“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
299
O‘smirlarda ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda psixologik
qiyinchiliklar
Qurbonov Murodbek Qo‘ziboy o‘g'li
UrDU 241-psixologiya magistranti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada o‘smirlarda ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda
uchraydigan psixologik qiyinchiliklar va ularni bartaraf etish usullari ko‘rib
chiqiladi. O‘smirlik davri — shaxsiyatning shakllanishi va ijtimoiy rollarni
anglashda muhim bosqichdir. Ushbu davrda ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda
o‘smirlarning ichki va tashqi omillari, oila, maktab va atrof-muhitning ta'siri muhim
ahamiyatga ega. Maqolada ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda yuzaga keladigan
psixologik qiyinchiliklar, o‘zlikni anglashdagi noaniqlik, ijtimoiy bosim, oila va
do‘stlar bilan munosabatlar, shuningdek, maktabdagi muvaffaqiyatsizliklar
keltirilgan. Shu bilan birga, bu qiyinchiliklarni bartaraf etish uchun samarali
pedagogik yondashuvlar va psixologik usullar ham tavsiya etiladi.
Kalit so‘zlar:
O‘smirlar, ijobiy xulq-atvor, psixologik qiyinchiliklar, shaxsiyat
shakllanishi, o‘zlikni anglash, ijtimoiy bosim, pedagogik yondashuvlar, psixologik
yordam, oila va maktab ta'siri, hissiy rivojlanish.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются психологические
трудности, возникающие при формировании позитивного поведения у
подростков, а также методы их преодоления. Подростковый возраст является
важным этапом формирования личности и осознания социальных ролей. В
этом возрасте, при формировании позитивного поведения, важную роль
играют внутренние и внешние факторы, такие как семья, школа и окружающая
среда. В статье освещены психологические трудности, связанные с
формированием позитивного поведения, такие как неуверенность в
самоопределении, социальное давление, отношения с семьей и друзьями, а
также неудачи в учебе. Также предлагаются эффективные педагогические
подходы и психологические методы для преодоления этих трудностей.
Ключевые слова:
Подростки, позитивное поведение, психологические
трудности, формирование личности, самоопределение, социальное давление,
педагогические подходы, психологическая помощь, влияние семьи и школы,
эмоциональное развитие.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
300
Annotation:
This article discusses the psychological challenges faced in the
development of positive behavior among adolescents and the methods to overcome
them. Adolescence is a crucial stage in personality development and social role
identification. During this period, both internal and external factors such as family,
school, and the environment play a significant role in shaping positive behavior. The
article highlights psychological challenges such as uncertainty in self-identity, social
pressure, relationships with family and friends, and academic difficulties.
Additionally, it offers effective pedagogical approaches and psychological methods
for addressing these challenges.
Keywords:
Adolescents, positive behavior, psychological challenges,
personality development, self-identity, social pressure, pedagogical approaches,
psychological support, family and school influence, emotional development.
Kirish:
O‘smirlik davri — shaxsning o‘zlikni anglash, o‘zini ifoda etish, ijtimoiy roli
va xulq-atvorini shakllantirishdagi muhim bosqichdir. Bu davrda o‘smirlar jismonan
va ruhiy jihatdan katta o‘zgarishlarga uchraydilar. Ularning hissiy, ijtimoiy va
kognitiv rivojlanishi o‘zining yuqori intensivligi bilan ajralib turadi. O‘smirlarning
ijobiy xulq-atvorini shakllantirishda bu o‘zgarishlar alohida ahamiyatga ega, chunki
ular o‘z xulq-atvorlarini, qadriyatlarini va dunyoqarashlarini shakllantirayotgan
paytda ko‘plab psixologik qiyinchiliklarga duch kelishadi.
