MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
226
JIGAR SIRROZINI ZAMONAVIY DAVOLASH VA TEKSHIRISH
USULLARI
Ikromova Dilrabo Islamovna
Rajabova Barno Nosirovna
Gijduvon Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi
Annotatsiya: Jigar sirrozi – bu jigar to‘qimasining surunkali va progressiv
o‘zgarishi bo‘lib, u normal jigar to‘qimasining o‘rnini qattiq biriktiruvchi to‘qima
egallashi va jigar arxitekturasi buzilishi bilan tavsiflanadi. Bu holat jigar
funksiyalarining sezilarli darajada kamayishiga olib keladi va ko‘plab jiddiy
asoratlarga sabab bo‘ladi. Sirroz ko‘pincha uzoq davom etgan gepatit, surunkali
alkogolizm, metabolik kasalliklar va boshqa jigarni shikastlaydigan omillar
natijasida yuzaga keladi. Zamonaviy tibbiyotda jigar sirrozini davolash va tekshirish
usullari sezilarli darajada rivojlangan bo‘lib, bemorlarning hayot sifatini yaxshilash
va kasallikning asoratlarini kamaytirishga qaratilgan.
Kalit so‘zlar: jigar sirrozi, simptomlar, qon ivishi, metabolik kasallik, varikoz
tomirlar, zamonaviy texnologiyalar, tibbiyot, diagnostika, ultratovush tekshiruvi.
Jigar sirrozining diagnostikasi ko‘p bosqichli va kompleks yondashuvni talab
qiladi. Avvalo, bemorning klinik ko‘rsatkichlari va anamnezi diqqat bilan o‘rganiladi.
Kasallikning dastlabki bosqichlarida simptomlar kamroq aniq bo‘lishi mumkin,
shuning uchun laborator tekshiruvlar, jigar fermentlari faoliyatining baholanishi va
ultratovush tekshiruvi asosiy ahamiyatga ega. Zamonaviy diagnostik usullardan biri
elastografiya hisoblanadi, bu usul jigar to‘qimasining elastikligini baholash orqali
sirroz darajasini aniqlash imkonini beradi. Elastografiya invaziv bo‘lmagan, tez va
aniq natijalar beradi, shu sababli u keng qo‘llanilmoqda. Laborator tekshiruvlarda
jigar fermentlari, xususan ALT va AST darajalari ko‘riladi, shuningdek, jigar
funksiyasini baholash uchun albumin, bilirubin, protrombin va boshqa ko‘rsatkichlar
tekshiriladi. Qonning umumiy tahlili va koagulogramma ham muhim hisoblanadi,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
227
chunki sirrozda qon ivish tizimi buzilishi mumkin. Shuningdek, virusli gepatit
markerlarini aniqlash zarur, chunki gepatit B va C sirrozning asosiy sabablaridan
biridir.[1]
Sirrozning asoratlarini aniqlash uchun endoskopiya, kompyuter tomografiyasi
(KT) va magnit-rezonans tomografiya (MRT) kabi yuqori texnologiyali tekshiruvlar
qo‘llaniladi. Endoskopiya oshqozon va o‘n ikki barmoq ichakdagi varikoz tomirlarni
aniqlash va ularni xavfsizligicha nazorat qilish uchun muhimdir. KT va MRT esa jigar
arxitekturasi va atrofdagi organlardagi o‘zgarishlarni ko‘rsatadi, shuningdek, jigar
saratoni rivojlanish xavfini baholashda yordam beradi. Davolashning asosiy maqsadi
jigar funksiyasini qo‘llab-quvvatlash, kasallikning progressiyasini sekinlashtirish va
asoratlarni oldini olishdir. Jigar sirrozini davolashda birinchi navbatda kasallik
sababini aniqlash va uni bartaraf etish muhimdir. Agar sirroz virusli gepatit natijasida
yuzaga kelgan bo‘lsa, antiviral terapiya qo‘llaniladi. Gepatit B va C uchun mavjud
bo‘lgan zamonaviy antiviral dorilar virusni samarali bostirishga yordam beradi va
jigar to‘qimasining yanada shikastlanishini kamaytiradi. Alkogol sababli yuzaga
kelgan sirrozda esa alkogolni to‘liq tark etish zarur. Bu esa kasallikning
barqarorlashuvi va ba’zi hollarda yaxshilanishiga olib keladi. Bundan tashqari, jigarni
himoya qiluvchi va regeneratsiyani qo‘llab-quvvatlovchi dori preparatlari
qo‘llaniladi. Ular orasida antioksidantlar, hepatoprotektorlar va metabolik
modulyatorlar mavjud. Ushbu preparatlar jigar hujayralarining tiklanish jarayonini
rag‘batlantiradi va toksinlarning ta’sirini kamaytiradi. Sirrozda jigar yetishmovchiligi
