Authors

  • Maxmudova Oydin Nishon qizi
  • Ergashev Xudaynazar Xabibulloyevich

Author Biographies

  • Maxmudova Oydin Nishon qizi

    Samarqand Iqtisodiyot va Servis instituti buxgalteriya xisobi va menejment fakulteti baxolash ishi yo‘nalishi talabasi

  • Ergashev Xudaynazar Xabibulloyevich

    Kafedra Dotsenti

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.mead.118030

Keywords:

korxona moliyaviy barqarorligi aktivlar tuzilishi kapital tuzilishi moliyaviy mustaqillik moliyaviy risklar aktiv-passiv muvozanati moliyaviy ko‘rsatkichlar to‘lov qobiliyati moliyaviy tahlil investitsiya boshqaruvi.

Abstract

Ushbu maqolada korxonada moliyaviy barqarorlikni ta’minlash jarayonida aktivlar va kapital tuzilishini o‘rganish muhimligi yoritilgan. Moliya hisob asoslari fanining nazariy tamoyillariga tayangan holda, maqolada moliyaviy barqarorlik tushunchasi, uning asosiy ko‘rsatkichlari va ularni hisoblash usullari tahlil qilingan. Aktivlar va kapital strukturasining o‘zaro bog‘liqligi korxonaning moliyaviy mustaqilligini va to‘lov qobiliyatini belgilashdagi ahamiyati ko‘rsatib berilgan. Amaliy misollar orqali aktiv va passivlar o‘rtasidagi muvozanatni saqlash usullari tahlil qilingan va moliyaviy barqarorlikni oshirish bo‘yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqilgan. Shuningdek, maqolada jahon tajribasidan olingan ma’lumotlar bilan korxona moliyaviy tahlil usullarining solishtirma o‘rganilishi ham keltirilgan. Ushbu tadqiqot natijalari moliyaviy hisob yuritish, risklarni boshqarish va investitsiya siyosatini ishlab chiqish uchun nazariy va amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

28

"KORXONADA MOLIYAVIY BARQARORLIK VA UNI

TA’MINLASHDA AKTIVLAR VA KAPITAL TUZILISHI TAHLILI"

Samarqand Iqtisodiyot va Servis instituti buxgalteriya xisobi va menejment

fakulteti baxolash ishi yo‘nalishi talabasi Maxmudova Oydin Nishon qizi

Kafedra Dotsenti: Ergashev Xudaynazar Xabibulloyevich

АNNОTАTSIYА: Ushbu maqolada korxonada moliyaviy barqarorlikni

ta’minlash jarayonida aktivlar va kapital tuzilishini o‘rganish muhimligi yoritilgan.

Moliya hisob asoslari fanining nazariy tamoyillariga tayangan holda, maqolada

moliyaviy barqarorlik tushunchasi, uning asosiy ko‘rsatkichlari va ularni hisoblash

usullari tahlil qilingan. Aktivlar va kapital strukturasining o‘zaro bog‘liqligi

korxonaning moliyaviy mustaqilligini va to‘lov qobiliyatini belgilashdagi ahamiyati

ko‘rsatib berilgan. Amaliy misollar orqali aktiv va passivlar o‘rtasidagi muvozanatni

saqlash usullari tahlil qilingan va moliyaviy barqarorlikni oshirish bo‘yicha aniq

tavsiyalar ishlab chiqilgan. Shuningdek, maqolada jahon tajribasidan olingan

ma’lumotlar bilan korxona moliyaviy tahlil usullarining solishtirma o‘rganilishi ham

keltirilgan. Ushbu tadqiqot natijalari moliyaviy hisob yuritish, risklarni boshqarish va

investitsiya siyosatini ishlab chiqish uchun nazariy va amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.

Kаlit so‘zlаr: korxona moliyaviy barqarorligi, aktivlar tuzilishi, kapital

tuzilishi, moliyaviy mustaqillik, moliyaviy risklar, aktiv-passiv muvozanati, moliyaviy

ko‘rsatkichlar, to‘lov qobiliyati, moliyaviy tahlil, investitsiya boshqaruvi.

