“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
695
O‘smirlar guruhida o‘zini psixologik muhozafa qilishning o‘ziga xos
xususiyatlari
Urganch davlat universiteti Xodimlar bo‘limi muhandisi
Masharipova Farog‘at Matrasulovna
Annotatsiya:
O‘smirlar psixologik muhofaza qilish – bu o‘smirlar
psixikasining xavfli yoki stressli vaziyatlarda o‘zini himoya qilish mexanizmlaridir.
O‘smirlik davri – shaxsiyat shakllanishining muhim bosqichi bo‘lib, aynan shu
davrda psixologik himoya mexanizmlarining roli juda katta. Ushbu tadqiqotda
o‘smirlar guruhida o‘zini psixologik muhofaza qilishning o‘ziga xos xususiyatlari
tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘smirlar o‘rtasida muhofazalovchi mexanizmlar va
ularning shaxsiy rivojlanishdagi o‘rni, shuningdek, jamiyatdagi va oila-davlat
munosabatlaridagi ta'siri o‘rganiladi. O‘smirlarning psixologik muhofaza qilish
mexanizmlari o‘zaro munosabatlar, o‘zini his qilish va o‘zlikni anglashni
shakllantirishda katta ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
o‘smirlar, psixologik muhofaza qilish, shaxsiyat rivojlanishi,
o‘zini anglash, psixologik himoya mexanizmlari, stressli vaziyatlar, oila va jamiyat
Аннотация
: Подростковые психологические защиты представляют
собой механизмы самозащиты психики подростка в опасных или стрессовых
ситуациях. Подростковый возраст является важным этапом формирования
личности, и в этот период очень важна роль механизмов психологической
защиты.
В
данном
исследовании
анализируются
особенности
психологической самозащиты в группе подростков. В исследовании
рассматриваются защитные механизмы подростков и их роль в развитии
личности, а также их влияние на общество и семейно-государственные
отношения. Механизмы психологической защиты подростков имеют большое
значение в формировании взаимоотношений, самооценки и самосознания.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
696
Ключевые слова
: Подростки, Психологическая защита, Развитие
личности, Самосознание, Механизмы психологической защиты, Стрессовые
ситуации, Семья и общество.
Abstract
: Adolescent psychological defenses are self-defense mechanisms of
the adolescent psyche in dangerous or stressful situations. Adolescence is an
important stage of personality formation, and the role of psychological defense
mechanisms is very important in this period. This study analyzes the specific
characteristics of psychological self-protection in a group of teenagers. The study
examines protective mechanisms among adolescents and their role in personal
development, as well as their impact on society and family-state relations.
Psychological protection mechanisms of adolescents are of great importance in the
formation of relationships, self-esteem and self-awareness.
Key words
: Adolescents, Psychological protection, Personality development,
Self-awareness, Psychological defense mechanisms, Stressful situations, Family and
society
Kirish:
O‘smirlik davri inson hayotining eng murakkab va o‘zgaruvchan
davrlaridan biri hisoblanadi. Bu davrda shaxsning psixologik jihatdan shakllanishi,
ijtimoiy munosabatlar va o‘zini anglash jarayonlari kuchayadi. O‘smirlar guruhida
o‘zini psixologik jihatdan muhofaza qilish ularning ruhiy salomatligi va ijtimoiy
moslashuvida muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada o‘smirlar guruhida o‘zini
psixologik muhofaza qilishning o‘ziga xos xususiyatlari va usullari tadqiq qilinadi.
1. O‘smirlik davrining psixologik xususiyatlari
O‘smirlik davrida shaxsning o‘zini anglash va o‘zini qadrlash jarayonlari
kuchayadi. Bu davrda o‘smirlar o‘zlarini ijtimoiy guruhlar tarkibida sinab
ko‘rishadi, shuningdek, o‘zlarining shaxsiy qadriyatlarini shakllantiradilar.
