MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
22
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI PEDAGOG
XODIMLARNING AKTDAN SAMARALI FOYDALANISH USULLARI
Xakimova Dilnoza Ganiyevna
– Shofirkon tuman maktabgacha va maktab
ta'limi bo‘limi maktabgacha ta’lim tashkilotlari faoliyatini muvofiqlashtirish bosh
metodisti (Buxoro, O’zbekiston)
Annotatsiya.
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT) foydalanishning dolzarbligi, pedagog
xodimlarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish zarurati, AKT vositalarining
ta’lim-tarbiya jarayoniga integratsiyasi va bu boradagi xalqaro hamda milliy
tajribalar tahlil qilinadi. Shuningdek, AKTdan samarali foydalanishning metodik
usullari, mavjud muammolar va ularning yechimlari, hamda kelgusidagi rivojlanish
istiqbollari yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
Maktabgacha ta’lim, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari,
raqamli kompetensiya, interaktiv ta’lim, pedagogik innovatsiyalar, raqamli
savodxonlik, ta’lim texnologiyalari, elektron o‘quv resurslari, masofaviy ta’lim, AKT
integratsiyasi.
Kirish.
Zamonaviy
ta’lim
tizimida
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarining o‘rni tobora ortib bormoqda. Xususan, maktabgacha ta’lim
bosqichida AKTdan foydalanish bolalarning intellektual, ijtimoiy va emotsional
rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekiston Respublikasida “Raqamli
O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida ta’lim tizimini raqamlashtirishga alohida
e’tibor qaratilmoqda. Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida AKTdan
samarali foydalanishning nazariy asoslari, amaliy usullari va istiqbollari tahlil
qilinadi.
Maktabgacha ta’limda aktning ahamiyati
AKT tushunchasi va uning ta’limdagi o‘rni.
Axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari – bu kompyuterlar, internet, interaktiv doskalar, planshetlar, mobil
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
23
ilovalar kabi vositalarni o‘z ichiga olgan texnologiyalar majmuasidir. Ular ta’lim
jarayonini interaktiv, qiziqarli va samarali qilishga xizmat qiladi.
Maktabgacha ta’limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT)
foydalanish — zamonaviy ta’lim jarayonining ajralmas qismiga aylangan. Bu
texnologiyalar nafaqat pedagogik jarayonni interfaollashtirish, balki bolalarning
kognitiv, ijtimoiy va estetik rivojlanishini ham ta’minlashda muhim vosita sifatida
qaraladi. Quyida AKTdan foydalanishning asosiy
afzalliklari
batafsil keltirilgan:
1. Ta’lim jarayonining interfaolligi va bolalar faolligining oshishi
Interaktiv doskalar
, planshetlar, multimediali dasturlar orqali o‘quv
mashg‘ulotlari qiziqarli va faol ishtirok etish asosida o‘tadi.
Raqamli o‘yinlar orqali bolalar o‘rganayotgan mavzu yuzasidan
fikrlashga, tanlashga va muammoni hal qilishga o‘rgatiladi.
2. Individuallashtirilgan ta’lim imkoniyatlari
Har bir bolaning yoshi, rivojlanish darajasi va qiziqishidan kelib chiqib,
mos o‘quv materiallari tanlanadi.
Maxsus mobil ilovalar yordamida bolalar mustaqil ishlashi mumkin, bu
esa ularning o‘z-o‘zini rivojlantirishiga xizmat qiladi.
3. Multisensor yondashuvni qo‘llab-quvvatlashi
Ovoz, tasvir, harakat va matnning uyg‘unligi natijasida bolalarda
ko‘rish, eshitish, sezish
orqali o‘rganish kuchayadi.
AKT vositalari orqali tajriba asosidagi, amaliy mashg‘ulotlar
samaradorligi ortadi.
4. Tasavvur va ijodkorlikni rivojlantirish
Multimedia va grafik dasturlar bolalarning
tasviriy san’at
,
musika
,
ijodiy hikoya tuzish
kabi faoliyatlarini rag‘batlantiradi.
AKT vositalari orqali yaratilgan animatsiyalar, 3D modellar ularning
tasavvur doirasini kengaytiradi.
5. Axborotga tezkor va keng imkoniyatlar bilan kirish
O‘qituvchilar darsga tayyorgarlik ko‘rishda
elektron darsliklar,
resurslar, videodarslar
dan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
24
AKT yordamida zamonaviy, boy ma’lumotlarga ega bo‘lgan
ta’lim
resurslari kutubxonasi
shakllantiriladi.
6. Ko‘nikmalarni shakllantirish va monitoring qilish imkoniyati
Maxsus AKT platformalari orqali bolaning rivojlanishini baholovchi
diagnostik testlar
,
portfolio
,
video-yozuvlar
olib boriladi.
Har bir bolaning yutuqlari va ehtiyojlarini aniqlash imkoniyati
kengayadi.
7. Inkluziv ta’limda qo‘llash qulayligi
Eshitish, ko‘rish yoki boshqa rivojlanishida cheklov bo‘lgan bolalar
uchun
maxsus elektron vositalar
yordamida teng ta’lim olish imkoniyati yaratiladi.
Matnni ovozga aylantiruvchi, tasvirli darsliklar orqali ta’lim olishda
tenglik ta’minlanadi.
