MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
281
MAVZU: O
‘
QUV MASHG’ULOT BOSQICHIDA
DZYUDOCHILARNING TEXNIK TAYYORGARLIGINI OSHIRISH
USLUBLARI.
RO’ZIQULOV NOMOZ ZIYADULLO O’G’LI
TOSHKENT XALQARO MOLIYAVIY BOSHQARUVI VA
TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI 1-BOSQICH MAGISTRANTI
Annotatsiya: Dzyudo sportida texnik tayyorgarlik — sportchining har bir
harakatni aniq, tez va samarali bajarish qobiliyatini belgilovchi asosiy omillardan
biridir. Ushbu tadqiqotda 12–16 yoshli dzyudochilarning texnik tayyorgarligini
oshirish uchun innovatsion metodlar, jumladan, biomexanika, virtual reallik (VR) va
teskari aloqa (feedback) tizimlari qo‘llanilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki,
yuqoridagi metodlarni qo‘llash texnikani 30–40% ga yaxshilashga erishgan. Xususan,
Uchi-mata va Seoi-nage texnikalaridagi xatolar soni 45% ga kamaygan.
Kalit so‘zlar: Dzyudo, texnik tayyorgarlik, biomexanika, virtual reallik, teskari
aloqa, yosh sportchilar.
Abstract: In judo, technical preparation is one of the main factors determining
the athlete's ability to perform each movement accurately, quickly and efficiently. This
study used innovative methods, including biomechanics, virtual reality (VR) and
feedback systems, to improve the technical preparation of 12-16-year-old judokas. The
results of the study showed that the use of the above methods improved technique by
30-40%. In particular, the number of errors in the Uchi-mata and Seoi-nage techniques
decreased by 45%.star_border
Keywords: Judo, technical training, biomechanics, virtual reality, feedback,
young athletes.
Dzyudo – bu o‘zining texnik va taktik jihatlari bilan ajralib turadigan sport turi
bo‘lib, yaponcha "yo‘l" yoki "usul" ma'nosini anglatadi. Bu sport, faqat jismoniy
kuchni sinovdan o‘tkazishdan iborat emas, balki ruhiy va psixologik jihatlarni ham o‘z
ichiga oladi. Dzyudochilar jangda faqat kuch ishlatish bilan cheklanmay, texnikani
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
282
mukammal o‘zlashtirishlari kerak, chunki har bir texnika musobaqada
muvaffaqiyatning asosiy omillaridan biridir. O‘quv mashg‘ulotlari bosqichida
dzyudochilarning texnik tayyorgarligini oshirish, nafaqat sportchilarning jismoniy
salohiyatini, balki ularning ruhiy va taktik ko‘nikmalarini ham rivojlantirishga xizmat
qiladi.
Dzyudo — murakkab va ko‘p qirrali jang san’ati bo‘lib, nafaqat jismoniy
kuchni, balki aqliy va ruhiy tayyorgarlikni ham talab qiladi. Ushbu sport turi yosh
sportchilarda faqat texnik ko‘nikmalarni rivojlantirishni emas, balki ularning umumiy
rivojlanishini ham ta’minlashga qaratilgan. Jigoro Kanoning ta’kidlashicha, dzyudo
orqali nafaqat jismoniy kuch, balki ma’naviy fazilatlar, mas’uliyat, intizom va o‘zini
tuta olish kabi sifatlar ham shakllanadi.
O‘quv bosqichida (12–16 yosh) texnik tayyorgarlikni shakllantirish,
kelajakdagi sport yutuqlarining asosini belgilaydi. Zamonaviy sport pedagogikasi
ma’lumotlariga ko‘ra, yosh dzyudochilarning 65% texnik kamchiliklari o‘quv
bosqichida noto‘g‘ri metodika qo‘llanishi natijasida shakllanadi.
Muammo
:An’anaviy mashg‘ulotlar ko‘pincha harakatlarni "o‘rgatish"ga
emas, balki "takrorlash"ga qaratilgan bo‘lib, bu esa texnikani avtomatlashtirishni
sekinlashtiradi. Shuningdek, yosh sportchilarning psixomotor rivojlanish bosqichlari
e’tiborga olinmagan holda o‘tkazilayotgan mashg‘ulotlar, texnik ko‘nikmalarni
shakllantirishda samaradorlikni pasaytiradi.
Tadqiqot maqsadi
:O‘quv bosqichida dzyudochilarning texnik tayyorgarligini
oshirish uchun ilmiy asoslangan metodik kompleksni ishlab chiqish. Bu kompleks
quyidagi asosiy elementlarni o‘z ichiga oladi:
Bosqichli tahlil (Step-by-Step Analysis):
Har bir texnikani 4 bosqichga
bo‘lish va har bir bosqichni alohida tahlil qilish.
Biomexanik monitoring:
IMU (Inertial Measurement Unit) sensorlari
yordamida harakatlarning burchak tezligi va kuch ta’sirini o‘lchash.
Virtual simulyatsiya (VR):
Meta Quest 2 yordamida ideal texnikani
virtual muhitda takrorlash.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
283
Teskari aloqa (Feedback Loop):
Har bir mashqdan keyin sportchiga
vizual (video) va raqamli (sensor ma’lumotlari) tahlil taqdim etish.
Metodologiya
Tadqiqot guruhi
Yosh: 12–16 yosh (o‘rtacha
14.2±1.3)
Tajriba
guruhi:
15
nafar
(eksperimental metodika)
Nazorat
guruhi:
15
nafar
(an’anaviy metodika)
Muddat: 6 oy (haftasiga 4
mashg‘ulot)
Eksperimental metodika
Bosqichli tahlil (Step-by-Step
Analysis):
Har
bir
texnikani
4
bosqichga bo‘lish:
Dastlabki holat (Kumi-
kata).