O‘smirlar guruhida o‘zini muhofaza qilish ularning ruhiy barqarorligini ta'minlash
va tashqi ta'sirlardan himoya qilish uchun zarurdir.
2. O‘zini psixologik muhofaza qilish mexanizmlari
O‘smirlar guruhida o‘zini psixologik muhofaza qilishning quyidagi
mexanizmlari mavjud:
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
697
Identifikatsiya (o‘zlashtirish):
O‘smirlar o‘zlarini ma'lum bir guruh
yoki shaxs bilan bog'lab, o‘zlarining shaxsiy qadriyatlarini shakllantiradilar.
Bu ularga ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash hissini beradi.
Proyeksiya
(proyeksiyalash):
O‘smirlar
o‘zlarining
ichki
qiyinchiliklarini boshqalarga nisbat berish orqali o‘zlarini himoya qilishga
harakat qiladilar. Bu ularga ichki zo‘riqishlarni yengillashtiradi.
Ratsionalizatsiya (mantiqlashtirish):
O‘smirlar o‘zlarining noto‘g'ri
yoki muvaffaqiyatsiz harakatlarini mantiqiy sabablar bilan izohlash orqali
o‘zlarini himoya qilishga intiladilar.
Sublimatsiya (yuqoriga ko‘tarish):
O‘smirlar o‘zlarining salbiy his-
tuyg'ularini ijodiy yoki sport faoliyati kabi ijobiy yo‘nalishlarga yo‘naltirish
orqali ruhiy barqarorlikni saqlaydilar.
3. O‘smirlar guruhida o‘zini muhofaza qilishning o‘ziga xos xususiyatlari
O‘smirlar guruhida o‘zini psixologik muhofaza qilish quyidagi xususiyatlarga
ega:
Guruh bosimi va moslashuv:
O‘smirlar ko‘pincha guruh bosimiga
duch keladilar va o‘zlarini guruhga moslashtirishga intiladilar. Bu jarayonda
ular o‘zlarining shaxsiy qadriyatlarini himoya qilish uchun turli psixologik
mexanizmlardan foydalanadilar.
O‘zini qadrlash va o‘ziga ishonch:
O‘smirlar o‘zlarining shaxsiy
qadriyatlarini himoya qilish uchun o‘zini qadrlash va o‘ziga ishonchni
rivojlantirishga harakat qiladilar. Bu ularga ijtimoiy munosabatlarda
mustahkamlik beradi.
Emotsional barqarorlik:
O‘smirlar guruhida o‘zini muhofaza qilish
ularning emotsional barqarorligini saqlashga yordam beradi. Bu ularga tashqi
stress va zo‘riqishlarni yengish imkoniyatini beradi.
4. O‘smirlarni psixologik muhofaza qilishga yordam berish usullari
O‘smirlarni psixologik jihatdan muhofaza qilishga yordam berish uchun
quyidagi usullarni qo‘llash mumkin:
Psixologik qo‘llab-quvvatlash:
O‘smirlarga professional psixologik
yordam ko‘rsatish ularning ruhiy salomatligini saqlashga yordam beradi.
Oilaviy qo‘llab-quvvatlash:
Ota-onalar va oila a'zolarining qo‘llab-
quvvatlashi o‘smirlarning o‘zini qadrlash va o‘ziga ishonchini oshirishga
yordam beradi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
698
Ijtimoiy faoliyatga jalb qilish:
O‘smirlarni ijtimoiy faoliyatga jalb
qilish ularning ijtimoiy moslashuvini yaxshilaydi va guruh bosimini
kamaytiradi.
Xulosa
O‘smirlar guruhida o‘zini psixologik muhofaza qilish ularning ruhiy
salomatligi va ijtimoiy moslashuvida muhim rol o‘ynaydi. Ushbu jarayonda
o‘smirlar turli psixologik mexanizmlardan foydalanadilar va o‘zlarining shaxsiy
qadriyatlarini himoya qilishga intiladilar. O‘smirlarni psixologik jihatdan qo‘llab-
quvvatlash ularning ruhiy barqarorligini saqlashga yordam beradi.