O‘smirlarda ijobiy xulq-atvorni shakllantirish, ularning o‘zini hurmat qilish,
mas'uliyatli qarorlar qabul qilish, muammolarni hal etish va boshqalar bilan samarali
hamkorlik qilish kabi qobiliyatlarni rivojlantirishni anglatadi. Ammo, o‘smirlar
o‘zaro munosabatlarda ijtimoiy bosimni his qilishi, oiladagi o‘zgarishlar, do‘stlar va
maktabdagi muvaffaqiyatsizliklar tufayli ko‘pincha salbiy xulq-atvorlar, agressiya,
o‘ziga nisbatan ishonchsizlik yoki izolyatsiya kabi psixologik qiyinchiliklarga duch
keladilar.
Shu sababli, o‘smirlar orasida ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda pedagoglar,
psixologlar va ota-onalar o‘zaro hamkorlikda ishlashlari, o‘smirlar bilan ishonchli
muloqot o‘rnatishlari va ularga ijobiy xulq-atvorni rivojlantirishda yordam berishlari
zarur. Maqsad, o‘smirlarning o‘zlikni anglash jarayonini qo‘llab-quvvatlash, ular
orasida salbiy xulq-atvorlarning oldini olish va psixologik qiyinchiliklarni yengib
o‘tishga yordam berishdir.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
301
Ushbu maqolada o‘smirlarda ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda uchraydigan
psixologik qiyinchiliklar va ularni engib o‘tishning amaliy yondashuvlari ko‘rib
chiqiladi.
Asosiy qism:
O‘smirlik davri — bu shaxsiyatning shakllanishi, o‘zlikni anglash va ijtimoiy
rolining belgilanishi jarayonidagi muhim bosqichdir. Bu davrda o‘smirlar turli
psixologik qiyinchiliklarga duch kelishadi. Ushbu qiyinchiliklar ularning ijobiy
xulq-atvorini shakllantirishga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Quyida o‘smirlarda
ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda uchraydigan asosiy psixologik qiyinchiliklar va
ularning ta'siri keltirilgan.
O‘zlikni anglashdagi noaniqlik
O‘smirlik davri — bu o‘zlikni anglash va shaxsiyatni shakllantirishning
intensiv kechadigan va murakkab bosqichidir. O‘smirlar o‘zlarining kimligini, qaysi
guruhga mansubligini, qaysi qadriyatlarni o‘ziga xos deb bilishini aniqlashda
qiyinchiliklarga duch keladilar. Bu davrda ularning o‘zlikni anglashlari noaniq
bo‘lib, o‘zlarining ijtimoiy roli va xulq-atvorini shakllantirishda muammolar yuzaga
keladi. O‘zlikni anglashdagi noaniqlik o‘smirning o‘zini qoniqtirmaydigan, salbiy
xulq-atvorlarni yaratishiga olib kelishi mumkin. Ular o‘zgarishlarga qaramay, bu
davrda doimo tashqi muhitga moslashishga, tanqidni yengishga, o‘zini qabul
qilishga harakat qilishadi.
Ijtimoiy bosim va guruh ta'siri
O‘smirlar o‘zlarini o‘zining tengdoshlari bilan solishtirishadi va ijtimoiy
guruhning talablari bilan moslashishga harakat qilishadi. Guruhda o‘z o‘rnini
topishga urinish, "qabul qilish" va "o‘ziga nisbatan e'tibor" olishni xohlaydi. Bu
jarayon o‘smirda ijtimoiy bosimni keltirib chiqaradi, bu esa ba'zan salbiy xulq-
atvorlarning shakllanishiga olib kelishi mumkin. Guruhning ta'siri, masalan,
chekish, alkogol ichish, agressiv xulq, noto‘g'ri qarorlar qabul qilish kabi salbiy
xulq-atvorlarni kuchaytirishi mumkin. Bu kabi ta'sirlar o‘smirlarning ijobiy xulq-
atvorlarini shakllantirishga to‘sqinlik qilishi mumkin.
Oilaviy muhitdagi o‘zgarishlar
Oilaviy muhit o‘smirlarning psixologik rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi.
