MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
34
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASINING XALQARO HUQUQ
NORMALARINI YARATISHDAGI ISHTIROKI
Boboyorov Jasur Marat o‘g‘li
O‘zbekiston respublikasi IIV Malaka oshirish instituti kasbiy tayyorgarlik
fakulteti maxsus fanlar sikli o‘qituvchisi, kapitan
Annotatsiya. Maqolada xalqaru huquq, xalqaro huquq normalariga
tushincha berilgan bo`lib, hamda O`zbekiston Respublikasining xalqaro huquq
normalarini yaratishdagi ishtiroki birinchi Prezidentimiz Islom Karimov nutqlari
xalqaro huquq to`grisida bildirgan fikrlari va Muhtaram Prezidentimiz Shavkat
Mirziyoyevning Jeneva shahrida so`zlagan nutqlari bergan taklif va rejalari hamda
Oliy majlis inson huquqlari raisi Akmal Saidovning ham fikr va mulohazalari
yoritilgan.
Kalit so`zlar: xalqaro huquq, norma , konvensiya , xalqaro tashkilotlar,
imperative, mintaqa, universal
Mamlakatimiz birinchi Prezidenti Islom Karimov O‘zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisida «Mamlakatimizda
demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish
konsepsiyasi» yuzasidan qilgan ma’ruzasida shunday degan edi: «Mamlakatimizni
demokratik yangilashning bugungi bosqichdagi eng muhim yo‘nalishlaridan biri bu
– qonun ustuvorligi va qonuniylikni mustahkamlash, shaxs huquqi va manfaatlarini
ishonchli himoya qilishga qaratilgan sud-huquq tizimini izchil demokratlashtirish va
liberallashtirishdan iboratdir. Bir so‘z bilan aytganda, yurtimizda huquqiy davlat
asoslarini yanada takomillashtirish va aholining huquqiy ongi va madaniyatini
yuksaltirish biz uchun hal qiluvchi vazifa bo‘lib qolmoqda1 . XXI asr insoniyat
jamiyati hayotining baynalminallashuvidek tarixiy qonuniyatning kuchayish harakati
bilan ajralib turadi. Davlat chegaralarining mavjudligi va har xilligiga qaramay,
yagona xalqaro jamiyatda mamlakatlarning o‘zaro aloqalari o‘sib bormoqda. Xalqaro
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
35
munosabatlar nafaqat davlatlar hayotiga, balki har bir alohida odamga ham katta ta’sir
ko‘rsatmoqda. Xalqaro munosabatlar tizimi huquqning muayyan sohasi xalqaro
huquq bilan tartibga solinadi. U ko‘p yoki oz darajada davlatlarning, jismoniy va
yuridik shaxslarning turli-tuman aloqalariga ta’sir qiladi. Xalqaro huquqning milliy
huquq va davlat ichki hayotiga ham ta’siri kuchaymoqda. Shu bois, xalqaro huquqni
bilish nafaqat xalqaro munosabatlar bilan bevosita shug‘ullanuvchi mutaxassislar,
balki jahon siyosati va iqtisodiyotida, tadbirkorlikda yo‘l topish, oddiy fuqarolar va
sayyohlar uchun ham ancha ahamiyatli bo‘lib bormoqda. Xalqaro huquq normalari
asta-sekin milliy huquqiy tizimning bir qismiga aylanib bormoqda, uning asoslarini
bilish jismoniy va yuridik shaxslarning o‘z huquqlarini mamlakat ichida himoya
qilishlari uchun zarurdir. Afsuski, xalqaro huquqiy bilimlar darajasi nihoyatda past.
Turli davlatlarning huquqni amalga oshiruvchi organlari milliy huquqiy tizimda
xalqaro normalarning yangi vazifasiga tayyor emasligini alohida ta’kidlash lozim.
