MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
104
QIZ BOLA TARBIYASIDA OTA-ONA VA MAKTAB HAMKORLIGI.
MAKTAB PSIXOLOGINING VAZIFALARI. PSIXOLOGIK YONDASHUV
Murodova Aziza
Navoiy viloyati, Nurota tumani 27-umumta’lim maktabi psixologi
Annotatsiya: Ushbu maqolada qiz bola tarbiyasining o‘ziga xos jihatlari,
ayniqsa zamonaviy jamiyatda yuzaga kelayotgan ijtimoiy va psixologik omillar fonida
tahlil qilinadi. Ota-ona, maktab va psixolog o‘rtasidagi uzviy hamkorlikning
ahamiyati, qiz bolalarning shaxs sifatida shakllanishiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek,
maqolada psixologik yondashuv asosida olib boriladigan samarali tarbiya metodlari
va amaliy tavsiyalar berilgan.
Kirish
Qiz bola tarbiyasi har doim alohida e’tibor talab qiladigan masala bo‘lib kelgan.
Chunki u kelajakdagi onadir, oilaning, jamiyatning madaniy va ma’naviy ko‘zgusidir.
Afsuski, bugungi globallashuv, axborot oqimining haddan tashqari kuchayishi, ayrim
noto‘g‘ri g‘oyalar yosh ongiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Aynan shunday sharoitda
qiz bolalarni asrash, ularni to‘g‘ri tarbiyalash va ruhiy-ma’naviy jihatdan sog‘lom
yetuk shaxs sifatida voyaga yetkazishda ota-ona va maktabning birgalikdagi
mas’uliyati nihoyatda muhimdir.
Asosiy qism
1. Qiz bola tarbiyasining dolzarb masalalari
Zamonaviy qiz bola hayotining murakkab jihatlari ko‘p: ijtimoiy tarmoqlardagi
bosim, jismoniy ko‘rinishga oid stereotiplar, oiladagi e’tiborsizlik, sinfdoshlari orasida
raqobat va komplekslar... Bularning barchasi qiz bolaning ruhiy dunyosiga salbiy ta’sir
qiladi. Shuning uchun uning ichki holatini o‘rganish, tinglash va tushunishga har doim
tayyor bo‘lish muhim. Qiz bolaning o‘zini qadrlashi, sog‘lom o‘zini baholashi va
jamiyatda o‘z o‘rnini topa olishi — bu avvalo tarbiya muhitiga bog‘liq.
2. Ota-onaning rolini chuqur anglash
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
105
Ko‘p hollarda ota-onalar faqat jismoniy ehtiyojlarni qondirishni tarbiya deb
bilishadi. Ammo bu yetarli emas. Qiz bolaning ichki holatiga qiziqish, unga mehr
ko‘rsatish, savollariga jiddiy yondashish — ruhiy jihatdan mustahkam shaxs
tarbiyasining kalitidir. Masalan: Ota — qiz bolaning ilk bor erkak jinsi vakiliga bo‘lgan
ishonchini uyg‘otadi. Ona — qiz bola uchun namuna, u hayotga, oilaga, kelajakdagi
roliga qanday qarashni onasidan o‘rganadi. Agar ota-ona o‘zaro kelishmovchilikda
bo‘lsa, oila muhitida doimiy tushkunlik yoki tazyiq hukm sursa — bu qiz bolaning
ruhiy barqarorligiga jiddiy putur yetkazadi. Shu bois ota-onalar o‘z tarbiya uslubini
doimiy ravishda tahlil qilib borishlari zarur.
3. Maktab — ijtimoiy tarbiya maydoni
Maktab nafaqat bilim beruvchi muassasa, balki shaxsiy va ijtimoiy ko‘nikmalar
shakllanadigan muhitdir. Ayniqsa, o‘qituvchining qiz bolaga bo‘lgan munosabati,
e’tibori, ishonchi uning o‘zini qadrlashi, o‘z imkoniyatlariga ishonishi uchun juda katta
ahamiyatga
ega.
