MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
3
O’TKIR GLOMERULONEFRITNING SURUNKALIGA O’TISHIGA
OLIB KELADIGAN MAXALLIY XAVF OMILLAR
Najimov Shoxboz Raximjon o’g’li
Sam DTU Bolalar kasalliklari propedevtikasi kafedrasi, stajyor assistent.
ANNOTATSIYA. Ushbu maqola o’tkir glomerulonefritning surunkali
shaklga o’tishiga olib keladigan mahalliy xavf omillarini o’rganadi. O’tkir
glomerulonefrit – bu buyraklarning glomerullarida yallig’lanish jarayoni bo'lib, u
ko'plab sabablarga ko'ra rivojlanishi mumkin. Maqolada, o’tkir glomerulonefritning
rivojlanishida muhim rol o’ynaydigan mahalliy omillar, jumladan, infektsiyalar,
ekologik sharoitlar, genetik predispozitsiya va boshqa sog’liq muammolari tahlil
qilinadi. Maqola, shuningdek, o’tkir glomerulonefritning surunkali shaklga o’tishi
jarayonida qanday mexanizmlar faoliyat ko'rsatishini va bu jarayonni oldini olish
uchun qanday profilaktik chora-tadbirlar ko’rilishi kerakligini ko'rsatadi. Mahalliy
xavf omillarining aniqlanishi va ularning ta'sirini kamaytirish bo’yicha tavsiyalar
beriladi, bu esa shifokorlar va sog’liqni saqlash mutaxassislari uchun muhim
ma'lumot manbai bo'ladi. Ushbu maqola o’tkir glomerulonefritning surunkali
shaklga o’tishiga ta'sir etuvchi omillarni chuqurroq tushunishga yordam beradi va
bu kasallik bilan bog’liq profilaktika va davolash strategiyalarini ishlab chiqishda
muhim ahamiyatga ega.
KALIT SO’ZLAR: O’tkir glomerulonefrit, buyrak koptokchalari, siydik
yo’llari, surunkali buyrak.
АННОТАЦИЯ. В статье рассмотрены местные факторы риска
перехода острого гломерулонефрита в хронический. Острый гломерулонефрит
– воспалительный процесс в клубочках почек, который может развиваться по
многим причинам. В статье анализируются местные факторы, играющие
важную роль в развитии острого гломерулонефрита, включая инфекции,
условия окружающей среды, генетическую предрасположенность и другие
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
4
проблемы со здоровьем. Также в статье показано, какие механизмы
действуют при переходе острого гломерулонефрита в хроническую форму и
какие профилактические меры следует проводить для предотвращения этого
процесса. Приведено выявление локальных факторов риска и рекомендации по
снижению их воздействия, что станет важным источником информации для
врачей и медицинских работников. Данная статья способствует более
глубокому пониманию факторов, влияющих на переход острого
гломерулонефрита в хроническую форму, и важна для разработки стратегий
профилактики и лечения этого заболевания.
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: Острый гломерулонефрит, почечные шарики,
мочевыводящие пути, хроническая почка.
ABSTRACT. This article examines the local risk factors that contribute to the
progression of acute glomerulonephritis to chronic. Acute glomerulonephritis is an
inflammatory process in the glomeruli of the kidneys that can develop for a variety of
reasons. The article analyzes the local factors that play an important role in the
development of acute glomerulonephritis, including infections, environmental
conditions, genetic predisposition, and other health problems. The article also shows
what mechanisms are at work in the process of the progression of acute
glomerulonephritis to chronic and what preventive measures should be taken to
prevent this process. Recommendations for identifying local risk factors and reducing
their impact are provided, which will be an important source of information for
physicians and health professionals. This article contributes to a deeper
understanding of the factors that influence the progression of acute
glomerulonephritis to chronic and is important in developing prevention and
treatment strategies for this disease.
KEYWORDS: Acute glomerulonephritis, kidney stones, urinary tract,
chronic kidney disease.
Glomerulonefrit (yun. glomerulo — buyrak koptokchasi, nephritis —
buyrak yalligʻlanishi, koptokchaviy nefrit) — bu immunoyallig’lanishli buyraklar
kasalligi, asosan buyrak koptokchalarining shikastlanishi bilan kechadi. Ba’zan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
5
jarayonga interstitsial to’qima va buyrak naychalari jalb qilinadi. Glomerulonefrit
mustaqil kasallik shaklida kechishi yoki muayyan tizimli kasalliklarda (infektsiyali
endokardit, gemorragik vaskulit, tizimli qizil eritematoz) rivojlanishi mumkin.
Glomerulonefritning klinik tasviri siydik, shish va gipertonik sindromlardan iborat.
