MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
239
LINZANING FOKUS MASOFASINI REAL VA VIRTUAL HOLDA
ANIQLASH
Karimov Komil Jasurovich
Choriyev Sadriddin Yuldoshevich
choriyevsadriddin668@gmail.com
DTPI Fizika ta’lim yo‘nalishi 2-kurs talabalari
Annotatsiya: Ushbu ilmiy ishda linzaning fokus masofasini real tajriba va
virtual laboratoriya sharoitida aniqlash usullari o‘rganildi. Real tajribada geometrik
optika asosida linzalar orqali tasvir hosil qilish va fokus masofasini o‘lchash
metodikasi qo‘llanildi. Virtual tajribada esa simulyatsiya dasturlari yordamida
linzaning optik xossalari modellashtirildi va fokus masofasi aniqlanib, real tajriba
natijalari bilan taqqoslandi. Ish davomida linzaga tushayotgan nurlarni kuzatish,
fokuslanish jarayonini tahlil qilish va fokus masofasini aniqlashning turli usullari
ko‘rib chiqildi. Real va virtual tajriba natijalari tahlil qilingan holda, har bir
yondashuvning afzalliklari va cheklovlari aniqlab berildi. Tadqiqot optika bo‘yicha
nazariy bilimlarni amaliyotda mustahkamlash va zamonaviy texnologiyalarni o‘qitish
jarayoniga integratsiya qilish imkoniyatlarini ko‘rsatib berdi.
Kalit so‘zlar: Fokus masofasi, geometrik optika, yig‘uvchi linza, sochuvchi
linza, real tasvir, virtual tasvir, fokuslash jarayoni, optik laboratoriya tajribasi, Virtual
laboratoriya.
Kirish.
Optika fizikasi linzalar orqali yorug‘likning yo‘nalishini o‘zgartirish va
tasvirlar hosil qilish jarayonlarini o‘rganadi. Linzalar amaliyotda turli sohalarda —
ko‘zoynaklar, mikroskoplar, teleskoplar, kamera obyektivlari kabi ko‘plab optik
qurilmalarda keng qo‘llaniladi. Linzaning asosiy optik xossalaridan biri bu uning fokus
masofasidir. Fokus masofasi linzaning yorug‘lik nurlarini qanday tarzda to‘play
olishini yoki tarqata olishini aniqlovchi muhim parametr bo‘lib, linzaning tasvir hosil
qilish xususiyatlariga bevosita ta'sir ko‘rsatadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
240
Ta'lim jarayonida linzaning fokus masofasini aniqlash orqali o‘quvchilarda va
talabalar orasida geometrik optika qonuniyatlarini chuqurroq anglash, eksperimental
tajriba ko‘nikmalarini shakllantirish va nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llash
malakalarini rivojlantirish imkoniyati yaratiladi. An’anaviy real laboratoriya sharoitida
linzaning fokus masofasi maxsus o‘lchash usullari yordamida aniqlanadi, bunda linza
orqali tasvir hosil qilish, masofa va o‘lchov asboblaridan foydalanish asosiy rol
o‘ynaydi.
Zamonaviy virtual laboratoriya texnologiyalari esa real tajribalarni raqamli
muhitda modellashtirish, ko‘plab parametrlarni tez va xavfsiz sharoitda o‘zgartirish
imkoniyatini beradi. Virtual tajribalar orqali linzaning fokus masofasini aniqlash
jarayonini vizual ravishda ko‘rish, parametrlarning o‘zaro bog‘liqligini tahlil qilish va
aniq natijalarga erishish mumkin.
Mazkur ishda linzaning fokus masofasi real laboratoriya va virtual laboratoriya
sharoitida aniqlanadi, natijalar taqqoslab tahlil qilinadi hamda real va virtual tajriba
metodlarining ustunlik va cheklovlari ko‘rib chiqiladi.