Xalqaro
huquqiy
sohada
tayyorgarlikning
past
darajadaligi
aksariyat
mamlakatlarning yuristlari uchun xosdir. O‘zbekistonda ham bu muammo dolzarb
bo‘lib turibdi. Yuridik oliy o‘quv yurtlarida xalqaro huquq kursi asosan umumiy
ta’lim sifatida o‘qitilar edi. Boshqa yuridik fanlar o‘qitilayotganda, muayyan huquq
sohasining xalqaro huquq bilan bog‘liqligi amalda e’tiborga olinmas edi. Shuning
uchun milliy huquqning xalqaro huquq bilan o‘zaro aloqasi masalalarini yorituvchi
o‘quv adabiyotlarini tayyorlash hozir juda muhim hisoblanadi. Shu bilan birga, asosiy
e’tiborni amaliyotchi yuristlar uchun katta ahamiyatga ega bo‘lgan, masalan, xalqaro
iqtisodiy huquq, xalqaro jinoyat huquqi va boshqa xalqaro huquq sohalariga qaratish
maqsadga muvofiqdir. Barcha yuristlarni juda murakkab, ko‘p sohali tizimga
aylangan xalqaro huquq bo‘yicha mutaxassisga aylantirish masalasini qo‘yish xayoliy
bo‘lib qolardi. Bugun hatto xalqaro yurist ham xalqaro huquqning hamma sohasi
bo‘yicha mutaxassis bo‘la olmaydi. Shuning uchun bizning vazifamiz shundan
iboratki, milliy huquq sohasi mutaxassislariga muayyan masalalarni hal qilishga
imkon beradigan tegishli manbalarni topishda va boshqalarda xalqaro huquq
asoslarini bilishlari uchun ko‘maklashishdir. Shuningdek, ta’kidlash zarurki, hatto
xalqaro huquqning alohida sohasini mufassal bilish ham, nazariy jihatdan asossiz
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
36
bo‘lib, uni to‘g‘ri tushunishni kafolatlamaydi. Shu bois, ushbu ma’ruzalar kursida
muayyan sohada yo‘l topish uchun zarur bo‘lgan umumiy va maxsus qismlariga
alohida e’tibor berilgan. Xalqaro huquqning o‘ziga xos tabiatini bilib olgach, uning u
yoki bu sohasini qiyinchiliksiz o‘zlashtirish, umumiy prinsiplar bilan sohaga oid
normalarning o‘zaro aloqasini hisobga olish, yangi hodisalarda yo‘l topish mumkin.
Ko‘p yillar davomida «Xalqaro huquq» kursi umumiy ta’lim xususiyatiga ega bo‘lib,
ichki huquq doirasida band bo‘lgan amaliyotchi yuristlar faoliyatiga to‘g‘ridan to‘g‘ri
bog‘liq emas edi. Endilikda xalqaro huquq har qanday ixtisoslikdagi yurist uchun
alohida ahamiyatga ega. Shuning uchun xalqaro huquqqa amaliy nuqtai nazardan
qarash, uni o‘rganish va o‘qitish tobora katta ahamiyatga ega bo‘lmoqda. Nafaqat
xalqaro yurist, balki konstitutsiyaviy, ma’muriy, fuqarolik, jinoiy, oilaviy va boshqa
ichki davlat huquqi sohalarida ishlovchilarning ehtiyojini ham hisobga olish zarur.
Xalqaro huquqqa faqat kasbiy nuqtai nazardan qarash noto‘g‘ri bo‘lgan bo‘lardi.
Xalqaro huquq – ko‘p asrlik baynalminal aloqaviy tajribani gavdalantiruvchi,
insoniyatning umumiy madaniy merosining, umuminsoniy madaniyatning muhim
elementidir. U baynalminal ong rivojiga, odamlarni barcha millatlarga hurmat ruhida
tarbiyalashga ko‘maklashadi. Shu yo‘nalishda xalqaro huquqiy madaniyat milliy va
etnik ziddiyatlarni bartaraf etishda katta ahamiyat kasb etadi. Xalqaro huquqni
o‘rganish shu qadar dolzarb bo‘lmoqdaki, bunga BMT ham e’tibor bermoqda.
Xalqaro huquqni o‘rganish va o‘qitishni rag‘batlantirish, uning ahamiyatini
tushunishga ko‘maklashish hamda xalqaro huquqiy bilimlar ko‘lamini kengaytirish,
BMTning xalqaro huquq o‘n yilligining (1990–1999) asosiy masalalaridan biridir.
Xalqaro huquqiy bilimlarni o‘rganish va tarqatish, o‘qitishda yordam ko‘rsatish
bo‘yicha BMTning Dasturi qabul qilingan. Ushbu ma’ruzaning yozilishida xalqaro
tashkilotlar va aksariyat davlatlar amaliyotidagi dastlabki manbalardan foydalanilgan.
