MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
15
NOISHLAB CHIQARISH BINOLARIDA ENERGIYA
TEJAMKORLIGI
O.A.Shodiyev; I.Sh.Oydinov; D.R. Saidov.
TDTU Olmaliq filiali
Annotatsiya: Ushbu maqolada noishlab chiqarish binolarida energiya sarfini
kamaytirish masalasi yoritilgan. Yoritish, isitish-sovutish, ventilyatsiya va ofis
uskunalari kabi sohalarda energiya samaradorligini oshirish choralari, jumladan
LED texnologiyasi, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari, issiqlik izolyatsiyasi,
quyosh panellari va “aqlli bino” texnologiyalari tavsiflangan. Energiya tejamkorligi
ekologik barqarorlik va iqtisodiy foyda nuqtai nazaridan muhim ahamiyatga ega
ekani ta’kidlangan. Maqolada ushbu yo‘nalishda amalga oshirilishi lozim bo‘lgan
kompleks texnik va boshqaruv yechimlari ko‘rib chiqiladi.
Annotation: This article addresses the issue of reducing energy consumption
in non-industrial buildings such as offices, schools, hospitals, and shopping centers.
It outlines practical energy-saving solutions in key areas like lighting, HVAC systems,
and appliances, including the use of LED technology, automated control systems,
thermal insulation, solar panels, and smart building technologies. The article
emphasizes the importance of energy efficiency not only for economic benefits but
also for environmental sustainability. It presents an integrated approach combining
engineering, technology, and management for a more energy-resilient future.
Kirish.
Hozirgi kunda global miqyosda energiya resurslarining tejab-tergab
ishlatilishi dolzarb muammo sanaladi. Aholi sonining ortishi, urbanizatsiyaning
kuchayishi va turmush sharoitlarining yaxshilanishi bilan noishlab chiqarish
binolarida (ya’ni, ofislar, maktablar, kasalxonalar, savdo markazlari va boshqa
xizmat ko‘rsatish obyektlarida) energiya iste’moli sezilarli darajada oshmoqda. Bu
esa energiya tejamkorlik choralarini ko‘rishni muhimlashtir moqda. Yoritish, isitish-
sovutish, ventilyatsiya va ofis uskunalari kabi sohalarda energiya samaradorligini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
16
oshirish choralari, jumladan LED texnologiyasi, avtomatlashtirilgan boshqaruv
tizimlari, issiqlik izolyatsiyasi, quyosh panellari va “aqlli bino” texnologiyalari
tavsiflangan. Energiya tejamkorligi ekologik barqarorlik va iqtisodiy foyda nuqtai
nazaridan muhim ahamiyatga ega ekani ta’kidlangan. Maqolada ushbu yo‘nalishda
amalga oshirilishi lozim bo‘lgan kompleks texnik va boshqaruv yechimlarini ko’rib
chiqish eng maqbul yechim hisoblanadi
Asosiy qism.
Noishlab chiqarish binolarida energiya asosan quyidagi yo‘nalishlarda
sarflanadi:
Yoritish tizimlari
Sovutish va isitish tizimlari
Maishiy texnika va ofis uskunalari
Lift va eskalatorlar
Ventilyatsiya tizimlari
Bu obyektlarda energiyaning katta qismi yoritish va havoni boshqarish
tizimlariga to‘g‘ri keladi. Shuning uchun energiyani tejash choralari ham ko‘proq shu
sohalarda samarali bo‘ladi.
Noishlab chiqarish binolarida energiyani tejash uchun quyidagi chora-
tadbirlar muhim hisoblanadi: LED texnologiyasiga o‘tish: An’anaviy lyuminessent
yoki volfram yoritgichlar o‘rniga LED lampalardan foydalanish orqali 60–80%
energiya tejash mumkin. Avtomatik yoritish boshqaruvi: Harakat datchiklari,
yorug‘lik sensori va vaqtga asoslangan boshqaruv orqali keraksiz yoritishni
kamaytirish. Issiqlik izolyatsiyasi: Binolarni sifatli issiqlik izolyatsiyasi bilan
jihozlash orqali isitish va sovitish xarajatlarini kamaytirish. Energiya auditi o‘tkazish:
Binoning energiya iste’molini tahlil qilish orqali zaif nuqtalarni aniqlash va ularga
mos yechimlar ishlab chiqish. “Aqlli binolar” tizimlari: Smart texnologiyalari asosida
ishlaydigan tizimlar orqali barcha energiya sarfi real vaqtda monitoring qilinib,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
17
optimallashtiriladi. Quyosh panellaridan foydalanish: Binoning tom qismiga yoki
ochiq maydonlarga quyosh panellari o‘rnatish orqali tashqi tarmoqqa bog‘liqlikni
kamaytirish. Quyosh panellarining samaradorligini oshiruvchi yechimlar ishlab
chiqish: Quyosh panellaridagi yuzaga keladigan changlanish, shikastlanish holatlarini
aniqlab ularni bartaraf etish choralarini ko’rish.