Nazariy ma'lumot
Linza — bu optik jism bo‘lib, ikki sirt bilan chegaralangan va yorug‘lik
nurlarining yo‘nalishini o‘zgartira oladigan shaklga ega. Linzalar, odatda, shisha yoki
shunga o‘xshash yorug‘lik o‘tkazuvchi materiallardan tayyorlanadi. Yorug‘lik nuri
linzaga tushganda, u sinadi va natijada nurning yo‘nalishi o‘zgaradi. Linzalar optik
sistemalarda tasvir hosil qilish, yorug‘likni to‘plash yoki tarqatish uchun keng
qo‘llaniladi.
Linzalar shakliga va yorug‘lik nurlariga ta'siriga qarab ikki asosiy turga
bo‘linadi: yig‘uvchi linzalar va sochuvchi linzalar.
Yig‘uvchi linza — bu markaziy qismi qirralariga nisbatan qalinroq bo‘lgan
linzadir. Yig‘uvchi linza orqali o‘tgan parallel yorug‘lik nurlari linzaning fokus
nuqtasida to‘planadi. Yig‘uvchi linzalar odatda tasvirni kattalashtirish yoki tasvirni
to‘plash uchun ishlatiladi. Masalan, lupa (kattalashtiruvchi linza) yig‘uvchi linzaga
misol bo‘la oladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
241
Sochuvchi linza — bu markaziy qismi qirralariga nisbatan ingichkaroq bo‘lgan
linzadir. Sochuvchi linzadan o‘tgan parallel yorug‘lik nurlari tarqalmadi va ularning
orqaga davom ettirilgan yo‘nalishlari fokus nuqtada kesishgandek ko‘rinadi.
Sochuvchi linzalar odatda tasvirni kichraytirish va nurlarni sochish uchun ishlatiladi.
Masalan, yaqin ko‘rish (miopiya) uchun ishlatiladigan ko‘zoynak linzalari sochuvchi
linzalardir.
Fokus masofa — bu linzaning optik markazidan fokus nuqtasigacha bo‘lgan
masofadir. Fokus nuqtasi esa linzadan o‘tgan yoki linzadan chiqqan yorug‘lik
nurlarining to‘planadigan yoki ular orqaga davom ettirilganda kesishgandek
ko‘rinadigan nuqtasidir.Yig‘uvchi linza uchun fokus nuqtasi linzadan keyin, sochuvchi
linza uchun esa linzadan oldinda hosil bo‘lgandek tasavvur qilinadi. Fokus masofasi
linzaning tasvir hosil qilish qobiliyatini va optik imkoniyatlarini belgilovchi asosiy
parametrdir.Linzaning fokus masofasi, obyekt va tasvir masofalari o‘rtasidagi
bog‘lanishni quyidagi asosiy optik formula bilan ifodalanadi:
1
𝑓
=
1
𝑎
+
1
𝑏
bu yerda:
𝑓
— linzaning fokus masofasi,
𝑎 −
obyektning linzagacha bo‘lgan
masofasi,
𝑏 −
tasvirning linzagacha bo‘lgan masofasi. Bu formula ham yig‘uvchi, ham
sochuvchi linzalar uchun amal qiladi, lekin belgi qoidasiga e'tibor berish kerak.
Yig‘uvchi linza uchun fokus masofasi
𝑓 > 0
(musbat). Agar obyekt linzadan
tashqarida joylashgan bo‘lsa
(𝑎 > 0)
, tasvir haqiqiy yoki xayoliy bo‘lishiga qarab
𝑏
aniqlanadi. Formulasi:
1
𝑓
=
1
𝑎
+
1
𝑏
(𝑓 > 0).
va bundan kelib chiqadiki
𝑓 =
𝑎𝑏
𝑎 + 𝑏
.
Yig‘uvchi linzada fokus masofasi har doim musbat qiymatga ega va fokus
nuqta linzaning orqa tomonida joylashadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
242
Sochuvchi linza uchun fokus masofasi
𝑓 < 0
(manfiy). Sochuvchi linza
nurlarni tarqatadi, shuning uchun tasvir har doim xayoliy va kichraygan bo‘ladi
(𝑏 <
0)
. Formulasi:
−
1
𝑓
=
1
𝑎
−
1
𝑏
(𝑓 < 0).
va bundan kelib chiqadiki
𝑓 =
𝑎𝑏
𝑎 − 𝑏
.