Glomerulonefritda siydik tahlili, Zimnitskiy va Reberg namunalari, buyrak
ultratovush tekshiruvi va buyrak tomirlarining ultratovushli dopplerografiyasi
diagnostik qiymatga ega.
Ko’p hollarda glomerulonefritning rivojlanishi organizmning infektsion
tabiatli antigenlarga nisbatan ortiqcha immun reaktsiyasi bilan bog’liq. Bundan
tashqari, buyrakning shikastlanishi autoantitanalarning vayronkor ta’siri natijasida
yuzaga keladigan glomeruloronefritning autoimmun shakli ham mavjud.
Glomerulonefritda
antigen-antitana
komplekslari
buyrak
koptokchalarining kapillyarlarida to’planib boradi, natijada birlamchi siydik ishlab
chiqarish jarayoni buziladi, organizmda suv, tuzlar va modda almashinuvi
mahsulotlari ushlanib qoladi, antigipertenziv omillar darajasi kamayadi. Bularning
barchasi arterial gipertenziya va buyrak yetishmovchiligi rivojlanishiga olib keladi.
Bolalarda glomerulonefrit orttirilgan buyrak kasalliklari orasida siydik
yo’llari infektsiyasidan so’ng ikkinchi o’rinni egallaydi. Urologiya statistik
ma’lumotlariga ko’ra, glomerulonefrit surunkali buyrak yetishmovchiligining
rivojlanishi sababli bemorlarning erta nogiron bo’lib qolishining eng ko’p
uchraydigan sababi hisoblanadi.
O’tkir glomerulonefrit har qanday yoshda rivojlanishi mumkin, ammo
odatda, kasallik 40 yoshgacha bo’lgan bemorlarda yuzaga keladi.
O’tkir diffuz glomerulonefrit alomatlari ko’pincha streptokokklar (angina,
pioderma, tonzillit) tomonidan chaqirilgan infektsion kasallikdan bir yoki uch hafta
o’tgach paydo bo’ladi. O’tkir glomerulonefrit uchun uchta asosiy alomat
xarakterlidir:
–– Siydik (oliguriya, mikro- yoki makrogematuriya);
–– Shish;
–– Gipertonik.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
6
Bolalarda o’tkir glomerulonefrit jo’shqinlik bilan rivojlanadi, siklik
ravishda kechadi va odatda sog’ayib ketish bilan tugaydi. Kattalarda o’tkir
glomerulonefrit rivojlanganda kasallik xira shaklda namoyon bo’lib, siydikning
o’zgarishi, umumiy alomatlarning yo’qligi va surunkali shaklga o’tish moyilligi bilan
xarakterlanadi.
Glomerulonefrit tana haroratining ko’tarilishi (kuchli gipertermiya
ehtimoli mavjud), umumiy zaiflik, ko’ngil aynishi, ishtahaning pasayishi, bosh
og’rig’i va bel sohasidagi og’riq bilan boshlanadi. Bemor oqarib ketadi, uning
qovoqlari shishgan bo’ladi. O’tkir glomerulonefritda dastlabki 3-5 kunda diurezning
kamayishi kuzatiladi. Keyin chiqariladigan siydik miqdori ortadi, ammo uning nisbiy
zichligi kamayadi. Glomerulonefritning yana bir doimiy va ajralmas belgisi —
gematuriya (siydikda qon borligi). 83-85% hollarda mikrogematuriya rivojlanadi. 13-
15% hollarda makrogematuriya rivojlanishi mumkin, bunda siydik uchun «go’sht
yuvindisi» rangi xos bo’adi, ba’zida qora yoki to’q jigarrang bo’lishi mumkin.
Glomerulonefritning eng aniq belgilaridan biri — yuzning shishishi, u
ertalab ifodalanadi va kun davomida kamayadi. Shuni ta’kidlash kerakki, mushaklar
va teri osti yog’ to’qimalarida 2-3 litrgacha suyuqlik to’planishi shishish
kuzatilmasdan ham sodir bo’lishi mumkin. Maktabgacha yoshdagi to’lacha bolalarda
shishning yagona belgisi ba’zan teri osti kletchatkasining zichlashishi hisoblanadi.
O’tkir glomerulonefritli bemorlarning 60 foizida gipertoniya rivojlanadi
va og’ir holatlarda u bir necha hafta davom etishi mumkin. 80-85% hollarda o’tkir
glomerulonefrit bolalarning yurak-qon tomir tizimini shikastlanishiga olib keladi.
Markaziy asab tizimi funktsiyasining buzilishi va jigar kattalashishi ehtimoli mavjud.