Energiya tejamkorlikning ijtimoiy va iqtisodiy ahamiyati
Energiyani tejash nafaqat iqtisodiy foyda keltiradi, balki ekologik jihatdan
ham muhim rol o‘ynaydi. Elektr energiyasining asosiy qismi issiqlik elektr
stansiyalarida ishlab chiqariladi, bu esa atmosfera havosining ifloslanishiga olib
keladi. Energiya sarfini kamaytirish orqali karbonat angidrid chiqindilarini
pasaytirish mumkin. Bundan tashqari:
Bino egalari uchun kommunal to‘lovlar kamayadi
Binoning umumiy qulaylik darajasi ortadi
Milliy energetika tizimiga tushadigan yuk kamayadi
Xulosa
Noishlab chiqarish binolarida energiya tejamkorligini ta’minlash —
zamonaviy muhandislik, texnologiya va boshqaruv vositalarini o‘zaro
uyg‘unlashtirishni talab qiluvchi kompleks vazifadir. Bu nafaqat iqtisodiy, balki
ekologik barqarorlikni ta’minlashga ham xizmat qiladi. Har bir tashkilot, muassasa
va foydalanuvchi o‘z energiya iste’molini tahlil qilib, ushbu yo‘nalishda amaliy
choralar ko‘rsa, barqaror energiya kelajagiga hissa qo‘shgan bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Yo’lchi Yusupovich Shoyimov, Komila Norqobil qizi Qudratova, & Oqiljon
Abdurashit o’g’li Shodiyev. (2023). KONVEYER QURILMASIDAGI TEZLIKNI
ROSTLOVCHI RELE.
Journal of New Century Innovations
,
41
(2), 45–51. Retrieved
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
18
2.
Jasur Tashpulatovich Uralov, Oqiljon Abdurshit o’g’li Shodiyev, & Komila
Norqobil qizi Qudratova. (2024). O’ZGARMAS TOK MOTORLARINING TEZLIK
ROSTLASH USULLARI TAHLILI . Journal of New Century Innovations, 43(2),
39–41.
Retrieved
from
https://www.newjournal.org/index.php/new/article/view/10478
3.
Shodiyev , O. A., Yuldashev , E. U., Yuldasheva, M. A., & Jalolov , I. S. (2022).
KONVEYER TRANSPORTINI ELEKTR YURITMASINI TESKARI ALOQALI
DATCHIKLARI VOSITASIDA BOSHQARISH. Academic Research in Educational
Sciences, 3(10), 660–664. https://doi.org/
4.
Oqiljon Abdurashit o’g’li Shodiyev, Mohinur Abduhakim qizi Yuldasheva,
Shoxrux Baxriddin o’g’li Xudayberdiyev, & Komila Norqobil qizi Qudratova.
(2024). O’ZGARUVCHAN TOK DVIGATELLARINING TEZLIK ROSTLASH
USULLARINING TAHLILI .
Journal of New Century Innovations
,
43
(2), 35–38.
Retrieved from https://www.newjournal.org/index.php/new/article/view/10477
5.
Oqiljon Abdurashit O’G’Li Shodiyev, Elmurod Umaraliyevich Yuldashev,
Jasurbek Tashpulatovich Uralov, Abbos Bahodir Ogli Nomonov KONVEYER
TRANSPORTINING ENERGIYA SAMARADORLIGINI OSHIRISH USULLARI
VA TEXNIK YECHIMLARINI ISHLAB CHIQISH // Academic research in
educational sciences. 2023. №2. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/konveyer-
transportining-energiya-samaradorligini-oshirish-usullari-va-texnik-yechimlarini-
6.
Shodiyev Oqiljon Abdurashit o’gli, FILTR KOMPENSATSIYALOVCHI
QURILMA (ФКУ) // YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR
JURNALI
Vol.
1
No.
3
(2024)
https://phoenixpublication.net/index.php/TTVAL/article/view/59
7.
qizi
Qudratova
K.
N.
et
al.
ZAMONAVIY
SHAMOL
GENERATORLARIDAN FOYDALANISHNING SAMARADORLIGI //Journal of
new century innovations. – 2023. – Т. 25. – №. 1. – С. 16-19.