O‘smirlar uchun ota-onalar, oilaviy aloqalar va uydagi muhit o‘zgarishlarga nisbatan
sezgir bo‘lishi mumkin. Oila ichidagi kelishmovchiliklar, ota-ona bilan bo‘lgan
munosabatlarning noto‘g'ri yo‘lga qo‘yilishi, ajralish yoki oilaviy muammolar
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
302
o‘smirlarning ichki holatiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Bu holatlar ularning
xulq-atvoriga ta'sir qilishi, ularni ijtimoiy qiyinchiliklar bilan yuzma-yuz qoldirishi
va ijobiy xulq-atvorni shakllantirishga to‘sqinlik qilishi mumkin. Masalan, oilada
janjallar, hurmat va ishonchni yo‘qotish o‘smirni haddan tashqari yopiq, o‘zini
ishonchsiz his qilishiga olib kelishi mumkin.
Maktabdagi muvaffaqiyatsizliklar va stress
O‘smirlar o‘zlarining akademik faoliyatlarida muvaffaqiyatsizliklarga
uchrashi, do‘stlar bilan munosabatlarda murakkabliklar va maktabdagi jamoa ichida
ajralib turish kabi stress holatlari bilan duch kelishadi. Bu holatlar ularning
psixologik holatini buzishi va o‘ziga nisbatan salbiy fikrlarni shakllantirishi
mumkin. O‘smirlar o‘zlarini “yomon o‘quvchi” deb his qilishlari, do‘stlari orasida
yolg'iz qolishlari yoki e'tibor etishmasligi bilan bog'liq stress holatlari bilan
kurashishda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Bu stress va psixologik ziddiyatlar
o‘smirning o‘zini izolyatsiya qilishiga va o‘ziga nisbatan salbiy xulq-atvorlar, o‘ziga
qarshi xatti-harakatlarni shakllantirishiga olib kelishi mumkin.
O‘zaro munosabatlarda muammolar
O‘smirlar o‘zaro munosabatlarni o‘rnatish, do‘stlar bilan muloqot qilishda ba'zi
muammolarni boshdan kechirishadi. O‘smirlar ba'zida tajovuzkor, agressiv yoki
salbiy xulq-atvorlarni ko‘rsatishadi, bu esa ularning ijtimoiy qiyinchiliklarga
uchrashiga olib keladi. Yana bir tomondan, o‘smirlar o‘zlarining hissiy holatlarini
ifodalashda qiyinchiliklarga duch keladilar, bu esa ularning ijobiy xulq-atvorlarini
shakllantirishni qiyinlashtiradi. O‘smirlar o‘zlarining hissiy holatini boshqarishda,
hissiy etika va ijtimoiy ko‘nikmalarda muammolarni his qilishlari mumkin.
6. Hissiy barqarorlikni yo‘qotish
O‘smirlarning hissiy barqarorligi ko‘plab o‘zgarishlar va stresslar ta'sirida past
bo‘lishi mumkin. O‘smirlar ba'zan o‘z his-tuyg'ularini boshqarishda qiyinchiliklarga
duch keladilar, bu esa agressivlik, kayfiyatning tez-tez o‘zgarishi, o‘zini izolyatsiya
qilish yoki salbiy xulq-atvorlarning shakllanishiga olib kelishi mumkin. Hissiy
barqarorlikning yo‘qolishi o‘smirning ijobiy xulq-atvorini shakllantirishga
to‘sqinlik qilishi mumkin.
O‘smirlarda ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda yuzaga keladigan psixologik
qiyinchiliklar murakkab va ko‘p qirralidir. O‘zlikni anglashdagi noaniqlik, ijtimoiy
bosim, oilaviy muhitdagi o‘zgarishlar, maktabdagi muvaffaqiyatsizliklar va o‘zaro
munosabatlardagi muammolar o‘smirlarning ijobiy xulq-atvorlarini shakllantirishga
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
303
to‘sqinlik qilishi mumkin. Shuning uchun, o‘smirlar bilan ishlashda ularning
psixologik holatini inobatga olish, ijobiy xulq-atvorni rivojlantirish uchun to‘g'ri
yondashuv va metodlarni tanlash muhimdir. Pedagoglar va psixologlar o‘smirlar
bilan ishlashda, ularning ichki va tashqi omillarini to‘g'ri baholash, ular bilan ochiq
va samimiy muloqot o‘rnatish va psixologik qo‘llab-quvvatlash taqdim etish zarur.