O’tkir diffuz glomerulonefrit quyidagi asoratlarning rivojlanishiga olib
kelishi mumkin:
– O’tkir buyrak etishmovchiligi (1% hollarda);
– O’tkir yurak yetishmovchiligi (3% dan kamroq hollarda);
–
Preeklampsiya
yoki
eklampsiya
(o’tkir
buyrak
gipertenziv
ensefalopatiyasi);
– Miyaga qon quyilishi;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
7
– Vaqtinchalik ko’rish buzilishi;
– Surunkali diffuz glomerulonefrit.
O’tkir
glomerulonefritning surunkali shaklga o’tish ehtimolini
oshiradigan omil, gipoplastik buyrak displaziyasidir, bunda buyrak to’qimasining
rivojlanishi bolaning xronologik yoshidan ortda qoladi. Progresslovchi kechish va
faol immunodepressiv terapiyaga chidamliligi bilan xarakterlanadigan surunkali
diffuz glomerulonefrit yakuni buyrakning ikkilamchi bujmayib qolishi bo’ladi.
Glomerulonefrit buyrak kasalliklari orasida yetakchi o’rinlardan biriga ega bo’lib, u
bolalarda buyrak yetishmovchiligining rivojlanishiga va bemorlarning erta
nogironligiga olib keladi.
Glomerulonefritni tashxislash
«O’tkir glomerulonefrit» tashxisini qo’yish anamnez (yaqinda boshdan
o’tkaziladigan infektsion kasalliklar), klinik tasvir (shishlar, arterial gipertoniya) va
laboratoriya ma’lumotlariga asoslanib amalga oshiriladi. Tahlil natijalari quyidagi
o’zgarishlar bilan tavsiflanadi: Mikro- yoki makrogematuriya. Makrogematuriyada
siydik qora, to’q jigarrang yoki «go’sht yuvindisi» rangini oladi. Mikrogematuriyada
siydik rangining o’zgarishi kuzatilmaydi. Kasallikning dastlabki kunlarida siydik
tarkibida asosan yangi eritrotsitlar aniqlanadi, keyinchalik esa suvsizlanganlari. 2-3
hafta davomida o’rtacha albuminuriya (odatda 3-6% oralig’ida) qayd qilinadi; Siydik
cho’kindisi mikroskopiyasi natijasiga ko’ra mikrogematuriyada donsimon va gialin
silindrlar, makrogematuriyada esa eritrositar bo’ladi; Nikturiya, Zimnitskiy porbasi
o’tkazilganida diurezning pasayishi. Buyraklar kontsentratsion qobiliyatining
saqlanib qolishi siydikning yuqori nisbiy zichligi bilan tasdiqlanadi;Endogen
kreatinin klirensini o’rganish natijalariga ko’ra buyraklar filtratsiya qobiliyatining
pasayishi.
Xulosa.O’tkir glomerulonefritni davolash kasalxonada amalga oshiriladi.
№7 parhezi, yotoq tartibi buyuriladi. Bemorlarga antibakterial terapiya (ampitsillin +
oksatsillin, penitsillin, eritromitsin), immunitetni to’g’rilash uchun gormonal
bo’lmagan (siklofosfamid, azatioprin) va gormonal (prednizolon) preparatlar
buyuriladi. Davolash choralari kompleksi yallig’lanishni davolash (diklofenak) va
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
8
shishni hamda qon bosimining kamytirish uchun simptomatik terapiyani ham o’z
ichiga oladi. Keyinchalik sanatoriya-kurortlarda davolanish tavsiya etiladi. O’tkir
glomerulonefritdan keyin bemorlar ikki yil nefrologning nazorati ostida bo’ladi.
Surunkali glomerulonefritni davolashda kasallik xuruji davrida o’tkir
glomerulonefritga o’xshash davolash tadbirlari majmuasi amalga oshiriladi.
Remissiyda davrida davolash sxemasi alomatlar mavjudligi va kuchliligi asosida
aniqlanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI.
1. Belokon N.A., Kuberger M.B. Bolezni serdsa i sosudov u detey. M. 1987, s.303-
338.
2. Belozerov Yu.M. Bolalar kardiologiyasi. M. 2004. 597 s.
3. “Bolezni detey rannego vozrasta”, rukovodstvo dlya vrachey pod redaksiey
A.A.Baranova, -Moskva-Ivanova, 1998, -s.241-257.
4. Denisov M.Yu. Prakticheskaya gastroenterologiya va pediatriya. M., 2001.
5. Kaganov S. Yu. Bronxialnaya astma u detey i yee tasnifi. V kn.:Bronxial astma va
bolalar. Pod qizil. S.Yu. Kaganova. M: Medisina 1999; 12-27.
6. Klinik tibbiyot. Ma'lumotnoma prakticheskogo vracha. M., 1997, T.1, ko'ch.497-
501