«Анализ структуры активов и капитала в обеспечении финансовой

устойчивости предприятия»

АННСОТАТЦИЯ: В статье подчеркивается важность изучения

структуры активов и капитала для обеспечения финансовой устойчивости

предприятия. В статье на основе теоретических основ финансового учета

анализируются понятие финансовой устойчивости, ее основные показатели и

методы их расчета. Показано значение взаимосвязи структуры активов и

капитала в определении финансовой независимости и платежеспособности


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

29

предприятия. На практических примерах были проанализированы методы

поддержания баланса между активами и пассивами и разработаны конкретные

рекомендации по повышению финансовой устойчивости. В статье также

представлено сравнительное исследование методов финансового анализа

предприятия с данными мирового опыта. Результаты данного исследования

служат теоретической и практической основой для финансового учета,

управления рисками и разработки инвестиционной политики.

Ключевые слова: финансовая устойчивость предприятия, структура

активов, структура капитала, финансовая независимость, финансовые риски,

баланс активов и пассивов, финансовые показатели, платежеспособность,

финансовый анализ, управление инвестициями.

"Financial stability at the enterprise and its provision of analysis of assets

and capital structure"

ABSTRACT:

This article highlights the importance of studying assets and

capital

structure in the process of ensuring financial stability at the enterprise. Based

on the theoretical principles of the science of financial accounting, the article analyzes

the concept of financial stability, its main indicators and methods for calculating them.

The importance of the relationship between assets and capital structure in determining

the financial independence and solvency of the enterprise is shown. Through practical

examples, methods for maintaining a balance between assets and liabilities are

analyzed and specific recommendations are developed to increase financial stability.

The article also presents a comparative study of methods of financial analysis of the

enterprise with data from world experience. The results of this study serve as a

theoretical and practical basis for financial accounting, risk management and the

development of investment policy.

Keywords: financial stability of the enterprise, asset structure, capital

structure, financial independence, financial risks, asset-liability balance, financial

indicators, solvency, financial analysis, investment management.

KIRISH


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

30

Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalar faoliyatining samaradorligi va

barqaror rivojlanishi bevosita ularning moliyaviy holatiga bog‘liqdir. Moliyaviy

barqarorlik korxonaning moliyaviy mustaqilligini, to‘lov qobiliyatini va tashqi

iqtisodiy ta’sirlarga bardoshliligini belgilovchi eng muhim omillardandir. Ayniqsa,

global iqtisodiy o‘zgarishlar va moliyaviy xavf-xatarlar kuchayib borayotgan bir

davrda, korxonaning o‘z moliyaviy resurslarini to‘g‘ri boshqarishi va optimal kapital

tuzilmasini shakllantirishi uning uzoq muddatli muvaffaqiyati uchun zarur shart

hisoblanadi.

Moliyaviy hisob asoslari fani nuqtai nazaridan, aktivlar va kapital tuzilishini

tahlil qilish korxonaning moliyaviy barqarorligini ta’minlashda asosiy vositalardan biri

sifatida qaraladi. Aktivlarning tarkibi va ularning moliyalashtirish manbalari

o‘rtasidagi optimal muvozanat, o‘z navbatida, korxonaning investitsion jozibadorligini

oshiradi, kreditorlar va investorlar oldida ishonchli moliyaviy holatni ta’minlaydi.

Amaliyot ko‘rsatmoqda-ki, moliyaviy barqaror korxonalar faqat foyda olishni

emas, balki o‘z aktivlaridan unumli foydalanishni va qarz majburiyatlarini o‘z vaqtida

qoplash imkoniyatiga ham ega bo‘ladilar. Bu esa, o‘z navbatida, ular uchun moliya

bozorlari va bank kreditlariga kirishni osonlashtiradi. Shunday ekan, aktivlar va kapital

tuzilishini chuqur o‘rganish va tahlil qilish, ulardagi o‘zgarishlarning moliyaviy

barqarorlikka ta’sirini baholash har bir korxona uchun dolzarb masala hisoblanadi.