Sochuvchi linzada fokus masofasi manfiy qiymatga ega va fokus nuqta
linzaning old tomonida xayoliy ravishda joylashadi.
Natijalar
Real laboratoriya sharoitida linzaning fokus masofasini aniqlash uchun obyekt,
linza va tasvirning joylashuv masofalari o‘lchanadi. Amaliy tajribada quyidagi
natijalar kuzatildi:
Yig‘uvchi linza uchun parallel nurlar linza orqali o‘tganda bir nuqtaga
fokuslanadi. Bu nuqta linzadan ma’lum masofada joylashgan bo‘lib, u fokus
masofasini ifodalaydi. Fokus masofa o‘lchov qurilmalari (chizma chiziq, optik stend)
yordamida aniqlandi. Fokus masofasi tajriba natijalariga ko‘ra, o‘lchangan obyekt va
tasvir masofalari orqali optik formula asosida hisoblab topildi.
Real laboratoriya sharoitida sochuvchi linzaning fokus masofasini aniqlash
nisbatan murakkabroq, chunki sochuvchi linza orqasida haqiqiy tasvir hosil qilmaydi.
Shu sababli, quyidagi usul ishlatiladi: Oldin biror yig‘uvchi linza bilan parallel nurlar
hosil qilinadi yoki obyekt orqali sochuvchi linza o‘rnatiladi. Sochuvchi linza orqali
o‘tgan nurlar tarqaladi, lekin ular orqaga davom ettirilganda, ular ma'lum bir nuqtadan
kelgandek ko‘rinadi — bu nuqta linzaning fokus nuqtasi bo‘ladi. Sochuvchi linzaning
fokus masofasi obyekt va virtual tasvir masofalari o‘lchanib, yuqoridagi formula orqali
hisoblandi.
Real labaratoriya jihozi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
243
1-rasm – Uskunaning tarkibi: 1 - yoritgich; 2 - linzalar; 3 - ekran; 4 -
baholovchilar; 5 - optik skameyka.
Real labaratoriya natijalari:
Yig’uvchi linzaning fokus masofasini aniqlash.
𝑎
1
= 8.2 𝑠𝑚 𝑏
1
= 14 𝑠𝑚
𝑎
2
= 7.7 𝑠𝑚 𝑏
2
= 15 𝑠𝑚
𝑎
3
= 8.5 𝑠𝑚 𝑏
3
= 13.8 𝑠𝑚
Ushbu qiymatlarni formulaga qo’yib fokus masofani hisoblaymiz.
𝑓
1
=
𝑎
1
𝑏
1
𝑎
1
+ 𝑏
1
=
8.2 ∗ 14
8.2 + 14
=
114.8
22.2
= 5.17 𝑠𝑚.
𝑓
2
=
𝑎
2
𝑏
2
𝑎
2
+ 𝑏
2
=
7.7 ∗ 15
7.7 + 15
=
115.5
22.7
= 5.2 𝑠𝑚.
𝑓
3
=
𝑎
3
𝑏
3
𝑎
3
+ 𝑏
3
=
8.5 ∗ 13.8
8.5 + 13.8
=
117.3
22.3
= 5.26 𝑠𝑚.
Uchala natijadan o’rtacha qiymatni hisoblaymiz:
𝑓
𝑜′𝑟𝑡
=
𝑓
1
+ 𝑓
2
+ 𝑓
3
3
=
5.17 + 5.2 + 5.26
3
= 5.21 𝑠𝑚.