rivojlanishini oldini olish uchun parhez muhim ahamiyatga ega. Bemorlarga oqsilga
boy, lekin yog‘ va tuz miqdori cheklangan ovqatlar tavsiya etiladi. Shuningdek,
suyuqlik va elektrolitlar balansini saqlash uchun diuretiklar, vitaminlar va minerallar
bilan boyitilgan qo‘shimcha davolash qo‘llaniladi. Jigar sirrozining asoratlaridan biri
bo‘lgan portal gipertenziya va varikoz tomirlarning oldini olish uchun maxsus dori
vositalari buyuriladi.[2]
Jigar sirrozida yuzaga keladigan asoratlar orasida jigar ensefalopatiyasi
muhim o‘rin tutadi. Bu asorat markaziy asab tizimining toksik shikastlanishi bilan
bog‘liq bo‘lib, bemorning ongining buzilishi, xotira yomonlashishi va hatto koma
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
228
holatiga olib kelishi mumkin. Ensefalopatiya rivojlanishini oldini olish uchun
ammiak darajasini pasaytiruvchi dori vositalari, parhez va simptomatik davolash
qo‘llaniladi. Zamonaviy davolash usullarida jigar sirrozining og‘ir bosqichlarida jigar
transplantatsiyasi eng samarali usul hisoblanadi. Transplantatsiya jigar funksiyasini
tiklash va bemorning hayotini sezilarli darajada uzaytirishga imkon beradi. Biroq,
transplantatsiya uchun ko‘plab mezonlar mavjud bo‘lib, bemorning umumiy holati,
boshqa organlarning holati va immunitet tizimi baholanadi. Shuningdek, donor
jigarining mavjudligi muhim omildir. Jigar sirrozini oldini olish uchun profilaktika
choralari ham katta ahamiyatga ega. Virusli gepatitga qarshi emlash, alkogolni
me’yorida iste’mol qilish, toksik moddalardan saqlanish va sog‘lom turmush tarzini
olib borish kasallik xavfini kamaytiradi. Shuningdek, muntazam tibbiy ko‘riklar va
laborator tekshiruvlar orqali jigar holatini nazorat qilish zarur.[3]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, jigar sirrozi – bu jigar to‘qimasining surunkali buzilishi
bo‘lib, uning zamonaviy diagnostikasi va davolash usullari bemorlarning hayot
sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. Elastografiya, laborator tahlillar, endoskopiya va
yuqori texnologiyali tasviriy tekshiruvlar yordamida sirroz darajasi va asoratlari
aniqlanadi. Davolashda kasallik sababini bartaraf etish, jigar funksiyasini qo‘llab-
quvvatlash, asoratlarni oldini olish va zarurat bo‘lsa, transplantatsiya muhim o‘rin
tutadi. Profilaktika choralari esa kasallikning oldini olishda samarali vosita
hisoblanadi. Shunday qilib, jigar sirrozini kompleks yondashuv orqali davolash va
nazorat qilish bemorlarning uzoq va sifatli hayot kechirishiga imkon yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Abdullayev A., Toshpulatov S. "Jigar sirrozi kasalligining sabablari, tashxislash va
davolash usullari" // Tibbiyot va biologiya, 2023.
2. Karimova N., Ergasheva D. "Jigar sirrozini zamonaviy diagnostika va konservativ
davolash" // O‘zbekiston tibbiyot jurnali, 2024.
3. Xolmatov B., Nurmatov J. "Jigar sirrozi: klinik belgilar va elastografiya usulining
ahamiyati" // Tibbiyot fanlari, 2022.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
229
4. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. "Jigar sirrozi bilan og‘rigan
bemorlarga zamonaviy davolash taktikalari" // Rasmiy nashr, 2020.
5. Islomova M., Tursunov R. "Virusli gepatit va jigar sirrozining antiviral terapiyasi"
// Tibbiyot amaliyoti, 2021.
6. Saidov D., Raximova Z. "Jigar sirrozida parhez va farmakologik davolash" //
Sog‘liqni saqlash va profilaktika, 2023.
7. Nuriddinov A., Sobirov F. "Jigar sirrozi asoratlarini oldini olish va jigar
transplantatsiyasi" // O‘zbekiston tibbiyot akademiyasi ilmiy ishlari, 2025.
8. Mamatqulov Sh., Yusupova L. "Jigar sirrozini ultratovush va kompyuter
tomografiya yordamida tashxislash" // Tibbiyot texnologiyalari, 2022.