Ushbu ilmiy maqolada korxonada moliyaviy barqarorlik tushunchasi, uning

asosiy ko‘rsatkichlari, aktivlar va kapital tuzilmasi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik va

moliyaviy tahlil metodlari keng yoritiladi. Shuningdek, zamonaviy iqtisodiy sharoitda

korxonalarning moliyaviy barqarorligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar va xorijiy

tajribalar asosida qiyosiy tahlil ham olib boriladi. Tadqiqot natijalari korxonalar

moliyaviy strategiyasini shakllantirish, risklarni kamaytirish va barqaror rivojlanishni

ta’minlash yo‘lida nazariy va amaliy asos bo‘lib xizmat qilishi ko‘zda tutilgan.

NАTIJАLАR

O‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida aniqlanganki, korxonada moliyaviy

barqarorlikni ta’minlash bevosita aktivlar va kapital tuzilishining oqilona

boshqarilishiga bog‘liqdir. Aktivlar va majburiyatlar o‘rtasidagi optimal nisbat


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

31

moliyaviy barqarorlikning asosiy ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi. Tadqiqot

davomida kapital tarkibini shakllantirishda o‘z mablag‘lari va jalb qilingan mablag‘lar

o‘rtasida muvozanat saqlanishining moliyaviy risklarni kamaytirishdagi o‘rni

aniqlandi. Ayniqsa, o‘z mablag‘lari ulushining yuqori bo‘lishi korxona moliyaviy

mustaqilligini oshirishi va tashqi salbiy omillarga nisbatan chidamliligini ta’minlashi

tasdiqlandi.

Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, korxonaning aktivlar tuzilmasida

muomaladagi aktivlarning ulushi qanchalik yuqori bo‘lsa, ularning qisqa muddatli

majburiyatlarini o‘z vaqtida qoplash imkoniyati ham shunchalik yuqori bo‘ladi. Shu

bilan birga, uzoq muddatli aktivlarning to‘g‘ri moliyalashtirilmaganligi korxonaning

moliyaviy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi aniqlandi. Uzoq muddatli

aktivlarni faqat qisqa muddatli majburiyatlar evaziga moliyalashtirish amaliyoti,

korxona likvidligini va moliyaviy barqarorligini xavf ostiga qo‘yishi mumkin.

Korxonalar uchun moliyaviy barqarorlik ko‘rsatkichlari – moliyaviy

mustaqillik darajasi, qarzga jalb qilingan kapital ulushi, to‘lov qobiliyati koeffitsienti,

umumiy likvidlik koeffitsienti kabi ko‘rsatkichlarning muntazam tahlil qilinishi va

monitoringi muhim ahamiyat kasb etishi isbotlandi. Natijalarga ko‘ra, moliyaviy

barqarorlikni oshirish uchun quyidagi yondashuvlar samarali ekani aniqlangan:

O‘z mablag‘lari ulushini oshirish.

Qisqa muddatli majburiyatlarni to‘liq va o‘z vaqtida qoplashni ta’minlash.

Aktivlar

aylanishini

tezlashtirish

va

aktivlardan

foydalanish

samaradorligini oshirish.

Kapital va aktivlar o‘rtasidagi moslikni saqlash orqali moliyaviy risklarni

minimallashtirish.

Moliyaviy hisobotlarning tahlilini muntazam olib borish va moliyaviy

ko‘rsatkichlar asosida boshqaruv qarorlarini qabul qilish.

Shuningdek, xalqaro tajriba tahlili asosida aniqlanganki, rivojlangan

mamlakatlar korxonalarida moliyaviy barqarorlikni ta’minlash uchun kredit risklarini

boshqarish, sug‘urta mexanizmlaridan foydalanish va kapital strukturasini

optimallashtirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu yondashuvlar milliy korxonalar


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

32

amaliyotiga tatbiq etilganda, moliyaviy barqarorlikni oshirish imkoniyatlari sezilarli

darajada kengayishi mumkin.