Absalyut xatoliklar hisoblab topiladi:
∆𝑓
1
= |𝑓
𝑜′𝑟𝑡
− 𝑓
1
| = |5.21 − 5.17| = 0.04
∆𝑓
2
= |𝑓
𝑜′𝑟𝑡
− 𝑓
2
| = |5.21 − 5.2 | = 0.01
∆𝑓
3
= |𝑓
𝑜′𝑟𝑡
− 𝑓
3
| = |5.21 − 5.26| = 0.05
O’rtacha absalyut xatolikni hisoblaymiz va nisbiy xatolikdi topamiz:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
244
∆𝑓
𝑜′𝑟𝑡
=
∆𝑓
1
+ ∆𝑓
2
+ ∆𝑓
3
3
=
0.04 + 0.01 + 0.05
3
= 0.03
𝜀 =
∆𝑓
𝑜
′
𝑟𝑡
𝑓
𝑜
′
𝑟𝑡
∗ 100% =
0.03
5.21
∗ 100% = 0.6%
Olingan natijalardi 1-jadvalga yozamiz.
N/r
𝑎, 𝑠𝑚
𝑏, 𝑠𝑚
𝑓, 𝑠𝑚
𝑓
𝑜′𝑟𝑡
, 𝑠𝑚
∆𝑓, 𝑠𝑚
∆𝑓
𝑜′𝑟𝑡
, 𝑠𝑚
𝜀, %
1
8.2
14
5.17
5.21
0.04
0.03
0.6
%
2
7.7
15
5.2
0.01
3
8.5
13.8
5.26
0.05
Bessel usuli yordamida yig’uvchi linzaning fokus masofasini aniqlash.
𝑓 =
𝐿
2
− 𝑙
2
4𝐿
𝑙
1
= 15 𝑠𝑚 𝐿
1
= 30 𝑠𝑚
𝑙
2
= 16 𝑠𝑚 𝐿
2
= 30 𝑠𝑚
𝑙
3
= 17 𝑠𝑚 𝐿
3
= 30 𝑠𝑚
Ushbu qiymatlardi formulaga qo’yib fokus masofani hisoblaymiz.
𝑓
1
=
𝐿
1
2
− 𝑙
1
2
4𝐿
1
=
30
2
− 15
2
4 ∗ 30
= 5.6 𝑠𝑚
𝑓
1
=
𝐿
2
2
− 𝑙
2
2
4𝐿
2
=
30
2
− 16
2
4 ∗ 30
= 5.3 𝑠𝑚
𝑓
1
=
𝐿
3
2
− 𝑙
3
2
4𝐿
3
=
30
2
− 17
2
4 ∗ 30
= 5.1 𝑠𝑚
Uchala natijadan o’rtacha qiymatni hisoblaymiz:
𝑓
𝑜′𝑟𝑡
=
𝑓
1
+ 𝑓
2
+ 𝑓
3
3
=
5.6 + 5.3 + 5.1
3
= 5.3 𝑠𝑚.
Absalyut xatoliklar hisoblab topiladi:
∆𝑓
1
= |𝑓
𝑜′𝑟𝑡
− 𝑓
1
| = |5.3 − 5.6| = 0.3
∆𝑓
2
= |𝑓
𝑜′𝑟𝑡
− 𝑓
2
| = |5.3 − 5.3| = 0.0
∆𝑓
3
= |𝑓
𝑜′𝑟𝑡
− 𝑓
3
| = |5.3 − 5.1| = 0.2
O’rtacha absalyut xatolikni hisoblaymiz va nisbiy xatolikdi topamiz:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
245
∆𝑓
𝑜′𝑟𝑡
=
∆𝑓
1
+ ∆𝑓
2
+ ∆𝑓
3
3
=
0.3 + 0.0 + 0.2
3
= 0.16
𝜀 =
∆𝑓
𝑜
′
𝑟𝑡
𝑓
𝑜
′
𝑟𝑡
∗ 100% =
0.16
5.3
∗ 100% = 3 %
Olingan natijalardi 2-jadvalga yozamiz.
N/r
𝐿, 𝑠𝑚
𝑙, 𝑠𝑚
𝑓, 𝑠𝑚
𝑓
𝑜′𝑟𝑡
, 𝑠𝑚
∆𝑓, 𝑠𝑚
∆𝑓
𝑜′𝑟𝑡
, 𝑠𝑚
𝜀, %
1
30
15
5.6
5.3
0.3
0.16
3
%
2
30
16
5.3
0.0
3
30
17
5.1
0.2
Sochuvchi linzaning fokus masofasini aniqlash.
