MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
161
ALIMENT BO‘YICHA GAROV VA KELISHUV SHARTNOMASI
QDU Yurisprudensiya yonalishi
talabasi Paraxatova Uǵilay Amangeldi qizi
Ilimiy rahbar :
Tilewmuratov Mámbetbay
Annotatsiya: Mazkur maqolada aliment majburiyatlari bo‘yicha garov
va kelishuv shartnomalari institutining nazariy-huquqiy asoslari yoritilgan. Oila
a’zolari o‘rtasida yuzaga keladigan aliment majburiyatlarini bajarishda garov va
kelishuv asosida huquqiy kafolatlarni mustahkamlash masalalari tahlil qilinadi.
Shuningdek, amaldagi qonunchilikdagi kamchiliklar va ularni takomillashtirish
bo‘yicha takliflar keltiriladi.
Kalit so‘zlar: Aliment, garov, kelishuv shartnomasi, aliment majburiyati,
notarial tasdiq, ijro varaqasi, oila huquqi.
Kirish:
Oila a’zolarining bir-biriga nisbatan bo‘lgan majburiyatlari,
xususan, aliment majburiyati – bu huquqiy munosabatlarning eng muhim
jihatlaridan biridir. Alimentlar bo‘yicha nizolar ko‘p hollarda sudlar orqali hal etilsa-
da, amaliyotda ko‘ngilli kelishuv asosida ularni hal etish shakllari keng tarqalmoqda.
Ayniqsa, kelishuv shartnomalari va aliment bo‘yicha garov vositasida
majburiyatning ta'minlanishi sohasida qonunchilikda mustahkamlab borilmoqda.
Aliment majburiyatlarini bajarishdagi asosiy muammo – bu qarzdorning o‘z
vaqtida va to‘liq to‘lovni amalga oshirmasligi. Shu bois garov instituti mazkur
majburiyatning ijrosini ta’minlash vositasi sifatida ahamiyatlidir.
Aliment majburiyati – qonun bilan belgilangan yoki shartnoma asosida
yuzaga keladigan oila a’zolarining bir-biriga moddiy yordam ko‘rsatish
majburiyatidir. O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksining 96-moddasidan boshlab
aliment masalalari tartibga solinadi.
Quyidagi shaxslar o‘rtasida aliment munosabatlari yuzaga kelishi mumkin:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
162
ota-onalar va voyaga yetmagan bolalar o‘rtasida;
er-xotin o‘rtasida;
boshqa qarindoshlar (masalan, bobosi- buvisi va nabiralar) o‘rtasida.
Majburiyatlar nafaqat sud orqali, balki o‘zaro kelishuv asosida ham amalga
oshirilishi mumkin.
Kelishuv shartnomasi mazmuni
Aliment bo‘yicha kelishuv
shartnomasi – bu taraflarning o‘zaro roziligi asosida tuzilgan, aliment miqdori va
to‘lash tartibini belgilovchi hujjatdir. U notarial tasdiqlanishi shart va ijro hujjati
sifatida kuchga ega.
Shartnomada quyidagi bandlar bo‘lishi mumkin:
aliment miqdori (foiz yoki qat’iy summada);
to‘lovning muddati va tartibi;
to‘lov shakli (naqd/pul o‘tkazish yo‘li bilan);
javobgarlik va kelishuvni bekor qilish tartibi.
Kelishuvning afzalliklari
Sudga murojaat qilinmasdan muammoni hal qilish.
Tomonlarning o‘zaro ishonchini saqlash.
Ko‘p hollarda vaqt va xarajat tejaladi.
Garov tushunchasi va huquqiy asoslari
Garov – bu kreditorning talabini ta’minlash uchun qarzdorga tegishli mol-
mulkni majburiyatni bajarmaslik xavfiga qarshi ushlab turish vositasi.
Aliment sohasida garov o‘ziga xos shakllarda qo‘llaniladi:
ko‘chmas mulk (uy, yer);
ko‘char mulk (avtomobil, texnika);
bankdagi jamg‘armalar.
O‘zbekistonda aliment majburiyatlarini garov bilan ta’minlash amaliyoti
keng emas. Biroq aliment shartnomasiga garov kiritilishi mumkin va bu shart turli
aktivlar orqali notarial hujjatga kiritiladi. Garov shartnomasi alohida tuzilishi va
davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi kerak.
Kamchiliklar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
163
Aliment shartnomalarida garov kam qo‘llaniladi.
Notariuslar tomonidan kelishuv mazmuni chuqur tekshirilmaydi.
Aliment qarzining to‘planib ketishiga yo‘l qo‘yilmoqda.
Takliflar
Aliment shartnomalarini garov bilan bog‘lashni qonun bilan majburiy
qilish.
Aliment shartnomalariga ijro mexanizmlarini kengaytirish.
Garovga qo‘yilgan mol-mulk haqida yagona elektron reyestr joriy etish.
Xulosa
Aliment majburiyatlarini bajarishda ishonchli huquqiy
vositalardan biri bu – kelishuv shartnomasi va uni garov orqali ta’minlashdir.
O‘zbekiston amaliyotida bu tizim endigina rivojlanmoqda. Kelajakda ushbu
institutlarni yanada mustahkamlash orqali fuqarolarning ijtimoiy himoyasini
kuchaytirish mumkin. Shu sababli, aliment sohasida qonunchilikka qo‘shimchalar
kiritilishi va ijro mexanizmlari kuchaytirilishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2023.
2.
“Notariat to‘g‘risida”gi Qonun. – Toshkent, 2022.
3.
Abdullayev Q.X. Oila huquqi. Darslik. – Toshkent: TDYU nashriyoti, 2021.
4.
Mustafoyev A. Fuqarolik huquqi asoslari. – Toshkent, 2020.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–5246-sonli qarori, 2021 yil 18
avgust.
