MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
260
MAQSUD SHAYXZODA HAYOTINING SO‘NGGI KUNLARI
Toshkent Davlat Transport Universiteti
Xayriyev Xayriddin Sirojiddin oʻgʻli
+998932790455
Annotatsiya:
Maqsud
Shayxzoda
o‘zbek
adabiyotining
yirik
namoyandalaridan biri bo‘lib, umrining so‘nggi yillarida ijodiy va shaxsiy
qiyinchiliklarga duch kelgan. Shoirning hayotining ushbu bosqichi sovet davri siyosiy
muhitining murakkabligi, ijodiy cheklovlar va ruhiy iztiroblar bilan o‘tgan. Uning
so‘nggi asarlari inson taqdiri, erkinlik va adolat g‘oyalari bilan sug‘orilgan. Ushbu
maqolada Shayxzodaning hayotining so‘nggi yillari, uning ijodiy faoliyati va
vafotining sabablari tahlil qilinadi.
MAQSUD SHAYXZODA’S LAST DAYS
Abstract: Maqsud Shayxzoda, one of the prominent figures in Uzbek
literature, faced creative and personal difficulties in his final years. This period of his
life was marked by the complexities of the Soviet political environment, creative
restrictions, and emotional struggles. His last works reflect themes of human destiny,
freedom, and justice. This article examines the last years of Shayxzoda’s life, his
literary activities, and the reasons for his death.
ПОСЛЕДНИЕ ДНИ ЖИЗНИ МАКСУДА ШАЙХЗОДЫ
Аннотация: Максуд Шайхзода, один из выдающихся представителей
узбекской литературы, в последние годы своей жизни столкнулся с
творческими и личными трудностями. Этот период его жизни был отмечен
сложностями советской политической среды, творческими ограничениями и
душевными переживаниями. В его последних произведениях отражены темы
человеческой судьбы, свободы и справедливости. В данной статье
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
261
рассматриваются последние годы жизни Шайхзоды, его литературная
деятельность и причины его смерти.
Kalit so‘zlar: O‘zbek adabiyoti, Maqsud Shayxzoda, so‘nggi yillar, ijodiy
cheklovlar, sovet siyosati, erkinlik, adolat, qatag‘on, shaxsiy fojea, vafot sabablari.
Keywords: Uzbek literature, Maqsud Shayxzoda, last years, creative
restrictions, Soviet politics, freedom, justice, repression, personal tragedy, causes of
death.
Ключевые слова: Узбекская литература, Максуд Шайхзода, последние
годы, творческие ограничения, советская политика, свобода, справедливость,
репрессии, личная трагедия, причины смерти.
Kirish.
Maqsud Shayxzoda o‘zbek adabiyotining eng yirik shoir va dramaturglaridan
biri sifatida tanilgan bo‘lib, uning ijodi XX asr o‘zbek madaniyati rivojiga beqiyos
hissa qo‘shgan. Ammo shoirning hayot yo‘li har doim ham silliq kechmagan. Sovet
davri siyosati ko‘plab ijodkorlarning taqdiriga salbiy ta’sir ko‘rsatganidek,
Shayxzodaning ham umrining so‘nggi yillarida qiyinchiliklar yetarlicha bo‘lgan.
Shoir ijodining so‘nggi bosqichi murakkab tarixiy davr bilan bog‘liq edi.
Sovet rejimi mafkuraviy cheklovlar o‘rnatib, ijodkorlarni qat’iy nazorat ostida ushlab
turardi. Ushbu sharoitda Shayxzoda o‘zining fikrlarini ochiq ifodalashda
ehtiyotkorlik bilan harakat qilishga majbur bo‘ldi. Shu bilan birga, uning jismoniy va
ruhiy sog‘lig‘i yildan yilga yomonlashib borardi. Shayxzodaning so‘nggi yillaridagi
ijodiy faoliyati, uning sovet davridagi hayoti va vafotining sabablari ushbu maqolada
ilmiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi.
Asosiy qism.