𝑎
1
= 9.2 𝑠𝑚 𝑏
1
= 78.8 𝑠𝑚
𝑎
2
= 10.3 𝑠𝑚 𝑏
2
= 79.7 𝑠𝑚
𝑎
3
= 10.9 𝑠𝑚 𝑏
3
= 81.1 𝑠𝑚
Ushbu qiymatlarni formulaga qo’yib fokus masofani hisoblaymiz.
𝑓
1
=
𝑎
1
𝑏
1
𝑎
1
− 𝑏
1
=
78.8 ∗ 9.2
9.2 − 78.8
= −10.28 𝑠𝑚.
𝑓
2
=
𝑎
2
𝑏
2
𝑎
2
− 𝑏
2
=
10.3 ∗ 79.7
10.3 − 79.7
= −11 𝑠𝑚.
𝑓
3
=
𝑎
3
𝑏
3
𝑎
3
− 𝑏
3
=
10.9 ∗ 81.1
10.9 − 81.1
= −12 𝑠𝑚.
Uchala natijadan o’rtacha qiymatni hisoblaymiz:
𝑓
𝑜′𝑟𝑡
=
𝑓
1
+ 𝑓
2
+ 𝑓
3
3
=
−10.3 − 11 − 12
3
= 11.1 𝑠𝑚.
Absalyut xatoliklar hisoblab topiladi:
∆𝑓
1
= |𝑓
𝑜′𝑟𝑡
− 𝑓
1
| = |11.1 − 10.3| = 0.8
∆𝑓
2
= |𝑓
𝑜′𝑟𝑡
− 𝑓
2
| = |11.1 − 11| = 0.1
∆𝑓
3
= |𝑓
𝑜′𝑟𝑡
− 𝑓
3
| = |11.1 − 12| = 0.9
O’rtacha absalyut xatolikni hisoblaymiz va nisbiy xatolikdi topamiz:
∆𝑓
𝑜′𝑟𝑡
=
∆𝑓
1
+ ∆𝑓
2
+ ∆𝑓
3
3
=
0.8 + 0.1 + 0.9
3
= 0.6 𝑠𝑚
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
246
𝜀 =
∆𝑓
𝑜
′
𝑟𝑡
𝑓
𝑜
′
𝑟𝑡
∗ 100% =
0.6
11.1
∗ 100% = 5.4 %
Olingan natijalardi 3-jadvalga yozamiz.
N/r
𝑎, 𝑠𝑚
𝑏, 𝑠𝑚
𝑓, 𝑠𝑚
𝑓
𝑜′𝑟𝑡
, 𝑠𝑚
∆𝑓, 𝑠𝑚
∆𝑓
𝑜′𝑟𝑡
, 𝑠𝑚
𝜀, %
1
9.2
78.8
-10.28
11.1
0.8
0.6
5.4
%
2
10.3
79.7
-11
0.1
3
10.9
81.1
-12
0.9
Virtual
labaratoriyada
biz
ushbu
https://phet.colorado.edu/sims/html/geometric-optics/latest/geometric-optics_all.html
virtual labaratoriya saytidan foydalandik.
Virtual laboratoriya sharoitida linzaning fokus masofasi kompyuter
simulyatsiyasi yordamida aniqlanadi. Virtual tajribada quyidagi natijalar olindi:
Yig‘uvchi linzaga parallel yo‘nalgan nurlar simulyatsiya muhiti orqali
fokuslanib, aniqlik bilan fokus nuqtada to‘planganligi ko‘rsatildi. Virtual tajriba
dasturiy modellashtirish orqali obyekt va tasvir masofalarini oson va aniq o‘rnatish
imkoniyatini berdi.