Asosiy qism:
O‘smirlik davri – shaxsiyatning shakllanishi, dunyoqarash va
o‘zlikni anglash jarayonining intensiv kechadigan davri bo‘lib, bu bosqichda
o‘smirlar ko‘plab ichki va tashqi muammolar bilan yuzma-yuz keladilar. O‘smirlar
psixikasi o‘zining o‘zgarmas, yuqori emotsional va psixologik barqarorlikka ega
bo‘lmaganligi sababli, psixologik himoya mexanizmlari aynan shu davrda ko‘proq
faol bo‘ladi.
Psixologik muhofaza qilish mexanizmlarining roli:
O‘smirlar o‘zini
psixologik muhofaza qilishni o‘rganayotganda, ularning psixik salomatligi va ruhiy
holati ko‘plab omillarga bog‘liq. Bu mexanizmlar stressli vaziyatlar, ijtimoiy
muammolar yoki o‘zgaruvchan jinsiy va hissiy holatlarni boshqarishga yordam
beradi. O‘smirlar o‘zini psixologik himoya qilishda turli xil mexanizmlardan
foydalanadilar, masalan, inkor qilish (real voqealarni rad etish), chetlashish
(problemadan uzoqlashish) yoki agressiya (ichki norozilikni tashqi muhitga
yo‘naltirish).
O‘zini anglash va ijtimoiy ta’sir:
O‘smirlar guruhida o‘zini psixologik
muhofaza qilishning muhim xususiyatlaridan biri – o‘zini anglash va jamiyatdagi
o‘rni. O‘smirlar o‘zlarini doimiy ravishda qidiradilar va bu qidirish jarayoni
o‘zgaruvchan va tajriba asosida shakllanadi. O‘smirlar guruhidagi birlashish va
guruh normalariga bo‘lgan ehtiyoj o‘zini psixologik himoya qilishning muhim
shakllaridan biridir. Shaxsiy izolyatsiya, guruhdan ajralib qolish yoki guruh
tomonidan rad etilish - o‘smirning psixologik holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi
mumkin. Bunday vaziyatlarda o‘smirlar psixologik himoya mexanizmlarini
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
699
faollashtiradi, bu esa ba’zan guruhdagi agressiya yoki stressni yanada oshirishi
mumkin.
Psixologik himoya mexanizmlarining shakllanishi va ta’siri:
O‘smirlik
davrida o‘zini himoya qilish mexanizmlarining shakllanishi o‘smirning oila, do‘stlar
va jamiyat bilan munosabatlariga bevosita bog‘liq. O‘smirlarning oilaviy muhitda
qanday muomala qilishlari, ota-onalaridan qanday his-tuyg‘u va qarorlar qabul
qilishni o‘rganishlari ularning psixologik himoyasining asosini tashkil etadi.
Shuningdek, o‘smirlar guruhida o‘zini himoya qilishda guruhdagi ijtimoiy ro‘l va
jamiyatning ta’siri katta ahamiyatga ega. O‘smirlarning ijtimoiy ko‘nikmalarini
shakllantirishda psixologik himoya mexanizmlarining o‘rni katta bo‘lib, ular o‘zaro
munosabatlarda shaxsiy chegaralarni o‘rnatish va stressni boshqarish qobiliyatini
rivojlantiradi.
Stressli vaziyatlarga nisbatan reaksiyalar:
O‘smirlar guruhida stressli
vaziyatlarga
nisbatan
reaksiyalarni
tahlil
qilish,
psixologik
himoya
mexanizmlarining samarali ishlashini ko‘rsatadi. Bunday mexanizmlar o‘smirlarni
xavfli va psixologik jihatdan zararli vaziyatlardan himoya qiladi. O‘smirlar stressni
boshqarishda turli usullardan foydalanadilar, masalan, hissiy bloklash, fikrni
o‘zgartirish yoki o‘zini tinchlantirishni o‘rganish. Boshqa tomondan, o‘smirlar
ba’zan stressni boshqarishda samarali bo‘lmagan usullarni tanlashlari mumkin, bu
esa salbiy oqibatlarga olib keladi.