Xalqaro huquqiy normalar talqinida muhim bo‘lgan BMTning Xalqaro sudi
qarorlariga alohida e’tibor berilgan. Albatta, ko‘p hollarda O‘zbekiston
Respublikasining amaliyoti hisobga olingan. Xorijiy mamlakat olimlarining eng
yangi asarlaridan foydalanilgan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
37
«Xalqaro huquq» tushunchasini aniqlash va unga ta’rif berish xalqaro huquq
fanining eng muhim vazifalaridan biridir. Agar, davlat va huquq nazariyasi fani
davlatlarning milliy huquqiy tizimiga xos bo‘lgan hodisalarni o‘rgansa, xalqaro
huquq fani esa davlatlararo yoki kengroq ma’noda xalqaro munosabatlarga xos
bo‘lgan hodisa va jarayonlarning huquqiy xususiyatlarini ko‘rib chiqadi. Xalqaro
huquq bu – davlatlarning do‘stlik va diplomatik munosabatlarini tartibga solib
turuvchi prinsip va normalardan tashkil topgan alohida huquqiy tizimdir. Bundan
tashqari, xalqaro huquqqa bir necha ta’riflar berilgan, ularning umumiy tushunchasini
quyidagicha ifodalash mumkin: Xalqaro huquq – bu tinchlik va hamkorlikni
ta’minlash maqsadida davlatlararo munosabatlarni tartibga soluvchi yuridik
me’yorlar tizimidir. Xalqaro huquq g‘oyat keng va turli tarmoqlarni o‘z ichiga oluvchi
alohida huquqlar tizimidir. Barcha milliy huquqiy tizimlarga xos bo‘lgan huquqning
asosiy xususiyatlari xalqaro huquqqa ham xosdir. U davlat idora xarakteriga ega
bo‘lib, muayyan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solib turuvchi yuridik normalar
tizimidan iborat. Bu normalarga rioya qilish zarur holatlarda davlat majburiyati orqali
ta’minlanadi. Ichki davlat subyektlari jismoniy, yuridik shaxslar va davlat
organlaridan iborat. Xalqaro huquq subyektlari esa, asosan ustidan hech qanday
hukmronlik bo‘lmagan suveren davlatlardan, xalqaro va davlatlararo tashkilotlar,
mustaqillik uchun kurash olib borayotgan millatlar va xalqlardan iborat. Xalqaro
huquq o‘z harakat predmetiga ega. Bu davlatlararo munosabatlar, umuman olganda,
xalqaro huquq tizimining barcha subyektlari o‘rtasidagi munosabatlar. Xalqaro huquq
normalari uning subyektlari tomonidan tuziladigan bitimlar orqali yaratiladi. Ichki
davlat huquqi singari xalqaro huquq ham xalqaro normalarga rioya qilishni ta’minlash
uchun davlat tomonidan majbur qilish usulining qo‘llanishini ko‘zda tutadi. Xalqaro
huquqiy me’yorlarda milliy davlatlarning o‘zaro munosabatlaridagi murakkab
jarayonlar o‘z aksini topadi. Ularning asosida shakllanayotgan, xalqlarning subyektiv
xohish-irodasiga emas, balki ijtimoiy taraqqiyotning obyektiv omillariga mos
keladigan huquqiy ong xalqaro huquqda o‘z ifodasini topadi. Hozirgi zamon xalqaro
huquqi Ikkinchi jahon urushidan keyin Birlashgan Millatlar Tashkilotining Ustavi
qabul qilinganidan so‘ng yuzaga kelib, rivojlangan. Shu bois, «hozirgi zamon xalqaro
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
38
huquqi» tushunchasi xalqaro munosabatlarning umum e’tirof etilgan tamoyillari va
me’yorlari rivojlanishining yangi bosqichini aks ettirgan holda, xalqaro huquq
harakatining xronologik doirasini belgilaydi. «Xalqaro huquq» atamasi xalqaro
ommaviy huquqni bildiradi, undan xalqaro xususiy huquqni farqlab olish kerak.
Xalqaro huquq normalari. Xalqaro huquq manbaalari tushunchasi.Xalqaro
odatlar. Xalqaro shartnomalar. Madaniyatli millatlar tomonidantan olingan xalqaro
huquqning
umumiy
prinsiplari.