Umuman olganda, tadqiqotlar ko‘rsatmoqda-ki, aktivlar va kapital tuzilishini

puxta tahlil qilish va ularga asoslangan moliyaviy boshqaruv strategiyasini ishlab

chiqish korxonaning moliyaviy holatini barqarorlashtiradi, raqobatbardoshligini

oshiradi va uzoq muddatli rivojlanish kafolatini mustahkamlaydi. Korxonada

moliyaviy barqarorlik tushunchasi zamonaviy iqtisodiyotda strategik ahamiyat kasb

etadi. Moliyaviy barqarorlik korxonaning o‘z vaqtida to‘lovlarni amalga oshirishi,

moliyaviy resurslardan unumli foydalanishi va uzoq muddatli rivojlanish

imkoniyatlarini ta’minlashga xizmat qiladi. Ushbu holat korxona faoliyatining barcha

jabhalarini qamrab oladi va moliyaviy hisobotlarda o‘z ifodasini topadi. Moliyaviy

barqarorlik darajasi ko‘plab omillar bilan belgilanadi. Ular ichida aktivlar va kapital

tuzilmasining o‘zaro mosligi yetakchi o‘rin tutadi. Agar aktivlar va majburiyatlar

o‘rtasida uyg‘unlik saqlanmasa, korxonaning likvidlik darajasi pasayadi, to‘lov

qobiliyati zaiflashadi va natijada moliyaviy risklar oshadi. Aktivlarning tahlili shuni

ko‘rsatadiki, ishlab chiqarish korxonalarida asosiy vositalar ulushi, savdo

korxonalarida esa muomaladagi aktivlar ulushi yuqori bo‘ladi. Masalan, O‘zbekiston

iqtisodiyotining 2022-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, ishlab chiqarish sektori aktivlarining

57% asosiy vositalardan, 43% muomala aktivlaridan tashkil topgan. Bu ko‘rsatkichlar

korxonaning moliyaviy strategiyasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Kapital tuzilmasi

tahlili shuni ko‘rsatadi-ki, o‘z mablag‘lari ulushi qancha yuqori bo‘lsa, korxona

moliyaviy mustaqilligiga shuncha ko‘p erishadi. O‘z mablag‘lari va jalb qilingan

mablag‘lar nisbatining optimal darajada bo‘lishi moliyaviy risklarni kamaytiradi.

2023-yilda dunyo bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotlarga ko‘ra, muvaffaqiyatli

kompaniyalarning kapital tuzilmasida o‘z mablag‘lari ulushi 60% dan kam emas.

Moliyaviy barqarorlikni aniqlashda qo‘llaniladigan asosiy ko‘rsatkichlardan

biri moliyaviy mustaqillik koeffitsientidir. Ushbu ko‘rsatkich kapital tarkibidagi o‘z

mablag‘lar ulushini ifodalaydi va korxonaning tashqi mablag‘larga qanchalik kam

bog‘langanligini ko‘rsatadi. Uning tavsiya etilgan darajasi 0,5 yoki undan yuqori

bo‘lishi kerak.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

33

Aktivlar aylanish tezligi ham moliyaviy barqarorlikni belgilovchi muhim

omillardandir. Aktivlarning aylanish ko‘rsatkichining yuqori bo‘lishi, korxonaning

aktivlardan

unumli

foydalanayotganligini

anglatadi.

