi. Revit esa binoning butun hayot aylanish
davrini, ya’ni loyiha – qurilish – ekspluatatsiya bosqichlarini qamrab olgan
modellashtirish tizimini taqdim etadi.
2. Talabalarni motivatsiyalash va kreativ fikrlashni rivojlantirish
Kompyuter texnologiyalari vositasida o‘qitish o‘quvchilarni fanlarga
qiziqtirishda muhim omil hisoblanadi. 3D modellashtirish orqali real qurilish
ob’ektlariga yaqin loyihalar ustida ishlash, o‘z fikrini chizma orqali ifodalash,
muammolarga amaliy yechimlar topishga imkon yaratadi. Bu esa o‘quvchilarni
ijodiy fikrlashga undaydi.
3. O‘qituvchining roli va zamonaviy metodik yondashuvlar
Kompyuter texnologiyalari o‘qituvchilardan ham yangicha pedagogik
yondashuvni talab etadi. Endilikda o‘qituvchi faqat bilim beruvchi emas, balki
fasilitator, loyiha rahbari, texnologik yo‘naltiruvchi rolini bajaradi. Shu sababli,
pedagoglarning raqamli kompetensiyasini oshirish maqsadida malaka oshirish
kurslari tashkil etilishi zarur.
4. Amaliyotga yo‘naltirilgan o‘quv loyihalari
Kompyuter yordamida chizmalar tayyorlashni o‘rganish, qurilish sohasidagi
haqiqiy loyihalarni modellashtirish orqali amalga oshirilmoqda. Bu esa nafaqat
o‘rgatish, balki o‘rganuvchilarning tanqidiy fikrlashini, texnik savodxonligini ham
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
773
rivojlantiradi. Ayniqsa, AutoCAD va Revit dasturlarida o‘rgatilgan loyiha asosida
binoning elektr ta’minoti yoki kanalizatsiya tizimini modellashtirish orqali real
kasbiy faoliyatga tayyorlaniladi.
Kompyuter
texnologiyalarining
qurilish
chizmachiligidagi
asosiy
vositalari.
CAD dasturlari.
AutoCAD, ArchiCAD, Revit kabi CAD (Computer-Aided
Design) dasturlari qurilish loyihalarini chizish va modellashtirishda keng
qo‘llaniladi. Ular aniq, tez va ko‘p qirrali chizmachilik ishlarini bajarishga yordam
beradi, xatoliklarni kamaytiradi va loyihalarni qayta ishlashni osonlashtiradi.
3D modellashtirish.
3D modellashtirish orqali loyiha nafaqat chizmalar
asosida, balki uch o‘lchamli formatda yaratiladi. Bu talabalar va mutaxassislar
uchun loyihaning tuzilishini yaxshiroq anglash imkonini beradi, shuningdek,
dizaynda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolarni oldindan aniqlashga
yordam beradi.
BIM (Building Information Modeling).
BIM — bu qurilish jarayonlarini
raqamli boshqarish tizimi bo‘lib, loyiha ma’lumotlarini birlashtiradi va jamoaviy
ishni samarali qiladi. BIM texnologiyasi yordamida loyihalar nafaqat chiziladi, balki
qurilish jarayoni, resurslar va xarajatlar ham boshqariladi.
Virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR).
VR va AR texnologiyalari
qurilish loyihalarini virtual muhitda ko‘rib chiqish, o‘quvchilarga real sharoitlarda
amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish imkonini yaratadi. Bu texnologiyalar o‘quv
jarayonining interaktivligini oshiradi va o‘rganishni yanada samarali qiladi.
Innovatsion yondashuvlar.
Interaktiv o‘quv dasturlari.
Zamonaviy ta’limda interaktiv o‘quv
dasturlaridan foydalanish talabalarga nazariy bilimlarni amaliyot bilan
uyg‘unlashtirish imkonini beradi. Masalan, simulyatsiya dasturlari yordamida
chizmachilik jarayonini qayta ko‘rish va tahlil qilish mumkin.
Bulutli texnologiyalar.
Bulutli xizmatlar loyihalarni masofadan boshqarish,
ularni saqlash va bir nechta foydalanuvchi tomonidan bir vaqtda ishlash imkonini
beradi. Bu esa hamkorlikda ishlashni rivojlantiradi va loyiha ustida ishni
tezlashtiradi.
Zamonaviy tendensiyalar va o‘quv jarayonidagi o‘zgarishlar
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
774
Bugungi kunda qurilish chizmachiligini o‘qitishda quyidagi tendensiyalar
kuzatilmoqda:
Raqamli ko‘nikmalarni o‘rgatish ustuvorlik kasb etmoqda.
Simulyatsiyalar va virtual mashg‘ulotlar soni ortmoqda.
O‘quv dasturlari modullar asosida yaratilmoqda, bu esa talabalar
ehtiyojlariga moslashishni osonlashtiradi.
Onlayn ta’lim platformalari va mobil ilovalar kengaymoqda.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, qurilish chizmachiligini o‘qitishda kompyuter
texnologiyalarini joriy etish ta’lim sifatini yangi bosqichga olib chiqmoqda.
O‘quvchilar va talabalar real kasb muhiti bilan tanishib, raqamli chizma va
modellashtirish ko‘nikmalarini egallaydilar. Bu esa ularning mehnat bozorida
raqobatbardosh bo‘lishiga xizmat qiladi. Zamonaviy o‘qituvchining raqamli
kompetensiyasi, o‘qitish metodikasining yangiligi va o‘quv dasturlarining
texnologik integratsiyasi asosiy ustunlik hisoblanadi. Kelgusida ushbu yo‘nalishda
ilmiy izlanishlar, metodik qo‘llanmalar va raqamli platformalarning kengaytirilishi
sohani yanada rivojlantirishga xizmat qiladi. Kompyuter texnologiyalari qurilish
chizmachiligini o‘qitishda zamonaviy, innovatsion va samarali yondashuvlarni
ta’minlaydi. Ular talabalarni professional sohada raqobatbardosh qilishda, amaliy
ko‘nikmalarni oshirishda katta ahamiyatga ega. Shu bois, ta’lim muassasalari o‘z
dasturlarida ushbu texnologiyalarni keng joriy etishlari zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar
1. AutoDesk rasmiy hujjatlari va o‘quv qo‘llanmalari
2. “Digital Design in Construction Education” – International Journal of
Technology and Design
Education
3.O‘zbekiston Respublikasi Ta’limni Rivojlantirish Strategiyasi 2030
4. Eastman, C., Teicholz, P., Sacks, R., & Liston, K. (2011).
BIM Handbook: A
Guide to Building
Information Modeling for Owners, Managers, Designers, Engineers and
Contractors
. Wiley. 5.Autodesk.(2023).
AutoCAD User Guide
.
https://www.autodesk.com/products/autocad/overview
6.Azhar, S. (2011). Building Information Modeling (BIM): Trends, Benefits, Risks,
and
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
775
Challenges for the AEC Industry.
Leadership and Management in
Engineering
, 11(3), 241–252.
https://doi.org/10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000127
7.Zhang, J., & Issa, R. R. A. (2012). BIM-Enabled Visualization for
Construction Safety Planning.
Safety Science
, 50(5), 1359-1368.
8.Virtual Reality Society. (2022).
Applications of Virtual Reality in
Construction
.
https://www.vrs.org.uk/virtual-reality-applications/construction.html
9.The BIM Hub. (2023).
Building Information Modeling in Construction Education
.
https://thebimhub.com/articles/education.