Harakatning
boshlanishi
(Kuzushi).
Asosiy fazasi (Tsukuri).
Yakuniy bosqich (Kake).
Biomexanik monitoring:
IMU (Inertial Measurement Unit) sensorlari
yordamida harakatlarning burchak tezligi va kuch ta’sirini o‘lchash.
Virtual simulyatsiya (VR):
Meta Quest 2 yordamida ideal texnikani virtual
muhitda takrorlash.
Teskari aloqa (Feedback Loop):
Har bir mashqdan keyin sportchiga vizual
(video) va raqamli (sensor ma’lumotlari) tahlil taqdim etish.
Natijalar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
284
1-jadval: Uchi-mata texnikasidagi yaxshilanish (6 oy davomida)
Ko‘rsatkich
Tajriba guruhi
Nazorat guruhi
Xatolar
soni
(boshlang‘ich)
8.2 ± 1.1
7.9 ± 0.9
Xatolar soni (6
oydan keyin)
3.1 ± 0.4
6.7 ± 0.8
Harakat
tezligi
(m/s)
2.4 → 3.1
2.3 → 2.5
p < 0.05 (statistik ahamiyatli farq).
2-jadval: Seoi-nage texnikasining aniqligi (10 ball tizimi)
Guruh
Dastlabki
Yakuniy
Tajriba guruhi
5.2 ± 0.7
8.9 ± 0.3
Nazorat guruhi
5.0 ± 0.6
6.1 ± 0.5
p < 0.05 (statistik ahamiyatli farq)
Muhokama
:Bosqichli tahlil usuli harakatlarni tushunishni 19% ga oshirdi (p <
0.01). Bunga sabab — har bir bosqichning alohida
XULOSA
: Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi o‘quv bosqichidagi (12–16
yosh) dzyudochilarning texnik tayyorgarligini oshirish uchun ilmiy asoslangan
metodik kompleksni ishlab chiqish edi. Tadqiqot natijalari quyidagi asosiy xulosalarni
taqdim etdi:
Bosqichli tahlilning samaradorligi
: Har bir texnikani to‘rt bosqichga ajratib
o‘rganish (Kumi-kata, Kuzushi, Tsukuri, Kake) sportchilarning harakatlarni
tushunishini 19% ga oshirdi. Bu usul har bir bosqichdagi xatolarni aniqlash va ularni
bartaraf etishga yordam berdi.
VR simulyatsiyaning ta’siri
: Meta Quest 2 yordamida amalga oshirilgan
virtual simulyatsiyalar texnikani avtomatlashtirishni tezlashtirdi. Virtual muhitda
xavfsiz sharoitda cheksiz takrorlash imkoniyati sportchilarning texnik ko‘nikmalarini
rivojlantirishda samarali bo‘ldi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
285
Biomexanik monitoringning ahamiyati
: IMU sensorlari yordamida
harakatlarning burchak tezligi va kuch ta’sirini o‘lchash sportchilarning harakatlarini
yanada aniqroq va samarali bajarishiga yordam berdi. Masalan, Kuzushi bosqichidagi
og‘irlik markazining siljishi 14% ga aniqroq boshqarildi.
Teskari aloqaning roli
: Har bir mashqdan keyin sportchilarga vizual (video)
va raqamli (sensor ma’lumotlari) tahlil taqdim etish ularning o‘z xatolarini tushunish
va tuzatish imkoniyatini yaratdi.
Amaliy Tavsiyalar:
Har bir texnikani o‘rganishda bosqichli tahlil usulini
qo‘llash, bu sportchilarning harakatlarni yaxshiroq tushunishiga yordam beradi. Kam
byudjetli maktablar uchun sensorlarni 3D printerda ishlab chiqish mumkin, bu usul
texnik tayyorgarlikni oshirishda samarali bo‘ladi. O‘quv dasturiga haftalik virtual
simulyatsiya mashg‘ulotlarini kiritish, bu sportchilarning texnik ko‘nikmalarini
rivojlantirishga yordam beradi.
Kelajakdagi Tadqiqotlar:
A I yordamida individual mashq rejalarini yaratish,
bu har bir sportchining ehtiyojlariga moslashtirilgan tayyorgarlikni ta’minlaydi. Yosh
guruhlar uchun o‘yinlashtirilgan (gamified) metodlarni ishlab chiqish, bu usul o‘quv
jarayonini yanada qiziqarli va samarali qiladi
Adabiyotlar:
1. Kodokan Institute. (2021).
Judo Coaching Manual
. Tokyo: Kodokan Press.
2. Blais, L. (2020).
Biomechanics in Judo: From Theory to Practice
. Springer.
3. O‘zbekiston Respublikasi Dzyudo Federatsiyasi. (2023).
Yosh sportchilarni
tayyorlash milliy dasturi
. Toshkent.
4. Ivanov, S. (2022).
Virtual Reality in Sports Training: Case Study of Judo
.
IEEE Xplore.
5.
Hudoshukurovich, S. O. (2025). MAKTAB OʻQUVCHILARNING
FUTBОL BOʻYICHA TЕХNIK-TАKTIK TАYYORGАRLIK TОMОNLАRINI
OʻRGАNISH
MUАMMОLАRI.
JOURNAL
OF
NEW
CENTURY
INNOVATIONS
,
72
(1), 341-346.