Misol

uchun,

savdo

kompaniyalari uchun aktivlarning yillik aylanish ko‘rsatkichi 4–5 martadan kam

bo‘lmasligi maqsadga muvofiqdir. Korxonaning qisqa muddatli to‘lov qobiliyatini

aniqlashda joriy likvidlik koeffitsienti muhim rol o‘ynaydi. Bu ko‘rsatkich qisqa

muddatli aktivlarning qisqa muddatli majburiyatlarga nisbati orqali aniqlanadi. Ideal

holatda bu ko‘rsatkich 2,0 atrofida bo‘lishi kerak, ya’ni har bir so‘m majburiyat uchun

2 so‘mlik likvid aktiv bo‘lishi lozim. Moliyaviy barqarorlik tahlilida qarz

yuklamasining darajasi ham ahamiyatga ega. Agar korxona o‘z kapitaliga nisbatan

haddan tashqari ko‘p qarz olgan bo‘lsa, u holda moliyaviy risklar oshadi. O‘zbekiston

Respublikasi Markaziy banki 2024-yilda chiqargan hisobotida qayd etilishicha,

korxonalarda qarz yuklamasining tavsiya etilgan darajasi umumiy kapitalning 40% dan

oshmasligi kerak.

Tahlillar ko‘rsatmoqda-ki, uzoq muddatli aktivlar qisqa muddatli majburiyatlar

hisobiga moliyalashtirilganda, korxonaning moliyaviy barqarorligi sezilarli darajada

zaiflashadi. Bu esa kredit to‘lovlari va qarzlarni qoplashdagi qiyinchiliklarga olib

keladi. Shu bois, uzoq muddatli aktivlar uzoq muddatli manbalar bilan

moliyalashtirilishi zarur. Kapital strukturasini optimallashtirish uchun foyda va zarar

hisobotlarini muntazam tahlil qilish, kapitalning o‘sishini nazorat qilish va investitsiya

siyosatini doimiy takomillashtirib borish zarur. Bu usullar moliyaviy resurslarning

oqilona taqsimlanishiga xizmat qiladi.Jahon tajribasiga nazar tashlansa, rivojlangan

davlatlarda korxonalar moliyaviy barqarorlikni oshirish uchun risklarni sug‘urtalash,

diversifikatsiya va innovatsion boshqaruv strategiyalaridan keng foydalanilmoqda.

Xususan, Germaniyada 2022-yilda o‘tkazilgan tadqiqotlarga ko‘ra, moliyaviy

barqarorlikni oshirish uchun korxonalarning 78% o‘z kapital ulushini oshirish va

risklarni kamaytirish strategiyalarini qabul qilgan. Moliyaviy hisob asoslari fanining

nazariy tamoyillariga ko‘ra, har bir moliyaviy ko‘rsatkich o‘zaro chambarchas bog‘liq.

Aktivlar aylanishi, rentabellik va likvidlik ko‘rsatkichlari o‘zaro uyg‘un holda


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

34

o‘rganilsa, korxonaning umumiy moliyaviy barqarorligi haqida to‘liq tasavvur hosil

qilish mumkin.

Diagramma sharhi:

Sariq chiziq

Aktivlar

hajmining yildan-yilga barqaror o‘sishini

ko‘rsatmoqda.

2021-yilda 1200 mln so‘m bo‘lgan aktivlar, 2024-yilda 1720 mln so‘mga yetgan.

Qizil chiziq

Kapital

(o‘z mablag‘lari) ko‘rsatkichining o‘sishini

bildiradi.

2021-yilda 700 mln so‘m bo‘lgan kapital, 2024-yilga kelib 1080 mln so‘mni tashkil

qilgan.

Pushti chiziq

Qarzlar

miqdori ham o‘sib bormoqda, ammo kapitalga

qaraganda sekinroq sur'atda.

2021-yilda 500 mln so‘m bo‘lgan qarzlar, 2024-yilda 640 mln so‘mni

tashkil etmoqda.

Bu dinamikadan ko‘rinadiki,

kapital o‘sishi qarzlarga nisbatan tezroq

, bu

esa

moliyaviy mustaqillikning ortib borayotganini

ko‘rsatadi.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

35

Aktivlar

2021–2024 yillar oralig‘ida umumiy 43,3% ga oshgan (1200 →

1720 mln so‘m).

Kapital

2021–2024 yillar oralig‘ida 54,3% ga oshgan (700 → 1080 mln

so‘m).