Oila va jamiyatning ta’siri:
O‘smirlar guruhida o‘zini psixologik muhofaza
qilishning shakllanishida oila va jamiyat muhim rol o‘ynaydi. Oila, o‘smirning
psixologik salomatligini saqlash va uni ijtimoiylashuv jarayonida qo‘llab-
quvvatlashda asosiy kuchdir. Jamiyatning umumiy normativ va madaniy qadriyatlari
o‘smirning psixologik himoya mexanizmlariga ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek,
o‘smirlarning psixologik himoya mexanizmlarining rivojlanishida maktab va
o‘quvchilar bilan aloqalar ham muhim o‘rin tutadi.
O‘smirlar guruhida o‘zini psixologik muhofaza qilish mexanizmlari shaxsning
ruhiy va hissiy holatini barqarorlashtirishda muhim rol o‘ynaydi. O‘smirlik davrida
o‘zini himoya qilish mexanizmlarini to‘g‘ri shakllantirish, ijtimoiy va shaxsiy
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
700
rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashda katta ahamiyatga ega. Buning uchun o‘smirlarni
oilaviy va jamiyatdagi muhitda qo‘llab-quvvatlash, psixologik yordam ko‘rsatish,
shaxsiy va guruhiy munosabatlarni sog‘lom tarzda rivojlantirish zarurdir.
O‘smirlik davri inson hayotida eng muhim bosqichlardan biridir. Bu davrda
shaxsiyat shakllanadi, o‘zlikni anglash, ijtimoiy munosabatlar va hissiy jarayonlar
o‘zgara boshlaydi. O‘smirlar o‘zini anglashni o‘rganar ekan, ular ko‘p hollarda ichki
ruhiy va hissiy xususiyatlarni boshqarishda qiyinchiliklarga duch keladilar. Shu
sababli, o‘smirlarning psixologik muhofaza qilish mexanizmlari, ya'ni psixologik
himoya mexanizmlari, o‘ziga xos ahamiyatga ega. O‘smirlar o‘zlarini himoya qilish
uchun turli xil psixologik strategiyalarni ishlab chiqadilar, bu esa ularning stressga
qarshi kurashish va ijtimoiy adaptatsiyani ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Mavzuning dolzarbligi shundaki, o‘smirlik davrida psixologik muhofaza qilish
mexanizmlarining shakllanishi nafaqat shaxsiy rivojlanish uchun, balki jamiyatdagi
sog‘lom va barqaror o‘sishni ta'minlash uchun ham muhimdir. Hozirgi kunda
o‘smirlar turli xil ijtimoiy bosimlar, oilaviy, ta'lim muammolari, o‘zaro
munosabatlardagi inqirozlar va global o‘zgarishlar kabi omillar bilan duch keladilar.
Bu omillar o‘smirlarning psixologik holatiga ta'sir ko‘rsatib, ularni turli xil
muhofazalovchi mexanizmlar qo‘llashga undaydi. Shuningdek, o‘smirlarning o‘zini
himoya qilish mexanizmlari o‘zgacha bo‘lishi mumkin, chunki har bir o‘smirning
individual xususiyatlari, tajribalari va tashqi muhitga bo‘lgan munosabati turlicha.
Shu bilan birga, o‘smirlar guruhidagi psixologik himoya mexanizmlarini
o‘rganish o‘smirlarning ruhiy salomatligini yaxshilashga, ijtimoiy rivojlanishni
qo‘llab-quvvatlashga va oila va jamiyatda sog‘lom munosabatlarni o‘rnatishga
yordam
beradi.