Sud
qarorlari.
Xalqarohuquqiyta
’limot
(doktrina).Huquq sohasida shakl alohida ahamiyatga ega. Qadimgi Rimda shunday
deyilardi: forma legalis fonna essentialis (yuridik shakl muhim). Agarda xalqaro
huquqni uning tartibga solayotgan munosabatlari bilan o ‘zaro aloqasini ko‘radigan
boMsak, unda u davlatlararo munosabatlarning yuridik shakli sifatida yaqqol
namoyon bo`ladi. o‘zining nisbatan mustaqilligi imkoniyatidan kelib chiqib ushbu
shakl davlatlararo munosabatlarga tartibga soluvchi ta ’simi ko'rsatadi1. Xalqaro
huquq normasi - bu subyektlaming kelishuvi asosida yaratilgan, ular uchun huquq va
majburiyatlarni o ‘rnatuvcht rasmiy qat'iy qoida bo`lib, uni amalga oshirish yuridik
mexanizm bilan ta’minlanadi.Norma so ‘zi lotin tilidan tarjima qilinganda qoida,
yetakchi, asosiy qonun, namuna degan m a’nolami bildiradi. Norma xalqaro huquq
binosini qurish uchun ishlatiladigan bo`lib xizmat qiladi. Uning alohida jihati huquqiy
tizim elementlari ekaniigi bilan belgilanadi. Xalqaro huquq normasi deganda
davlatlar, boshqa xalqaro huquqning subyektlari tomonidan yuridik jihatdan muqarrar
sifatda tan olingan axloq (yurishturish) qoidalari tushuniladi. Xalqaro huquq
normalarini, masalan, xalqaro huquq subyekti arming o ‘zaro munosabatlari
davomida ham rioya etiladigan odatlardan farqlash lozim. Agar xalqaro huquqiy
normalar – bu yuridik jihatdan majburiy bo`lgan qoidalar bo`lsa, odatlar yuridik
majburlikdan mahrum bo`lganidir. Xalqaro huquqiy normaiami buzish xalqaro-
huquqiy javobgarlikni keltirib chiqaradi, odat normalarini buzish esa bunday
javobgarlikni keltirmaydi
1
.
1
Лукашу к ИИ. Международное право. Общая часть. Учебник для студентов юридических факультетов и вузов.
- Изд. 3-и доп. - М.: Волтере Клувср, 2005. - С. 25.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
39
Xalqaro huquq normalarining mazmuni
davlatlar, boshqa xalqaro huquqning
subyekllarining huquq va majburiyatlarini tashkil qiladi. o‘zaro munosabatlarga
kirishgan xalqaro huquqning subyektlari o ‘z huquqlarini amalga oshiradilar hamda
xalqaro huquqiy normalarda (o`rnatilgan majburiyatlarga ham ega boladilar. Xalqaro
huquqiy norma mazmun mohiyatidan kelib chiqqan holda xalqaro huquq subyektlari
o ‘zlarining xatti-harakatlari va xalqaro huquqning boshqa subyektlarining munosib
harakatlari haqida o ‘ylab ko ‘radilar. Shu bilan birga, xalqaro huquqiy normalar
xalqaro munosbatlar ishtirokchilarining xatti-harakatlarini tartibga soladi, ya’ni
subyektiarning o ‘zaro munosabatlarini tartibga soluvchi rolni bajaradi. Xalqaro
munosabatlar tartibga solingan xalqaro-huquqiy normalar bilan birgalikda xalqaro-
huquqiy xarakterga ega bo ‘ladi. Xalqaro huquq subyektlari u yoki bu xalqaro-
huquqiy munosabatlarda ishtirok etish bilan birga ular o‘zlarining huquq va
majburiyatlarini amalga oshiradilar. Shu bilan birga, quyidagi jihat e’tiborga molik:
shakllanayotgan butundunyo huquqiy kompleksining tarkibiy qismi bo`lgan xalqaro
huquq davlatlaming huquqiy tizimlarini, ya’ni davlatning ichki, milliy huquqiy
tizimlarini o`z ichiga oladi. Bunda shunday nuqtayi nazar ta ’kidlanadiki, xalqaro
huquqning ma’lum bir normalarining o ‘zaro muvofiqlashuv va munosabatlar
doirasida tartibga solishdagi ishtiroki albatta, davlatning huquqiy tizimi sohasida ham
bevosita qollaniladi. Mazkur masala shundan dalolat beradiki, xalqaro huquq
normalarining nafaqat davlatlararo- munosabatlar qoidalari sifatida lavsiflanadi, balki
ularning o‘z yurisdiksiyalari doirasidagi o ‘zaro kelishtiv asosida qabul qilgan eng
maqbul harakatlar qoidalari sifatida, shuningdek davlatlaming umumiy manfaatlari
asosida boshqa subyektlarning maqomi va faoliyatiga taalluqli qoidalar sifatida
tavsiflanadi.