O‘qituvchilar:
Qiz
bolalarning
darsdagi
ishtirokini
faollashtirish.Ularni jamiyatga foydali shaxs sifatida ko‘rishga undash. Qiz bolalarda
liderlik sifatlarini rivojlantirish orqali ularni kelajakda mustaqil fikrlaydigan, faol inson
sifatida shakllantirishga xizmat qiladilar.
4. Maktab psixologining chuqur va murakkab vazifalari
Maktab psixologi bu — oddiy “maslahat beruvchi” emas, balki har bir
o‘quvchining ruhiy dunyosini tushunishga, unga mos yondashishga intiluvchi
mutaxassisdir. Ayniqsa qiz bola bilan ishlashda:
Diagnostika:
turli metodikalar (testlar,
so‘rovnomalar, suhbatlar) orqali qiz bolaning psixologik holatini baholash.
Profilaktika:
o‘z vaqtida muammolarni aniqlab, ularning oldini olish.
Konsultatsiya:
qiz bolaga va uning ota-onasiga individual maslahatlar berish.
Treninglar:
o‘z-o‘zini
anglash, ijtimoiy moslashuv, o‘ziga ishonchni oshirish uchun guruhli mashg‘ulotlar
o‘tkazish.
5. Psixologik yondashuvlarning afzalliklari
Zamonaviy psixologiya qiz bola tarbiyasida quyidagi yondashuvlarni taklif
qiladi:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
106
Humanistik yondashuv:
Har bir qiz bolaning o‘zini ifoda etish huquqini
hurmat qilish. Uning har bir so‘zi, hissiyoti, hayotiy qarashiga e’tibor berish.
Kognitiv-behavioral yondashuv:
Fikr va xatti-harakatlar o‘rtasidagi
bog‘liqlikni tushuntirish orqali qiz bolaning ijtimoiy muhitga munosabatini to‘g‘rilash.
Genderga sezgir yondashuv:
Qiz bola va o‘g‘il bolaga teng imkoniyat berish,
qiz bolaning huquq va ehtiyojlarini tan olish.
6. Amaliy takliflar va hamkorlik shakllari
Maktabda “Qizlar maktabi” loyihasini yo‘lga qo‘yish. Ota-onalar uchun
maktab ota-ona, mahalla hamkorligida “Qiz bola tarbiyasi bo‘yicha maslahatlar” rukni
ostida doimiy targ’ibot, tashviqot ishlari olib borish.
Xulosa
Qiz bola tarbiyasi — bu muqaddas va mas’uliyatli jarayon. U oilada
boshlangan bo‘lsa-da, maktabda davom etadi va butun jamiyat tomonidan qo‘llab-
quvvatlanishi lozim. Har bir qiz bola — kelajakdagi ona, oila ustuni va jamiyatning
poydevori. Agar biz bugun ularning dardini eshitmasak, ertaga ular jamiyatda yo‘qolib
qolgan, ishonchni yo‘qotgan shaxs bo‘lishi mumkin. Shuning uchun ota-onalar,
pedagoglar, maktab psixologlari bir yoqadan bosh chiqarib, chin dildan hamkorlikda
ishlashlari zarur. Bu nafaqat qiz bolaning, balki jamiyatning kelajagiga qo‘yilgan
poydevor bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Karimova Z. “Oila psixologiyasi”, Toshkent, 2021.
2. Xolmatova D. “Maktab psixologi faoliyatining zamonaviy yo‘nalishlari”, Toshkent,
2022.
3. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni.
4. Vygotskiy L.S. “Bolalar psixologiyasi”, Moskva, 1991.
5. Zohidova M. “Qiz bola shaxsini shakllantirishda gender yondashuv”, ilmiy maqola,
2023.
6. Nurmatova S. “Maktab va oila hamkorligi: zamonaviy psixologik nazariyalar”,
Toshkent, 2020.
7. Ross, D. “Girls’ Mental Health in a Changing World”, 2019.