Mavzuning
dolzarbligi
shundaki,
psixologik
himoya
mexanizmlarining samarali ishlashini tushunish va o‘smirlarni shu borada qo‘llab-
quvvatlash, ularga stressni boshqarish va ijtimoiy adaptatsiya qilishda yordam
beradi.
O‘smirlar psixologik himoyasining o‘ziga xos xususiyatlarini tahlil qilish,
ularning psixologik salomatligini saqlash va ijtimoiy muhitga muvaffaqiyatli
integratsiyasini ta'minlash uchun muhimdir. Bu mavzu nafaqat psixologiya va
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
701
pedagogika sohasidagi ilmiy tadqiqotlar uchun dolzarb, balki o‘smirlar bilan
ishlovchi mutaxassislar, ota-onalar va jamiyat uchun ham ahamiyatlidir.
Muhokama:
O‘smirlik davri, dunyoning turli burchaklarida psixologik
jihatdan o‘rganilgan va psixologik himoya mexanizmlarining shakllanishi bo‘yicha
xorijiy tajribalar muhim ahamiyatga ega. O‘smirlarning psixologik himoya
mexanizmlarini o‘rganish nafaqat har bir mamlakatda, balki global miqyosda ham
o‘zining dolzarbligini saqlaydi. Xorijiy tajribalar o‘smirlarning psixologik
salomatligini qo‘llab-quvvatlash, ijtimoiy integratsiya va ruhiy holatni
barqarorlashtirishda qanday usullarni qo‘llashni o‘rgatadi.
1. AQShda o‘smirlar psixologik himoyasi:
AQShda o‘smirlar o‘rtasida
psixologik himoya mexanizmlarini rivojlantirish uchun turli xil psixologik
konsultatsiya va yordam dasturlari mavjud. O‘smirlar uchun maktablarda,
shuningdek, jamoat markazlarida psixologik maslahatlar va stressni boshqarish
bo‘yicha treninglar o‘tkaziladi. "Cognitive Behavioral Therapy" (CBT) – kognitiv
xulq-atvor terapiyasi, o‘smirlar o‘rtasida ko‘plab muammolarni hal qilishda
qo‘llaniladi. Bu terapiya usuli o‘smirlarga o‘zlarining stress, xavotir va qo‘rquvlarini
boshqarishga yordam beradi va psixologik himoya mexanizmlarini yaxshilashda
samarali hisoblanadi.
2. Yevropada o‘smirlar psixologik himoyasi:
Yevropada, ayniqsa
Skandinaviya mamlakatlarida, o‘smirlarning psixologik salomatligini qo‘llab-
quvvatlash tizimi juda rivojlangan. Bu yerda o‘smirlarga psixologik yordam va
qo‘llab-quvvatlashning ko‘plab shakllari mavjud. Masalan, Finlyandiya va
Shvetsiyada o‘smirlarga stressni boshqarish, o‘zini anglash va shaxsiy chegaralarni
belgilashga yordam beradigan ko‘plab treninglar va psixologik resurslar mavjud.
Skandinaviyada, shuningdek, o‘smirlarning ijtimoiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga
katta ahamiyat beriladi. Shuning uchun o‘smirlar o‘rtasida o‘zini himoya qilish
mexanizmlari, ayniqsa guruhda o‘zaro munosabatlarni boshqarishda samarali
ishlaydi.
3. Yaponiya va Xitoyda o‘smirlar psixologik himoyasi:
Yaponiya va
Xitoyda o‘smirlarning psixologik salomatligiga e'tibor katta. Ushbu mamlakatlarda
o‘smirlar psixologiyasini rivojlantirishda "guruh terapiyasi" va "yuqori darajadagi
ijtimoiy tayyorgarlik" muhim omil hisoblanadi. Xitoyda o‘smirlarning psixologik
himoya mexanizmlari ko‘pincha oila, jamiyat va maktablar orqali shakllanadi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
702
O‘smirlar o‘rtasida doimiy ruhiy qo‘llab-quvvatlash, o‘zini anglash, muammolarni
hal qilish va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga katta e'tibor qaratiladi.