Mavzuning dolzarbligi
O‘smirlik davri inson hayotidagi eng muhim bosqichlardan biridir. Bu davrda
o‘smirlar o‘zlikni anglash, ijtimoiy roli va dunyoqarashlarini shakllantirish
jarayonida bo‘ladilar. Shu bilan birga, bu davrda o‘smirlarning hissiy, ruhiy va
ijtimoiy rivojlanishi intensiv kechadi va ko‘plab psixologik qiyinchiliklarga olib
kelishi mumkin. O‘smirlar o‘zlarining shaxsiy va ijtimoiy muhitlariga moslashishda,
o‘zlikni anglashda, o‘zlarini ifodalashda turli qiyinchiliklarni boshdan kechiradilar.
Ushbu jarayonlarda salbiy xulq-atvorlar, o‘ziga nisbatan ishonchsizlik, ijtimoiy
bosim yoki o‘zaro munosabatlar o‘zgarishi kabi muammolar yuzaga kelishi
mumkin.
O‘smirlar orasida ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda psixologik
qiyinchiliklarning o‘rganilishi, nafaqat psixologlar, balki o‘qituvchilar, pedagoglar
va ota-onalar uchun ham dolzarb ahamiyatga ega. Chunki o‘smirlarning ijobiy xulq-
atvorini shakllantirish va ularning psixologik rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash
nafaqat ularning shaxsiy rivojlanishiga, balki jamiyatda mas'uliyatli, etika va
axloqiy qadriyatlarni hurmat qiladigan shaxslarni tarbiyalashga olib keladi.
O‘smirlarning ijobiy xulq-atvorini shakllantirishda yuzaga keladigan
psixologik qiyinchiliklarni o‘rganish, shu qiyinchiliklarni yengish yo‘llarini topish,
ular bilan ishlashda samarali metodlarni ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Bu
mavzu, o‘smirlarning ichki dunyosini yaxshiroq tushunish, ularning hissiy va
ijtimoiy ehtiyojlarini aniqlash va ular bilan samarali ishlashni ta'minlashga yordam
beradi. Shuningdek, bu masala jamiyatda salbiy xulq-atvorlarni kamaytirish va yosh
avlodni ma'naviy jihatdan sog'lom tarbiyalashda muhim ahamiyatga ega.
Muhokama:
O‘smirlik davri — bu shaxsiyatning shakllanishi, ijtimoiy rolning belgilanishi
va o‘zlikni anglash jarayonidagi muhim davr bo‘lib, bu davrda o‘smirlar ko‘plab
psixologik va ijtimoiy qiyinchiliklarga duch keladilar. O‘smirlarda ijobiy xulq-
atvorni shakllantirish jarayoni esa ko‘plab omillarga bog'liq bo‘lib, bu omillar ba'zan
ularning rivojlanishiga to‘sqinlik qilishi mumkin. Quyida, o‘smirlarda ijobiy xulq-
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
304
atvorni shakllantirishda yuzaga keladigan asosiy psixologik qiyinchiliklar
muhokama qilinadi.
O‘zlikni anglashdagi noaniqlik
O‘smirlik davri o‘zlikni anglashda eng murakkab va intensiv bosqichlardan
biridir. O‘smirlar o‘zlarini kim sifatida his qilishlari, hayotda nima istashlari, o‘ziga
xos qadriyatlarni aniqlashlari va o‘ziga bo‘lgan ishonchni shakllantirishlari kerak.
Shu bilan birga, bu davrda o‘smirlar o‘zlikni anglashda noaniqlikka duch kelishadi.
Ular bir tomondan oilaning, jamiyatning va ijtimoiy guruhning talablariga javob
berishga harakat qilsa, ikkinchi tomondan esa o‘zlari kimligini, qayerdan kelganini
va nimani istashlarini topishga intilishadi. O‘zlikni anglashdagi noaniqlik o‘smirda
o‘ziga ishonchsizlikni, salbiy fikrlarni va ichki ziddiyatlarni keltirib chiqarishi
mumkin, bu esa ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda muammolarga olib keladi.