8. Ota-onalar bilan samarali hamkorlik
AKT vositalari orqali ota-onalar bolaning rivojlanishi, ishtiroki va
yutuqlari haqida
onlayn monitoring
,
mobil ilovalar
,
kommunikatsion guruhlar
orqali ma’lumot oladilar.
Elektron kundalik va davomat tizimlari orqali tarbiyachi va ota-ona
o‘rtasida
muntazam aloqa
o‘rnatiladi.
9. O‘qituvchilarning kasbiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash
AKT orqali o‘qituvchilar
onlayn kurslar, vebinarlar, metodik
seminarlar
da qatnashib o‘z malakalarini oshirishadi.
Ta’lim portallari orqali yangi metodik qo‘llanmalar, tavsiyalar doimiy
yangilanadi.
10. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni integratsiyalash
O‘yin texnologiyalari, STEAM-ta’lim, CLIL, projekt-metodlar kabi
yondashuvlar AKT vositalari bilan uyg‘unlashtiriladi.
Bu esa ta’lim jarayonining sifatini oshiradi va bolalarda
21-asr
ko‘nikmalarini
shakllantiradi.
Pedagog xodimlarning raqamli kompetensiyalari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
25
Raqamli kompetensiya tushunchasi.
Raqamli kompetensiya – bu
pedagogning AKT vositalaridan samarali foydalanish, raqamli kontent yaratish,
axborot xavfsizligini ta’minlash kabi ko‘nikmalar majmuasidir.
Pedagoglarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish yo‘llari:
Malaka oshirish kurslari va treninglar tashkil etish.
Onlayn o‘quv platformalaridan foydalanish.
Tajriba almashish va mentorlik dasturlarini yo‘lga qo‘yish.
Akt vositalarining ta’lim jarayoniga integratsiyasi
Interaktiv vositalar va ularning imkoniyatlari.
Interaktiv doskalar,
planshetlar, proyektorlar orqali darslarni jonlantirish, bolalarning faol ishtirokini
ta’minlash mumkin.
Mobil ilovalar va o‘yinlar.
“ScratchJr”, “Bee-Bot” kabi dasturlar orqali
bolalarning mantiqiy fikrlashini rivojlantirish, kodlash asoslarini o‘rgatish mumkin.
Masofaviy ta’lim va onlayn platformalar.
“Bolalik Akademiyasi” kabi
platformalar orqali bolalarga masofaviy ta’lim berish, ota-onalar bilan hamkorlikni
kuchaytirish mumkin.
Xalqaro va mahalliy tajribalar
Xalqaro tajribalar.
Finlyandiya, Estoniya, Yaponiya kabi mamlakatlarda
maktabgacha ta’limda AKTdan foydalanish bo‘yicha ilg‘or tajribalar mavjud.
Masalan, Estoniyada “ProgeTiiger” dasturi orqali bolalarga dasturlash asoslari
o‘rgatiladi.
O‘zbekiston tajribasi.
O‘zbekistonda “Raqamli bolalar bog‘chasi” loyihasi
doirasida MTT larda AKT vositalari joriy etilmoqda. Shuningdek, UNICEF bilan
hamkorlikda “Bolalik Akademiyasi” platformasi ishga tushirilgan.
Akt foydalanishda muammolar va ularning yechimlari Texnik baza va
infratuzilma muammolari
Ba’zi MTTlarda AKT vositalarining yetishmasligi, internet tezligining
pastligi kabi muammolar mavjud.
Pedagoglarning malaka yetishmovchiligi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
26
AKTdan foydalanish bo‘yicha yetarli bilim va ko‘nikmalarning yetishmasligi
ta’lim jarayonining samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Yechimlar
Davlat tomonidan MTT larni AKT vositalari bilan ta’minlash.
Pedagoglar uchun doimiy malaka oshirish kurslarini tashkil etish.
Ota-onalar bilan hamkorlikni kuchaytirish va ularni AKTdan
foydalanishga jalb etish.
Xulosa
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida AKTdan samarali foydalanish bolalarning
har tomonlama rivojlanishini ta’minlaydi. Pedagog xodimlarning raqamli
kompetensiyalarini rivojlantirish, AKT vositalarini ta’lim jarayoniga integratsiya
qilish va mavjud muammolarni bartaraf etish orqali ta’lim sifati oshiriladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston – 2030”
strategiyasi. – Toshkent, 2020.
3.
UNESCO.
Guidelines on the Use of ICT in Early Childhood Education
. – Paris,
2019.
4.
UNICEF.
Learning Passport: Bolalik Akademiyasi
platformasi haqida
ma’lumot.
5.
Hasanova D.S. “Maktabgacha ta’limda axborot texnologiyalari”. – Toshkent,
2021.
6.
Raxmatova M. “Pedagogik texnologiyalar va innovatsiyalar”. – Toshkent:
TDPU, 2022.
7.
Karimov B. “Raqamli pedagogika asoslari”. – Samarqand, 2023.
8.
Jumabayev
S.I.
“Axborot-kommunikatsiya
texnologiya
darslaridan
foydalanishning turlari”. – JDPI, 2022.
9.
Marufova M.E. “Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida AKTdan foydalanish”. –
ResearchGate, 2020. Cyberleninka. “Pedagoglar AKT savodxonligini oshirishda
innovatsion yondashuvlar”.