Yaponiyada esa o‘smirlarning psixologik himoyasi "boshqariladigan stress" va
"tinchlantirish"ning o‘ziga xos usullari orqali amalga oshiriladi.
4. Avstraliyada o‘smirlar psixologik himoyasi:
Avstraliyada o‘smirlarning
psixologik himoya mexanizmlari "mental salomatlik" dasturlari va o‘smirlar uchun
mo‘ljallangan psixologik maslahatlar orqali qo‘llab-quvvatlanadi. "ReachOut" va
"Headspace" kabi tashkilotlar o‘smirlar uchun onlayn yordam, resurslar va
treninglar taqdim etadi. O‘smirlar uchun "resilience" (qarshilik ko‘rsatish)
treninglari juda muhim hisoblanadi, chunki bu o‘smirlarga qiyinchiliklarga qarshi
turish, stressni boshqarish va o‘zini his qilishni yaxshilashda yordam beradi.
5. Hindistonda o‘smirlar psixologik himoyasi:
Hindistonda o‘smirlarning
psixologik salomatligini qo‘llab-quvvatlash uchun "mental health awareness" (ruhiy
salomatlikni targ‘ib qilish) dasturlari faol rivojlanmoqda. O‘smirlar o‘rtasida
psixologik himoya mexanizmlarini shakllantirishda jamoat markazlari va
o‘qituvchilar muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, Hindistonda o‘smirlarni
"mindfulness" (hozirgi vaqtda bo‘lish) va o‘zini anglashga yo‘naltirilgan
mashg‘ulotlar orqali stressni boshqarish va o‘zini psixologik himoya qilishda
yordam beriladi.
Xorijiy tajriba o‘smirlar psixologik muhofaza qilish mexanizmlarini
shakllantirish va rivojlantirishda samarali yo‘llarni ko‘rsatmoqda. Har bir
mamlakatda o‘ziga xos yondashuvlar mavjud bo‘lib, bu yondashuvlar o‘smirlarning
psixologik salomatligini saqlash, stressni boshqarish va jamiyatda muvaffaqiyatli
integratsiyalashuvini ta'minlashga yordam beradi. O‘zbekiston ham xorijiy
tajribalardan foydalanib, o‘smirlar psixologik salomatligini yaxshilashda samarali
metodlarni tatbiq etishi zarur. Bu o‘smirlarni psixologik jihatdan mustahkamlash,
ijtimoiy muhitga muvaffaqiyatli kirishish va ruhiy salomatlikni qo‘llab-
quvvatlashga yordam beradi.
Xulosa:
O‘smirlar guruhida o‘zini psixologik muhofaza qilishning o‘ziga xos
xususiyatlari o‘smirning psixologik va hissiy holatini barqarorlashtirishda muhim
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
703
rol o‘ynaydi. O‘smirlik davri – o‘zini anglash, shaxsiyatning shakllanishi va
dunyoqarashning rivojlanishining intensiv kechadigan davri bo‘lib, bu davrda
o‘smirlarning ichki dunyosi va psixikasi ko‘plab tashqi va ichki omillar ta'sirida
shakllanadi. O‘smirlar o‘zlarini himoya qilish mexanizmlarini, masalan, inkor
qilish, chetlashish, agressiya yoki his-tuyg‘ularni bloklash kabi turli usullar orqali
ishlatadilar. Bu mexanizmlar ularga stress, ijtimoiy bosim va boshqa ruhiy
muammolarga qarshi kurashishda yordam beradi.
O‘smirlarning psixologik himoya mexanizmlarini tahlil qilish, ularning ruhiy
salomatligi va ijtimoiy adaptatsiyasini yaxshilashga yordam beradi. O‘smirlarning
o‘zini himoya qilish mexanizmlarini tushunish va ularga to‘g‘ri yo‘naltirish nafaqat
individual darajada, balki jamiyatda sog‘lom va barqaror o‘sishni ta'minlash uchun
ham muhimdir.