Ijtimoiy bosim va guruh ta'siri
O‘smirlar o‘z tengdoshlariga o‘xshash bo‘lishni xohlaydi va ular ijtimoiy
guruhlarga kirishga harakat qiladilar. Shu bilan birga, ijtimoiy bosimning salbiy
ta'siri o‘smirlar uchun katta qiyinchiliklarni keltirib chiqarishi mumkin. O‘smirlar
ko‘pincha guruhning talablariga moslashishga intilishadi, ba'zan bu ijobiy xulq-
atvorni shakllantirishga to‘sqinlik qiladigan salbiy ta'sirlarga olib keladi. Masalan,
do‘stlar tomonidan ichkilikbozlik, chekish yoki boshqa salbiy odatlarni targ'ib qilish
o‘smirlarning xulq-atvoriga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin. O‘smirlarning guruhda
o‘z o‘rnini topish va tanqidga uchramaslik istagi ba'zida ularni noto‘g'ri xulq-
atvorlarga yo‘naltiradi.
Oila va oilaviy muhitning ta'siri
O‘smirlar uchun oila va oilaviy muhit juda muhim rol o‘ynaydi. Oila ichidagi
munosabatlar, ota-ona bilan bo‘lgan aloqalar, oilaviy qiymatlar va model sifatida
ota-onalar o‘smirlarning xulq-atvorini shakllantirishda muhim omillardir. Oilada
bo‘ladigan janjallar, ajralishlar yoki shaxsiy muammolar o‘smirlarning psixologik
holatiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Oila ichida bo‘ladigan ziddiyatlar va
notinch muhit o‘smirda xavotir, tashvish va o‘zini izolyatsiya qilish his-tuyg'ularini
uyg'otadi, bu esa ijobiy xulq-atvorni shakllantirishni qiyinlashtiradi. Shu bilan birga,
ota-ona tomonidan ko‘rsatilgan g'amxo‘rlik, tushunish va qo‘llab-quvvatlash
o‘smirning ijobiy xulq-atvorini shakllantirishda katta ahamiyatga ega.
O‘zaro munosabatlar va ijtimoiy qiyinchiliklar
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
305
O‘smirlar o‘z tengdoshlar bilan muloqot qilishda o‘zaro munosabatlarni
o‘rnatishda ba'zan qiyinchiliklarga duch keladilar. Ular do‘stlik, sevgi, o‘zaro
hurmat, yoki salbiy tajribalar (masalan, o‘zini izolyatsiya qilish, do‘stlar bilan
janjallar) kabi ijtimoiy qiyinchiliklar bilan kurashishadi. Ba'zan, o‘smirlar
o‘zlarining hissiy holatlarini boshqarishda qiyinchiliklarga duch kelishadi va bu
ularning xulq-atvoriga salbiy ta'sir qiladi. Ijtimoiy qiyinchiliklar, yolg'izlik va
ijtimoiy izolyatsiya o‘smirlarning salbiy xulq-atvorlar, depressiya va o‘ziga zarar
yetkazish kabi holatlarni rivojlantirishi mumkin.
Stress va maktabdagi muvaffaqiyatsizlik
O‘smirlar ko‘pincha o‘zlarining akademik muvaffaqiyatlari va jamiyatdagi
o‘rni haqida xavotirlanadilar. Maktabdagi muvaffaqiyatsizliklar, do‘stlar bilan
muammolar, o‘zlariga nisbatan yuqori talablar o‘smirlar uchun katta stress manbai
bo‘lishi mumkin. Stress holatlari o‘smirlarni o‘zlarini izolyatsiya qilishga, o‘ziga
nisbatan ishonchsizlik hissiga va ijobiy xulq-atvorni shakllantirishda muammolarga
olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, o‘smirlarning stressni boshqarishda
qiyinchiliklar o‘ziga xos salbiy xulq-atvorlar — misol uchun, agressiya yoki o‘zini
qo‘pol tutish kabi xulqlarni shakllantirishi mumkin.
