“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 7, 2024. JULY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
228
O‘ZBEKISTON UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA TA'LIM
SIFATINI OSHIRISHGA QARATILGAN ISLOHOTLAR TAHLILI
АНАЛИЗ РЕФОРМ, НАПРАВЛЕННЫХ НА ПОВЫШЕНИЕ
КАЧЕСТВА ОБРАЗОВАНИЯ В ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
ШКОЛАХ УЗБЕКИСТАНА
ANALYSIS OF REFORMS AIMED AT IMPROVING THE QUALITY
OF EDUCATION IN SECONDARY SCHOOLS OF UZBEKISTAN
Qosimov Dilmurodjon A’zamjonovich
Andijon viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
metodik xizmat ko‘rastish bo‘limi tarix fani metodisti
Annotatsiya.
Ushbu maqola O‘zbekiston umumta'lim maktablarida ta'lim
sifatini oshirish borasida olib borilayotgan islohotlarni tahlil qiladi. Maqolada ta'lim
sifatini oshirishga qaratilgan davlat siyosati, xalqaro tajribalar va O‘zbekistondagi
mavjud muammolar muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki,
ta'lim sifatini oshirish uchun o‘qituvchilar malakasini oshirish, o‘quv dasturlarini
takomillashtirish va moddiy-texnik bazani mustahkamlash zarur. Xulosada
kelajakda amalga oshirilishi lozim bo‘lgan vazifalar belgilab berilgan.
Kalit so‘zlar:
ta'lim sifati, umumta'lim maktablari, islohotlar, O‘zbekiston,
islohotlar
Аннотация.
В данной статье анализируются проводимые реформы по
повышению качества образования в общеобразовательных школах
Узбекистана.
В
статье
обсуждаются
государственная
политика,
международный опыт и существующие проблемы в Узбекистане,
направленные на повышение качества образования. Результаты исследования
показывают, что для повышения качества образования необходимо
повышение квалификации учителей, совершенствование учебных программ,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 7, 2024. JULY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
229
укрепление материально-технической базы. В заключении определены задачи,
которые необходимо выполнить в будущем.
Ключевые слова:
Качество образования, общеобразовательные школы,
реформы, Узбекистан, реформы
KIRISH
O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan so‘ng, mamlakatda ta'lim tizimini isloh
qilish va takomillashtirishga katta e'tibor qaratildi. Ayniqsa, umumta'lim
maktablarida ta'lim sifatini oshirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan
biriga aylandi. Oxirgi yillarda bu borada bir qator islohotlar amalga oshirildi va
sezilarli natijalarga erishildi. Shu bilan birga, ta'lim sifatini yanada oshirish, xalqaro
standartlarga muvofiqlashtirish va raqobatbardosh kadrlar tayyorlash borasida hali
ko‘p ishlar qilish zarur.
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqot davomida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari, qarorlari,
Vazirlar Mahkamasining me'yoriy-huquqiy hujjatlari, Xalq ta'limi vazirligi
ma'lumotlari hamda ta'lim sohasidagi islohotlarga bag'ishlangan ilmiy maqolalar va
hisobotlar o‘rganib chiqildi. Xususan, "O‘zbekiston — 2030" strategiyasining tahlili
shuni ko‘rsatadiki, mazkur hujjat mamlakatimiz taraqqiyotining barcha asosiy
yo‘nalishlarini qamrab olgan. Strategiya umumiy o‘rta ta’lim tizimida “Ta’lim
uchun qulay muhit” dasturini amalga oshirishni belgilab bergan [1].
Ta'lim, sog'liqni saqlash, xalqaro tashkilotlar, jumladan, UNICEF, UNESCO
va Jahon banki ma'lumotlari, chet el mamlakatlarining ta'lim sohasidagi tajribalari
o‘rganildi. Ta'lim sifatini baholash va monitoring qilishning xalqaro standartlari,
xususan, PISA (Programme for International Student Assessment) va TIMSS
(Trends in International Mathematics and Science Study) dasturlari natijalari tahlil
qilindi [2,3].