Takliflar:
1.
Psixologik
yordam
va
qo‘llab-quvvatlash
tizimini
rivojlantirish:
O‘smirlar uchun maktablarda va jamoalarda psixologik
yordam ko‘rsatish tizimini kuchaytirish zarur. Maxsus psixologlar, maslahat
xizmatlari va o‘smirlar guruhlari orqali ularga o‘zini anglashda va psixologik
himoya mexanizmlarini boshqarishda yordam berish kerak.
2.
Oila va jamiyatda psixologik yordamning ahamiyatini
oshirish:
O‘smirlarning psixologik himoya mexanizmlari ularning oilaviy
muhitidan bevosita ta'sirlanadi. Ota-onalar va oiladagi boshqa a'zolar
o‘smirning hissiy holatini tushunib, unga kerakli qo‘llab-quvvatlashni
ko‘rsatishi lozim. O‘smirlar uchun ota-onalar va o‘qituvchilar bilan ochiq
suhbatlar va psixologik qo‘llab-quvvatlash sessiyalari tashkil etilishi
muhimdir.
3.
O‘smirlar guruhida ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish:
O‘smirlar guruhida o‘zini psixologik muhofaza qilishning samarali
mexanizmlarini shakllantirish uchun ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish
zarur. O‘smirlar o‘rtasidagi sog‘lom munosabatlar, o‘zaro hurmat va
empatiya o‘zini psixologik himoya qilish mexanizmlarini samarali ishlatishga
yordam beradi.
4.
Psixologik ta'lim va tarbiyani kengaytirish:
Maktablarda
o‘smirlar uchun psixologik ta'lim dasturlarini kengaytirish, stressni
boshqarish, o‘zini anglash va muammolarni hal qilishda yordam beradigan
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
704
treninglar tashkil etish zarur. Bu o‘smirlarni psixologik muhofaza qilish
mexanizmlarini samarali qo‘llashni o‘rgatish uchun muhimdir.
5.
Psixologik himoya mexanizmlarini ijtimoiy media va raqamli
dunyo ta'siridan himoya qilish:
O‘smirlar ijtimoiy tarmoqlarda o‘zini
ifodalashda ko‘plab psixologik bosimlarga duch kelishadi. Shu sababli,
ijtimoiy media va raqamli dunyoning ta'siridan o‘smirlarni himoya qilish
uchun maxsus ta'lim va himoya dasturlari ishlab chiqilishi zarur.
Bu takliflar o‘smirlarning psixologik himoya mexanizmlarini rivojlantirish va
ularni ijtimoiy, ruhiy va hissiy salomatlikda qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi.
O‘smirlarning psixologik salomatligi jamiyatning umumiy farovonligiga katta ta'sir
ko‘rsatadi, shuning uchun bu masalalar jiddiy e'tibor talab qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Qodirova, G. (2016). Psixologik himoya mexanizmlari: O‘smirlar va yoshlar.
Toshkent:
O‘zbekiston
davlat
pedagogika
universiteti
nashriyoti.
2. Shodmonov, A. (2012). O‘smirlar psixologiyasi. Toshkent: “Noshir” nashriyoti.
3. Toshpulatov, B. (2010). Pedagogika va psixologiya asoslari. Toshkent:
O‘qituvchi
nashriyoti.
4. Maxmudov, X. (2015). Psixologiyada himoya mexanizmlari. Samarqand:
Samarqand universiteti nashriyoti.
5. Azimov, Z. (2018). O‘smirlik davridagi hissiy rivojlanish va psixologik
muhofaza qilish. Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti.
6. Muhammadjonova, N. (2019). O‘smirlarning psixologik salomatligini qo‘llab-
quvvatlash usullari. Toshkent: Ziyo-nur nashriyoti.
7. Ismailova, D. (2017). O‘smirlik davrida stress va psixologik himoya
mexanizmlari. Tashkent: Sharq nashriyoti.