Hissiy barqarorlik va o‘zini anglashdagi muammolar
O‘smirlar hissiy barqarorlikni saqlashda qiyinchiliklarga duch keladilar.
Ularning kayfiyatlari tez-tez o‘zgaradi, ularning hissiy holati noaniq bo‘lib, o‘zlarini
izlash jarayonida stress, xavotir va o‘zini izolyatsiya qilish hissi kuchayishi mumkin.
Bu holatlarning barchasi o‘smirning ijobiy xulq-atvorini shakllantirishni
qiyinlashtiradi, chunki u o‘zini boshqarish va o‘zini ifodalashda ba'zan
muammolarga duch keladi.
O‘smirlar o‘zining shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishi davomida ko‘plab
psixologik qiyinchiliklarga duch keladilar. Bu qiyinchiliklar ularning ijobiy xulq-
atvorini shakllantirish jarayoniga to‘sqinlik qilishi mumkin. O‘zlikni anglashdagi
noaniqlik, ijtimoiy bosim, oilaviy muammolar, o‘zaro munosabatlardagi
qiyinchiliklar va stress holatlari o‘smirlarning xulq-atvoriga salbiy ta'sir ko‘rsatishi
mumkin. Shuning uchun o‘smirlar bilan ishlashda ularning psixologik ehtiyojlarini
inobatga olish, ijtimoiy va hissiy qo‘llab-quvvatlash taqdim etish, ular bilan samarali
muloqot o‘rnatish zarurdir. O‘smirlarning salbiy xulq-atvorlarini bartaraf etishda,
o‘qituvchilar, ota-onalar va psixologlar ular bilan o‘zaro ishonch va hamkorlikda
ishlashlari lozim.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
306
Xulosa va takliflar:
O‘smirlik davri — shaxsiyatning rivojlanishining muhim bosqichlaridan biri
bo‘lib, bu davrda o‘smirlar ijtimoiy, hissiy va psixologik jihatdan katta
o‘zgarishlarni boshdan kechirishadi. Shu bilan birga, o‘smirlar o‘zlikni anglash,
ijtimoiy rollarini shakllantirish, o‘zlarini ifodalash va ijtimoiy aloqalar o‘rnatishda
psixologik qiyinchiliklarga duch keladilar. Bu davrda o‘smirlarning ijobiy xulq-
atvorini shakllantirishda yuzaga keladigan qiyinchiliklar, o‘zlikni anglashdagi
noaniqlik, ijtimoiy bosim, oilaviy muammolar, o‘zaro munosabatlardagi
qiyinchiliklar, stress va maktabdagi muvaffaqiyatsizliklar kabi holatlar, ularning
xulq-atvoriga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin.
Shu bilan birga, o‘smirlar bu qiyinchiliklarga qarshi kurashishda ko‘plab
imkoniyatlarga ega. O‘smirlar bilan ishlashda ularning psixologik ehtiyojlarini,
hissiy holatlarini, ijtimoiy muhiti va ichki tajribalarini inobatga olish muhimdir.
Ularni to‘g'ri qo‘llab-quvvatlash, samimiy muloqot, o‘zini ifodalash imkoniyatlari
va o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshirish orqali ijobiy xulq-atvorni shakllantirish
mumkin.
Takliflar
1.
O‘zlikni anglashni qo‘llab-quvvatlash
: O‘smirlarni o‘zlikni
anglash jarayonida qo‘llab-quvvatlash zarur. Bu uchun o‘smirlar bilan
samimiy muloqot o‘rnatish, ularni tinglash, ularning fikrlarini va his-
tuyg'ularini hurmat qilish kerak. Ular o‘zlarini qanday his qilishlari va
kimligini tushunishga yordam beradigan pedagogik va psixologik
yondashuvlar zarur.
2.
