MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
36
MAVZU:ONALAR VA BOLALAR SOG’LIGINI MUXOFAZA
QILISH
Ergasheva Muxlisaxon Sirojiddin qizi
Bo’ston Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi
Jamiyat sog’lig'ni saqlash va tibbiyot statistikasi o’qituvchisi
Sog’lom ona va bola haqida Prezidentimiz bunday deydilar: “Qizlarimiz
timsolida biz avvalambor bo‘lg‘usi onalarni, xalqimiz, millatimizning umidi va
tayanchi hisoblangan kelajak avlodni dunyoga keltirib, voyaga yetkazadigan naslimiz
davomchilarini ko‘ramiz. Qiz bola sog‘lom va baxtli bo‘lsa, u quradigan oila ham,
uning mevasi bo‘lmish bola ham sog‘lom va baxtli bo‘ladi. Oila sog‘lom va baxtli
bo‘lsa, butun jamiyat baxtli va farovon bo‘ladi. Buni hech qachon esimizdan
chiqarmasligimiz zarur”.
Mamlakatimizda aholining reproduktiv salomatligini mustahkamlash, onalik
va bolalikni muhofaza qilish, sogʻlom bola tugʻilishi, jismoniy va maʼnaviy barkamol
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
37
avlodni voyaga yetkazish sogʻliqni saqlash sohasida amalga oshirilayotgan
islohotlarning bosh mezoniga aylandi.
Onalar va bolalar muhofazasi – onalar va bolalar salomatligini saqlash va
mustahkamlash, sogʻlom, jismonan va aqlan barkamol bolalarni tarbiyalashga
karatilgan davlat va ijtimoiy-tibbiy tadbirlar tizimi. Oʻzbekiston Respublikasida bu
tizim ayollar, homiladorlar va emizikli onalar mehnatini muhofaza qilish
krnunchiligi, onalar va bolalarni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish, shuningdek,
akusherlik-ginekologiya va pediatriya yordamini koʻrsatadigan maxsus davolash-
profilaktika
muassasalari
tarmoklarini
yaratishga
asoslangan.
Mamlakat
mustaqillikka erishganidan soʻng Onalar va bolalarni muhofaza qilishga qaratilgan
keng kamrovli chora tadbirlar koʻzda tutilgan dasturlar ishlab chiqilgan. 1998-yildan
Toshkentda „Oila“ ilmiy-amaliy markazi faoliyat koʻrsata boshladi; bu markazda
Oʻzbekistonda oilani shakllantirish va demografik rivojlantirishga oid muammolar
yuzasidan ilmiy tadqiqot ishlari olib boriladi.
Davlat tomonidan yosh bolali onalar ish soatlari cheklanadi, ularga toʻliqsiz
ish kuni, toʻliqsiz ish haftasi, shuningdek, zaruriyatdan kelib chiqib oʻzlariga qulay
soatlarda yoki uyda ishlash imkoniyatlari beriladi. Har bir ona va bola sogʻligʻini
kuzatish, ularga malakali tibbiy yordam koʻrsatish ham davlat zimmasida. Sogʻlom
avlodni tarbiyalash maqsadida davlat organlari, tashkilotlari va muassasalari
tomonidan maktabgacha taʼlim, maktab, internat maktab, bolalarni sogʻlomlashtirish
komplekslari kabi xilma-xil tarmokdar rivojlantirilmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
38
Onalar va bolalarni muhofaza qilish 2 asosiy boʻlimni: akusherlik-
ginekologiya (tugʻishga yordam berish) va bolalarga davolash-profilaktika yordami
koʻrsatishni tashkil qilishni oʻz ichiga oladi. Akusherlik-ginekologiya yordamini
maxsus muassasalar, xususan, shaharda tugʻruqxonalar, shuningdek, tarkibida ayollar
maslahatxonasi boʻlgan tufuqxona komplekslari, kasalxonalarning akusherlik-
ginekologiya boʻlimlari, akusherlik va ginekologiya ilmiy tadqiqot instituti, tibbiyot
institutlari akusherlik-ginekologiya ka-fedrasi tarkibidagi shu soha boʻlimlari, ayollar
maslahatxonasi, poliklinika va ishlab chiqarish korxonalari tibbiy-sanitariya qismi
qoshidagi akusherlik-ginekologiya kabinetlari amalga oshiradi. Qishloq joylarda
ayollarga akusherlik-ginekologiya yordamini viloyat, tuman kasalxonalarining
tugʻruqxona boʻlimlari, ambulatoriyasi, feldsherakusherlik punktlari va
poliklinikadagi akusherlik-ginekologiya kabinetlari koʻrsatadi.
Ayollar maslahatxonasi oʻz hududidagi poliklinika, homiladorlarni
sogʻlomlashtirish muassasalari, „Ona va bola skrining“ markazi va perinatal
markazlar, tibbiy-genetik, shuningdek, „Nikoh va oila“ maslahatxonalari, oilaviy va
bolalar poliklinikalari, koʻp tarmokli kasalxonalarning ixtisoslashtirilgan boʻlimlari
bilan uzviy bogʻliq holda faoliyat koʻrsatadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
39
Onalar va bolalar tizimida davolash-profilaktika yordamining bir nechta
bosqichlari mavjud:
1-bosqich – yoshlarni jinsiy masalalarga tayyorlash, sogʻlom oila qurish,
jinsiy hayot genetikasi va jinsiy yoʻl orqali yuqadigan ka-salliklardan boxabar etish
boʻyicha yuqori malakali tibbiy yordam koʻrsatishni „Oila va nikoh“ ilmiy
maslahatxonalari amalga oshiradi.