Tadqiqot davomida ta'lim sifatiga ta'sir etuvchi omillar, jumladan, o‘qituvchilar
malakasi, o‘quv dasturlari, darsliklar, moddiy-texnik baza, maktab boshqaruvi kabi
masalalar o‘rganildi. Ta'lim sifatini oshirishga qaratilgan xalqaro tajribalar,
jumladan, Singapur, Finlandiya, Janubiy Koreya kabi davlatlarning tajribalari tahlil
qilindi [4,5,6].
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 7, 2024. JULY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
230
NATIJALAR
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekistonda ta'lim sifatini oshirish
borasida sezilarli yutuqlarga erishilgan. Xususan, 2017-2021-yillarda o‘qituvchilar
malakasini oshirish, ularning ish haqini ko‘paytirish, maktablarning moddiy-texnik
bazasini mustahkamlash, yangi darsliklar yaratish borasida keng ko‘lamli ishlar
amalga oshirildi. 2020-yilda qabul qilingan "Ta'lim to‘g'risida"gi Qonun [7] ta'lim
sohasidagi islohotlarning huquqiy asoslarini mustahkamladi.
O‘qituvchilar malakasini oshirish borasida bir qator ishlar amalga oshirildi.
Xalq ta'limi vazirligi ma'lumotlariga ko‘ra, 2017-2021-yillarda 300 mingdan ortiq
o‘qituvchi malaka oshirish kurslarida qatnashdi [8]. Ularning ish haqi sezilarli
darajada oshirildi. Natijada, yosh va iqtidorli kadrlarni ta'lim sohasiga jalb etish
imkoniyati kengaydi.
Maktablarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash borasida ham katta
ishlar qilindi. 2017-2021-yillarda 10 mingdan ortiq maktab binolari ta'mirlandi va
jihozlandi [9]. Shu bilan birga, 2 mingdan ortiq yangi maktablar qurildi.
Maktablarga zamonaviy kompyuter va laboratoriya jihozlari yetkazib berildi.
Internet tarmog'i bilan ta'minlash ishlari jadallashtirildi. Natijada, o‘quvchilarning
zamonaviy bilim va ko‘nikmalarni egallashi uchun qulay shart-sharoitlar yaratildi.
O‘quv dasturlari va darsliklar ham yangilandi. Xalqaro tajribalardan kelib
chiqib, o‘quv dasturlari qayta ko‘rib chiqildi va takomillashtirildi. Yangi avlod
darsliklari yaratildi va nashr etildi. Ular o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, tahlil
qilish va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan.
Ta'lim sifatini oshirish borasidagi sa'y-harakatlar natijasida o‘quvchilarning
xalqaro baholash dasturlaridagi ko‘rsatkichlari yaxshilandi. Xususan, PISA dasturi
bo‘yicha O‘zbekistonning reytingi 2009-yildagi 64-o‘rindan 2018-yilda 54-o‘ringa
ko‘tarildi [10]. TIMSS dasturi bo‘yicha ham o‘quvchilarning tabiiy fanlar va
matematika bo‘yicha ko‘rsatkichlari yaxshilandi.
TAHLIL VA MUHOKAMA
Ta'lim sifatini oshirish borasida erishilgan yutuqlarga qaramay, hali
O‘zbekistonda bu borada qator muammolar saqlanib qolmoqda. Xususan, malakali
o‘qituvchilar yetishmasligi, ayrim hududlardagi maktablarning past moddiy-texnik
ta'minoti, o‘quv dasturlari va darsliklarning hali ham takomillashtirilishi zarurligini
ta'kidlash joiz.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 7, 2024. JULY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
231
Malakali o‘qituvchilarni tayyorlash va ularni ta'lim tizimida uzoq muddat
saqlash muhim ahamiyatga ega. Buning uchun o‘qituvchilar tayyorlash tizimini
takomillashtirish, ularning ish haqi va ijtimoiy himoyasini yanada yaxshilash zarur.