Xalqaro huquq normalari - bu davlatlar va boshqa subyektlarning faoliyati
munosabatlarining umummajburiy qoidalari hisoblanadi. Xalqaro huquqiy
normalarning o‘ziga xos xususiyati va tizimi uning tuzilishiga bog`liq. ko‘pgina
normalar faqat dispozitsiyadan iborat, sanksiyalar esa tizim asosida belgilanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
40
Konkret sanksiya normalari qonun buzish holatlarida alohida shartnomalarda
mustahkamlanadi.
2
Malcolm D.Evans fikriga ko‘ra, an’anaviy xalqaro huquqqa asosan ikki
turdagi xalqaro huquqiy manbalar mavjud. Bular xalqaro huquqning moddiy va
rasmiy manbalaridir. Moddiy manba qoidalar aks etadigan hujjat hisoblanadi. Bularga
shartnomalar, BMT Bosh Assambleyasining rezolyutsiyalari, Birlashgan Millatlar
Xalqaro huquq komissiyasining takliflari va boshqa shu kabi hujjatlar kiritilishi
mumkin. Xalqaro huquqning rasmiy manbasi esa davlatlar tomonidan huquqiy norma
sifatida tan olingan qoidalar hisoblanadi. Xususan, Xalqaro Sud
Statutining 38-moddasida aks etgan manbalar rasmiy manbalarga misol
bo‘la oladi. Xalqaro huquq normalari, avvalo, xalqaro huquq subyektlarining
roziligi bilan yaratiladi. Rozilikni izhor etish shakli huquqni yaratish jarayoni kabi
turlicha bo ‘lishi mumkin. Rozilik berish tinch kelishuv tarzida bo‘lishi mumkin.
Xalqaro-huquqiy normalar o‘zining mazmun va shakliga ko‘ra bir xil
emas. Ularni quyidagicha asoslarga muvofiq tasniflash mumkin:
1. Yuridik kuchi bo‘yicha:
- imperativ
aniq, tushunarli axloq (yurish-turish)
chegaralari (me’yor) ni o‘rnatadi. 1969-yilgi Xalqaro shartnomalar huquqi
to`g ‘risidagi Vena konvensiyasining 58-moddasiga muvofiq norma jus cogens
(umumiy xalqaro huquqning imperativ normasi) deb davlatlarning xalqaro
hamjamiyati tomonidan qabul qilingan va tan olingan umumiy xalqaro huquq normasi
bo‘lib, undan og‘ishga yo‘l qo‘yilmaydi, u faqatgina ushbu mazmundagi umumiy
xalqaro huquq normasi bilan o ‘zgartirilishi mumkin. Jus cogens normasining boshqa
turdagi imperative xarakterdagi normalardan farqi shundan iboratki, jus cogens
normasini har qanday tarzda rad etish davlatlarning sa’y-harakatarini ahamiyatsiz
qilib qo ‘yadi. Jus cogens normalari xalqaro aloqalarning har qanday sohasida qo
2
Международное праьо. Учебник для вузов. Ответственные редакторы — проф. Г. В. Игнатенко и проф. О.И.
Тиунов. - М.: Издательская групла НОРМА-ИНФРА. - М., 1999. - С. 10
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
41
‘llanilishi va ularga rioya etilishi zarurdir. Jus cogens normalari umumiy xalqaro
huquqning normalari va ularning asosiy prinsiplari hisoblanadi;
- dispozitiv normalar
,
davlatlar o`zaro kelishuv asosida ulardan voz
kechishi mumkin, agarda ushbu chekinish boshqa davlatlarning huquqlari
va qonuniy manfaatlariga zid bo imasa.