Qarzlar

esa 28% ga oshgan (500 → 640 mln so‘m).

Kapital o‘sishi

qarzlar o‘sishidan

tezroq

, bu korxonaning moliyaviy

barqarorligini mustahkamlab bormoqda.

Aktivlarning o‘sishi

kapital va qarzlarning

mos ravishda o‘sishiga mos kelyapti, bu esa

muvozanatli moliyaviy siyosat

olib

borilayotganidan dalolat beradi.

Moliyaviy risklar

past darajada saqlanmoqda, chunki

o‘z mablag‘lari ulushi muntazam ravishda ortmoqda.

Aktivlar va kapital strukturasidagi o‘zgarishlarni nazorat qilish uchun

korxonalarda moliyaviy monitoring tizimi joriy qilinishi kerak. Ushbu tizim real

vaqtda moliyaviy ma’lumotlarni yig‘ish, tahlil qilish va boshqaruv qarorlarini qabul

qilish imkonini beradi. Korxonada moliyaviy risklarni boshqarish moliyaviy

barqarorlikni saqlashning ajralmas qismidir. Risklarni aniqlash, baholash va

minimallashtirish choralari korxonaning moliyaviy muvozanatini saqlab turishga

yordam beradi. Moliyaviy tahlilning ilg‘or metodlari, jumladan, ko‘p faktorli

moliyaviy modellashtirish, stress-testlar va simulyatsiyalar yordamida turli moliyaviy

senariylar ko‘rib chiqilishi moliyaviy barqarorlikni oshirish uchun samarali vosita

bo‘lib xizmat qiladi. Korxonada moliyaviy barqarorlikni oshirish uchun investitsion

loyihalarning puxta o‘rganilishi va investitsiya samaradorligining tahlili muhim

ahamiyatga ega. ROI (Return on Investment) va NPV (Net Present Value) kabi


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

36

ko‘rsatkichlardan foydalanish zarur. Tahlillar ko‘rsatmoqda-ki, yirik korxonalar

ko‘pincha moliyaviy barqarorlikni oshirish uchun ko‘proq o‘z kapitalidan

foydalanishga intiladi, kichik va o‘rta korxonalar esa tashqi mablag‘larga ko‘proq

tayanadi. Bu holat O‘zbekistonda ham kichik biznes subyektlarining moliyaviy

risklarga ko‘proq duch kelayotganini ko‘rsatadi. Moliyaviy barqarorlikka ta’sir etuvchi

tashqi omillar – inflyatsiya, valyuta kursi o‘zgarishlari, soliqqa tortish siyosati – doimo

hisobga olinishi kerak. O‘zbekistonda 2023-yil inflyatsiya darajasi 8,8% ni tashkil

etgan bo‘lib, bu korxonalar moliyaviy strategiyalarini qayta ko‘rib chiqishga undagan.

Korxonaning moliyaviy barqarorligi faoliyat strategiyasining ajralmas qismi sifatida

qaralishi kerak. Har bir investitsiya, moliyalashtirish va dividend siyosati qarorlari

moliyaviy barqarorlikni hisobga olgan holda qabul qilinishi zarur.

Xulosa qilib aytganda, korxonada moliyaviy barqarorlik va uni ta’minlashda

aktivlar va kapital tuzilishi tahlili muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.

Zamonaviy moliyaviy boshqaruvda bu elementlar o‘rtasidagi uyg‘unlikni saqlash

korxonaning barqaror rivojlanishini va iqtisodiy samaradorligini ta’minlaydi.

XULОSА

O‘tkazilgan tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, korxonada moliyaviy barqarorlikni

ta’minlash bevosita aktivlar va kapital tuzilishini oqilona boshqarishga bog‘liq ekani

isbotlandi. Moliyaviy barqarorlik – bu faqatgina foyda olish yoki aktivlarning ko‘pligi

emas, balki ularning samarali ishlatilishi va qarz majburiyatlari oldidagi javobgarlikni

o‘z vaqtida bajarish qobiliyati hamdir. Aktivlarning tahlili, ularning aylanish tezligi,

likvidligi va strukturasining optimalligi moliyaviy holatning asosiy belgilaridan biridir.