Ijodiy cheklovlar va siyosiy bosim: Maqsud Shayxzoda umrining so‘nggi
yillarida sovet rejimining mafkuraviy nazorati ostida yashagan. O‘zbek adabiyoti bu
davrda qat’iy senzura sharoitida rivojlanayotgan edi. Shoirning ba’zi asarlari hukumat
tomonidan qabul qilinmagan va nashr etish imkoniyati cheklangan. Ayniqsa, milliy
mustaqillik va xalqning erkinligi mavzularini yorituvchi she’r va dramalar uning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
262
ijodida asosiy o‘rin tutgan bo‘lsa-da, sovet hokimiyati bunday asarlarga shubha bilan
qaragan. Shayxzodaning so‘nggi yillarida yozgan asarlari insonning ruhiy
kechinmalari, erkinlikka bo‘lgan intilishi va ijtimoiy adolat mavzulariga
bag‘ishlangan edi. Uning “Mirzo Ulug‘bek” dramasida ham olim va hukmdor
o‘rtasidagi ziddiyat orqali tarixiy shaxslar taqdiri orqali dolzarb muammolar
ko‘tarilgan edi.
Sog‘ligi va ruhiy kechinmalari: Shoir umrining oxirida jiddiy kasalliklardan
aziyat chekkan. Uzluksiz ijodiy mehnat va bosimlar uning salomatligiga salbiy ta’sir
ko‘rsatgan. U do‘stlariga va yaqinlariga yozgan xatlarida ruhiy charchoq va yolg‘izlik
haqida so‘z yuritgan. Uning shaxsiy hayotida ham og‘ir lahzalar bo‘lgan, bu esa uning
umumiy ruhiy holatiga ta’sir qilgan. Aytishlaricha, Shayxzoda umrining oxirgi
kunlarida o‘zining taqdirini chuqur anglagan va adabiyot oldidagi mas’uliyatini his
qilgan holda ijod qilishni davom ettirgan. Ammo uning sog‘lig‘idagi muammolar
borgan sari kuchayib, vafot etishiga sabab bo‘lgan.
Shoirning vafoti va uning merosi: Maqsud Shayxzoda 1967-yil 19-
fevralda Toshkent shahrida vafot etdi. Uning o‘limi o‘zbek adabiyoti uchun katta
yo‘qotish bo‘ldi. Uning asarlari o‘zbek adabiyotining eng yuksak namunalaridan biri
bo‘lib qolmoqda va bugungi kunda ham dolzarb ahamiyatga ega. Shoirning ijodi
nafaqat badiiy qadriyatlari, balki milliy ongni yuksaltirishdagi o‘rni bilan ham
ahamiyatlidir. U o‘z asarlarida xalqning dardi va armonlarini aks ettirgan, erkinlik va
adolatga bo‘lgan intilishlarni ifodalagan.
Xulosa.
Maqsud Shayxzoda umrining so‘nggi yillarida ijodiy cheklovlar, siyosiy
bosim va sog‘liq muammolari bilan kurashgan. Shoir hayotining oxirgi bosqichi
murakkab sharoitda o‘tgan bo‘lsa-da, u adabiyotga sadoqat bilan xizmat qilishda
davom etdi. Uning so‘nggi asarlari inson erkinligi, adolat va milliy ong mavzularini
qamrab olib, bugungi kunda ham katta ahamiyat kasb etmoqda. Shayxzodaning ijodi
va hayoti o‘zbek adabiyoti tarixida muhim o‘rin egallaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1.
Yoqubov O. “Maqsud Shayxzoda: hayoti va ijodi”. Toshkent: Fan, 1995.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
263
2.
Niyozov B. “Sovet davri o‘zbek adabiyoti”. Toshkent: Akademnashr, 2002.
3.
Karimov G. “XX asr o‘zbek she’riyati”. Toshkent: Ma’naviyat, 2010.
4.
Rashidov S. “Maqsud Shayxzoda va milliy uyg‘onish”. Toshkent: Fan, 2015.
5.
Hamidov I. “Adabiyot va siyosat”. Toshkent: Universitet, 2018.
6.
Qodirov U. “Shayxzoda ijodida tarixiy motivlar”. Toshkent: Akademnashr,
2020.
7.
Asqarov R. “Sovet senzurasining adabiyotga ta’siri”. Toshkent: Yangi asr
avlodi, 2019.
8.
Rahmonov B. “XX asr o‘zbek adabiyotining yetakchi siymolari”. Toshkent:
Adabiyot, 2021.
9.
Xidirov A. “Shayxzoda hayoti va merosi”. Toshkent: Fan, 2016.
10.
Jo‘rayev N. “O‘zbek adabiyoti tarixi”. Toshkent: Ma’naviyat, 2017.