2-bosqich – homilani antinatal muhofazalash kompleks chora-tadbirlarini
amalga oshirish ayollar maslahatxonasi, tugʻ-ruqxona komplekslari va boshqa
faoliyatiga kiradi.
3-bosqich – tugʻishni bekamu-koʻst olib borish uchun homilani institutranatal
muxrfazalash – bu tugʻruqxonalar zimmasiga yuklatilgan.
4-bosqich – yangi tugʻilgan chaqaloq sogʻligʻini himoya etish, uni emizish,
umumiy holati, fiziologik rivojlanishini nazorat qilish va boshqa tugʻruqxonalarning
chaqalokdar boʻlimida koʻzdan kechirib boriladi.
5-bosqich – maktabgacha yoshdagi bolalar sogʻligʻini muhofaza qilish. 6-
bosqich – maktab yoshidagi bolalar sogʻligʻigi himoya qilish. Bularning
hammasi Oʻzbekiston Respublikasi da yoʻlga qoʻyilgan yagona O. va boshqam.
tizimida
bosqichma-bosqich
amalga
oshiriladi.
Respublikamizda
faoliyat
koʻrsatayotgan Akusherlik va ginekologiya instituti, Pediatriya ilmiy tadqiqot
instituti, „Ona va bola“ kasalxonasi va markazlari, shuningdek, shu sohaga oid qator
davolash-profilaktika muassasalarida O. va boshqam. boʻyicha ilmiy izlanishlar olib
boriladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
40
Sifatli tibbiy yordam va takomillashtirilgan sog'liqni saqlash tizimlari
yordamida ayollar va bolalar o’iminining oldini olish mumkin. Shuning uchun ham
UNICEF onalar, yangi tug‘ilgan chaqaloqlar va besh yoshgacha bo‘lgan bolalarning
omon qolishiga oid majburiyatlarini bajarishda davom etadi.Yangi tug'ilgan
chaqaloqlar o'limi va o'lik tug'ilishni imkon qadar tezroq kamaytirish uchun UNICEF
ona-bola salomatligini muhofaza qilish sifatini yaxshilash uchun harakat qiladi.
So‘nggi o‘n yil ichida O‘zbekistonda onalar va bolalar salomatligini
muhofaza qilish sohasida sezilarli yutuqlarga erishildi. Bugungi kunda besh
yoshgacha bolalar ko’proq omon qoladi hamda homiladorlik va tug'ish paytida
kamroq ayollar vafot etadi.
O‘zbekistonda besh yoshgacha bo‘lgan bolalar o‘limi 75 foizdan ko‘proqqa
kamaydi.
Tug‘ruq vaqtida onalar va yangi tug‘ilgan chaqaloqlar parvarishi, shuningdek,
alohida kasalliklar va tadbirlarga (immunizatsiya, pnevmoniya, diareya, bezgak, sil)
qaratilgan dasturlarga vertikal e’tibordan konkret kasalliklar va tibbiy tadbirlarga
asoslangan har tomonlama sog‘liqni saqlashni mustahkamlash yondashuvi ustivor
yo‘nalish bo’lib hisoblanadi.
0 yoshdan 5 yoshgacha bo‘lgan bolalar salomatligi va rivojlanishiga alohida
e’tibor qaratilmoqda. Onalik va bolalikni muhofaza qilishning mavjud tizimlari
takomillashtirilib, xizmatlardan adolatli foydalanish ta’minlanmoqda.
Ushbu dastur doirasida UNICEF homilador va emizikli ayollar, 0-28 kunlik
yangi tug'ilgan chaqaloqlar va 28 kundan besh yoshgacha bo'lgan bolalar
salomatligini muhofaza qilishda ko’mak beradi.
Asosiy strategik yo‘nalishlar qatoriga sog‘liqni saqlash tizimini
mustahkamlash, ko‘p tarmoqli siyosat va strategiyalarni ishlab chiqish, barqaror
natijalarga erishish uchun jamoatchilikni jalb qilish kiradi.
Sog’lom ona va bola shiori har bir yurtning, millatning, xalqning asosiy
tashvishlaridan biri bo’lmog’i lozim. Chunki kelajak avlod har bir davlat, yurt, el,
xalqning kelajagini belgilaydigan avloddir. Ular ana shu xalq, yurt, davlat va elning
umid g’unchalaridir.Bu yorug' jahonda neki jonzot bo’lsa, barchasi bolasi uchun
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
41
qayg’uradi, hatto og'zida don tashib boqadi, himoyalab voyaga yetkazadi.Butun
mavjudot orasida eng ulug’, eng mukarram etib yaratilgan inson farzandi, uning baxti,
kelajagi uchun butun borlig’ini, kerak bo’lsa butun umrini bag’ishlaydi.
Har bir ota-ona o’z farzandining ham ruhiy-ma’naviy jihatdan sog’lom,
barkamol bo’lishi uchun, ham jismoniy jihatdan chiniqqan baquvvat, turli kasallik va
illatlardan sog’-salomat bo’lib ulg’ayishi uchun harakat qilmog’i lozim
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. A.T.Nikboev “Jamiyat sog‘lig‘ini saqlash va tibbiyot statistikasi”. Toshkent, “Ilm
Ziyo”, 2005 yil.
2. Irgashev Sh.B. “Valeologiya”. Toshkent 2015 yil.
3. Zokirova K.O‘, Toxtamatova D.O‘ «Hamshiralik ishi
asoslari». Toshkent, 2019 yil.
4. H.I.Shukurov, S.Q.Qanoatov Jamoada hamshiralik ishi,Toshkent, 2010 yil.
5.Inomov K.S. «Hamshiralik ishi asoslari». Toshkent, O‘zbekiston milliy nashriyoti,
2007 yil.