Kapital tuzilmasi esa korxonaning moliyaviy mustaqillik darajasini aniqlovchi muhim

omil sifatida namoyon bo‘ladi. Tahlillar ko‘rsatdiki, o‘z mablag‘lari ulushi yuqori

bo‘lgan korxonalar moliyaviy barqarorlik darajasini saqlab qolish va rivojlantirishda

yuqori natijalarga erishmoqda. Aksincha, tashqi mablag‘larga haddan ortiq tayanish

moliyaviy risklarni oshiradi, to‘lov qobiliyatining pasayishiga olib keladi va moliyaviy

barqarorlikni zaiflashtiradi. Shu sababli, aktivlar va kapital tuzilmasi o‘rtasidagi

optimal muvozanatni saqlash, korxonaning uzoq muddatli muvaffaqiyatini ta’minlash

uchun zarur shart hisoblanadi.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

37

Moliyaviy tahlilning muntazam olib borilishi, ko‘rsatkichlarning chuqur

o‘rganilishi va xalqaro tajriba asosida samarali boshqaruv strategiyalarining ishlab

chiqilishi moliyaviy barqarorlikni oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bundan

tashqari,

investitsion

qarorlar

va

risklarni

boshqarish

mexanizmlarining

takomillashtirilishi ham korxona moliyaviy holatining mustahkamlanishiga xizmat

qiladi. Umuman olganda, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash uchun korxonalar

o‘zlarining aktivlar va kapital strukturasini tizimli tahlil qilishi, moliyaviy

ko‘rsatkichlarni doimiy monitoring qilib borishi va zamonaviy moliyaviy boshqaruv

metodlaridan keng foydalanishi lozim. Bu esa ularning iqtisodiy samaradorligini,

raqobatbardoshligini va rivojlanish istiqbollarini oshiradi.

АDАBIYОTLАR RОʻYXАTI

1.

Sultonov, M. "Moliya asoslari." – Toshkent: IQTISOD-MOLIYA, 2022. – 350

b.

2.

Karimov, A., Tursunov, B. "Korxonalar moliyaviy menejmenti." – Toshkent:

Iqtisodiyot, 2021. – 280 b.

3.

Odilova, D. "Moliyaviy tahlil asoslari." – Samarqand: Registon, 2023. – 220 b.

4.

Nasirov, I. "Investitsion faoliyat va risklarni boshqarish." – Toshkent: Yangi asr

avlodi, 2020. – 260 b.

5.

Fayziyev, B. "Aktiv va passiv boshqaruvi." – Buxoro: Ilm ziyo, 2022. – 310 b.

6.

Qudratov, M. "Moliya menejmenti nazariyasi va amaliyoti." – Toshkent: Fan va

texnologiya, 2021. – 400 b.

7.

Uzbekistan

Respublikasi

Markaziy

banki.

"Moliyaviy

barqarorlik

ko‘rsatkichlari to‘g‘risidagi hisobot." – Toshkent, 2023.

8.

Deloitte Global Financial Report, 2023 – www.deloitte.com

9.

World Bank Group. "Financial Stability Indicators Manual." – Washington,

2022.

10.

OECD. "Corporate Finance Practices." – Paris: OECD Publishing, 2023.

11.

Damodaran, A. "Corporate Finance: Theory and Practice." – New York: Wiley,

2020.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-24

Часть–5_ Апрель –2025

38

12.

Ross, S.A., Westerfield, R.W., Jaffe, J. "Corporate Finance." – New York:

McGraw-Hill Education, 2021.

13.

Brigham, E., Houston, J. "Fundamentals of Financial Management." – Boston:

Cengage Learning, 2020.

14.

Moliya va investitsiya portallari: www.investopedia.com

15.

O‘zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo‘mitasi – www.stat.uz