Shu bilan birga, o‘qituvchilar uchun muntazam malaka oshirish kurslarini tashkil
etish, ularning xalqaro tajriba almashish imkoniyatlarini kengaytirish muhimdir.
Ayrim hududlardagi maktablarning moddiy-texnik ta'minoti hali ham
pastligicha qolmoqda. Bu esa ta'lim sifatiga salbiy ta'sir ko‘rsatadi. Shu sababli,
yangi maktablar qurish, mavjud maktablarni ta'mirlash va jihozlash borasidagi sa'y-
harakatlarni yanada kuchaytirish zarur.
O‘quv dasturlari va darsliklarni muntazam ravishda yangilab borish, ularni
xalqaro standartlar va zamonaviy talablarga muvofiqlashtirish talab etiladi. Bu
borada xalqaro tashkilotlar va rivojlangan mamlakatlarning tajribasidan keng
foydalanish maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Ta'lim sifatini oshirishda maktab boshqaruvini takomillashtirish ham muhim
ahamiyatga ega. Buning uchun maktab direktorlari va boshqa rahbar xodimlarning
boshqaruv ko‘nikma va malakalarini oshirish, ularni xalqaro standartlar asosida
tayyorlash va qayta tayyorlash tizimini yo‘lga qo‘yish zarur.
XULOSA
O‘zbekistonda umumta'lim maktablarida ta'lim sifatini oshirishga qaratilgan
islohotlar sezilarli natijalarga olib keldi. O‘qituvchilar malakasini oshirish,
maktablarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, o‘quv dasturlari va
darsliklarni yangilash borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi. Natijada,
o‘quvchilarning xalqaro baholash dasturlaridagi ko‘rsatkichlari yaxshilandi.
Shu bilan birga, ta'lim sifatini yanada oshirish uchun quyidagi vazifalarni
amalga oshirish maqsadga muvofiq:
O‘qituvchilar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish, ularning
malakasini oshirish va xalqaro tajriba almashish imkoniyatlarini kengaytirish;
Barcha hududlardagi maktablarning moddiy-texnik bazasini yaxshilash, yangi
maktablar qurish va mavjudlarini ta'mirlash-jihozlash ishlarini davom ettirish;
O‘quv dasturlari va darsliklarni xalqaro standartlar va zamonaviy talablar
asosida muntazam yangilab borish;
Maktab boshqaruvini takomillashtirish, rahbar xodimlarning boshqaruv
salohiyatini oshirish.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 7, 2024. JULY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
232
Ushbu vazifalarni bosqichma-bosqich amalga oshirish O‘zbekistonda ta'lim
sifatini xalqaro standartlar darajasiga ko‘tarishga, raqobatbardosh kadrlar
tayyorlashga xizmat qiladi. Zero, ta'lim sifati mamlakatning kelajagini belgilovchi
muhim omillardan biridir.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 11.09.2023 yildagi
https://lex.uz/ru/docs/-6600413
2.
OECD (2019), PISA 2018 Results (Volume I): What Students Know
and Can Do, PISA, OECD Publishing, Paris.
3.
IEA (2020), TIMSS 2019 International Results in Mathematics and
Science. Retrieved from Boston College, TIMSS & PIRLS International Study
Center
4.
Tan, C. (2018). Examining Singapore's Education System: Lessons for
the UK. Higher Education Policy Institute, Policy Note 4.
5.
Sahlberg, P. (2015). Finnish lessons 2.0: What can the world learn from
educational change in Finland?. Teachers College Press.
6.
Lee, J., & Kang, C. (2019). Successful Education System: Lessons from
Singapore and South Korea. Asian Education and Development Studies.
7.
O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 23.09.2020 yildagi O‘RQ-637-
8.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi ma'lumotlari, 2021.
9.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi
Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi ma'lumotlari, 2021.
10.
OECD (2019), PISA 2018 Results (Volume I): What Students Know
and Can Do, PISA, OECD Publishing, Paris.