Ijtimoiy bosim va guruh ta'siriga qarshi kurashish
: O‘smirlar
orasida ijtimoiy bosim kuchli bo‘lishi mumkin. Ularning salbiy ijtimoiy
ta'sirlarga duch kelishini kamaytirish uchun ijtimoiy ko‘nikmalarni
rivojlantirish, o‘z fikrini aytish va rad etish imkoniyatlarini o‘rgatish zarur.
3.
Oilaviy qo‘llab-quvvatlash
: Oila o‘smirlarning rivojlanishida
muhim ahamiyatga ega. Oila a'zolari o‘rtasidagi munosabatlar, ota-onalar
tomonidan ko‘rsatilgan qo‘llab-quvvatlash va ishonch o‘smirlar uchun ijobiy
o‘sishga yordam beradi. Oilaviy muammolarni hal qilishda psixologik
maslahatlar va yordamga murojaat qilish tavsiya etiladi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
307
4.
Stressni boshqarish va hissiy barqarorlikni saqlash
:
O‘smirlar uchun stress va hissiy barqarorlikni boshqarish ko‘nikmalarini
o‘rgatish muhimdir. Maktabdagi muvaffaqiyatsizliklar, oilaviy muammolar
va ijtimoiy muhitdagi ziddiyatlar bilan kurashish uchun samarali
strategiyalarni ishlab chiqish kerak.
5.
Maktabda
ijtimoiy
va
hissiy
rivojlanishni
qo‘llab-
quvvatlash
: Maktablar o‘smirlarning ijtimoiy va hissiy rivojlanishini qo‘llab-
quvvatlashga yordam berishi lozim. Bu o‘quv dasturlarini yanada
moslashtirish, ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish va o‘quvchilarning o‘zaro
hurmatini ta'minlashga qaratilgan tadbirlarni o‘tkazish orqali amalga
oshirilishi mumkin.
6.
Ijobiy xulq-atvorni targ'ib qilish
: O‘smirlar o‘rtasida ijobiy
xulq-atvorni targ'ib qilish, ularga mas'uliyatli va etika bilan yashashni
o‘rgatish zarur. Bu uchun tashkil etiladigan tadbirlar va guruh ishlari orqali
o‘smirlarning o‘zaro hurmatini oshirish, ularga yaxshilik va yordam berish
muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Karimova, T. (2018).
Psixologiya va tarbiya: O‘smirlik davrida psixologik
o‘zgarishlar
. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta'lim
vazirligi.
2. To‘raeva, N. (2017).
O‘smirlar va yoshlar psixologiyasi
. Toshkent:
O‘zbekiston pedagogika universiteti nashriyoti.
3. Yuldosheva, N. (2019).
O‘smirlarning ijtimoiy rivojlanishi va shaxsiyatini
shakllantirishda pedagogik yondashuvlar
. Toshkent: Pedagogika nashriyoti.
4. Salimova, D. (2020).
Xulq-atvor va psixologiya: O‘smirlar orasida salbiy
xulq-atvorni oldini olish
. Toshkent: Yosh g'oya.
5. Normatova, G. (2016).
Psixologik maslahat va o‘smirlar rivojlanishi
.
Toshkent: "O‘quvchi" nashriyoti.
6. Akhmedova, R. (2015).
O‘smirlar psixologiyasi va ularni ijobiy xulq-
atvorga yo‘naltirish.
Toshkent: Pedagogika nashriyoti.
7. Islomov, S. (2014).
Pedagogik psixologiya: O‘smirlar va yoshlar tarbiyasi
.
Toshkent: O‘zbekiston universiteti nashriyoti.
8. Nazarov, S. (2017).
Pedagogik va psixologik muammolar: O‘smirlar
orasida ijobiy xulq-atvorni shakllantirish usullari.
Toshkent: Ta'lim nashriyoti.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
308
9. Pirov, F. (2018).
O‘smirlar psixologiyasi va pedagogik yondashuvlar
.
Toshkent: O‘zbekiston ta'limi.
10. Shodmonova, M. (2019).
Psixologiya va pedagogikasi: O‘smirlarning
hissiy va ijtimoiy rivojlanishidagi muammolar.
Toshkent: "O‘qituvchi" nashriyoti.