2. Amal qilish doirasi bo‘yicha:
-
universal
normalar, barcha davlatlar yoxud dunyodagi ko ‘pchilik davlatlar
ishtirokidagi munosabatlarni belgilaydi. Misol uchun, BMTning Nizomi, 1961-yilgi
Diplomatik aloqalar to‘g`risidagi Vena konvensiyasi;
3
- mintaqaviy
normalar, bitta geografik jihatdan joylashgan hududlardagi
davlatlar ishtirokidagi munosabatlami belgilaydi. Misol tariqasida, ushbu normalarga
1992-yildagi Yevropa kengashi to`g‘risidagi shartnoma taalluqlidir. Mintaqaviy
normalar tarixan ilgari universal tarzda namoyon bolgan va ilgarigi normalar negizida
ularning tajribasi asosida yangilari yaratilgan. Endilikda ushbu jarayon yana ham
davom etmoqda. Shu bilan birga, universal normalar mintaqaviy tizim rivojiga
ko‘maklashadi, ularga boy tajribani yetkazib beradi; lokal normalar xalqaro
huquqning ikki yoki bir nechta subyektlari ohtasidagi munosabatlami tartibga soladi.
3. Ta’sir qilish tavsifiga ko‘ra:
-taqiqlovchi;
- ruxsat beruvchi;
-vakolat beruvchi.
4. Tizimdagi funksiyasi bo‘yicha:
moddiy va protsessual: protsessual norma
xalqaro huquqni yaratish va amalga oshirish jarayonlarini tartiga soladi.
5. Manbasiga ko‘ra:
- oddiy;
- shartnomaviy;
-xalqaro tashkilotlarning qarorlari normasi.
3
The Sources o f International Law, Hugo. Thirlway. International Law. Malcolm D Evans. -Oxford University Press,
2003.-p . 118-119.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
42
Shuningdek,
havolaki
normalar ham mavjud, ular boshqa normalarda qayd
etilgan qoidalarga murojaat etishni talab qiladi. Turli xildagi bir nechta normalar
hisoblangan tashkiliy normalar ham ajratilgan. Ularning vazifasi xalqaro organlar va
tashkilotlar faoliyatini tartibga solib turadi. Shuningdek xalqaro huquq normalarining
bir qancha tasnifi mavjud.
Mavjud buyruqlarning tavsifi bo‘yicha:
-prinsiplar;
- ajrimlar;
- huquqqa egalik;
- majburiyatlar;
- taqiqlar.
Xalqaro-huquqiy tartibga solish mexanizmidagi roli bo‘yicha:
- tartibga soluvchi;
- muhofazalovchi.
Axloq qoidalarining mazmuni bo‘yicha:
-moddiy ;
-protsessual.
Amal qilish doirasi bo‘yicha:
- universal;
- mintaqaviy;
- mahalliy.
Amal qilish vaqti bo‘yicha:
- muddatli;
- muddatsiz.
Xalqaro huquq manbalari tushunchasi
Normalami amal qilishi bevosita emas, balki ular ma’lum bir manbalarda
mustahkamlangandagina amalga oshiriladi. Xuddi shu manbaalar orqali huquq
normalari subyektlarning xatti-harakatlariga ta’sir qiladi, ushbu xatti-harakatlarga
yuridik ahamiyatga ega xususiyat beradi. Xalqaro huquq normalari har doim ma’lum
bir huquqiy manbada aks ettirilgan shaklda namoyon boladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
43
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1-Xalqaro huquq darsligi - Akmal Saidov
2-Лукашу к ИИ. Международное право. Общая часть. Учебник для студентов
юридических факультетов и вузов. - Изд. 3-и доп. - М.: Волтере Клувср, 2005. -
С. 25.
3-Международное праьо. Учебник для вузов. Ответственные редакторы —
проф. Г. В. Игнатенко и проф. О.И.
Тиунов. - М.: Издательская групла НОРМА-ИНФРА. - М., 1999. - С. 10
4-The Sources o f International Law, Hugo. Thirlway. International Law. Malcolm D
Evans. -Oxford University Press,
2003.-p . 118-119.
5- “Yangi O`zbekiston’’gazetasi