Fokus masofasi avtomatik ravishda hisoblab chiqildi va nazariy qiymatga
mutlaq yaqin natijalar olindi. Virtual tajriba chog‘ida fokus masofasi va tasvir
xossalariga ta’sir etuvchi parametrlar (masalan, linzaning sinish ko‘rsatkichi, linzaning
shakli) tez va oson o‘zgartirildi.
Virtual laboratoriya sharoitida sochuvchi linzaning fokus masofasini aniqlash
jarayoni ancha oson va tez amalga oshiriladi: Kompyuter simulyatsiyasi orqali
sochuvchi linzadan o‘tgan nurlar tarqaladi va ularning orqaga davom ettirilgan
yo‘nalishlari aniq grafik tarzda ko‘rsatiladi.
Fokus nuqtasi virtual muhitda aniq belgilanadi va fokus masofasi dastur
yordamida hisoblanadi. Virtual tajribada
𝑓
fokus masofasi manfiy qiymatga ega
ekanligi to‘g‘ri ifodalanadi.Barcha parametrlarda (nurlar yo‘nalishi, obyekt masofasi
va linza ko‘rsatkichlari) oson o‘zgarish kiritish va darhol natijani ko‘rish mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
247
Demak virtual natijalardi ko’rib chiqamiz.
Yig’uvchi linza uchun natija
Sochuvchi linza uchun natija
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
248
Ushbu rasmlar (natijalar) orqali yig’uvchi va sochuvchi linzalarning tasvir hosil
qilish xossalarini hamda focus masofasini korib chiqildi.Yig’uvchi linzada tasvir
linzaning o’ng tomonida haqiqiy,teskari va kattalashgan holatda hosil bo’ldi.
Linzaning focus masofasi esa chizgi’ch yordami aniq (80 sm) o’lchandi.Sochuvchi
linzada esa tasvir linzaning chap tomonida haqiqiy bo’lmagan (virtual) to’g’ri,
kichraygan holda hosil bo’ldi.Fokus masofasi esa chizgi’ch yordami aniq (90 sm)
o’lchandi.
Xulosa
Mazkur ilmiy ish doirasida linzaning fokus masofasi real va virtual laboratoriya
sharoitida aniqlanib, natijalar tahlil qilindi va taqqoslandi. Tadqiqotdan quyidagi asosiy
xulosalar chiqarildi:
1. Real laboratoriya tajribalari orqali yig‘uvchi linzaning fokus masofasi turli
usullar (oddiy optik stend va Bessel usuli) bilan aniqlandi. Har ikki usulda olingan
natijalar bir-biriga yaqin bo‘lib, fokus masofasi taxminan 5.2–5.6 sm atrofida bo‘ldi.
Bu usullar real eksperiment tajribalarini shakllantirishda, aniqlikni oshirishda muhim
vosita bo‘lib xizmat qiladi.
2. Sochuvchi linzaning fokus masofasi real laboratoriyada aniqlanganda
nisbatan murakkabliklar kuzatildi, chunki haqiqiy tasvir hosil bo‘lmaydi. Shunga
qaramay, yordamchi yig‘uvchi linza orqali virtual tasvir masofasi aniqlanib, sochuvchi
linzaning fokus masofasi –10.28 dan –12 sm gacha bo‘lgan qiymatlarda topildi. Bu
linzalar uchun fokus masofasining manfiy qiymatga ega bo‘lishi nazariyaga mos keldi.
3. Virtual laboratoriya tajribalarida (PhET simulyatori orqali) yig‘uvchi
linzaning fokus masofasi 80 sm, sochuvchi linzaniki esa 90 sm deb aniqlandi. Bu
qiymatlar real tajriba natijalaridan sezilarli darajada farq qiladi, ammo virtual
muhitdagi sharoitlar (masofa, linza o‘lchami, simulyatsiya parametrlari) farqli bo‘lgani
sababli bu tabiiy hol deb baholandi.
4. Taqqoslov natijalaridan ko‘rinib turibdiki:
Real tajribalarda aniq o‘lchovlar va jismoniy cheklovlar mavjud bo‘lsa-da,
tajriba ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun qulay.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
249
Virtual tajribalarda esa parametrlarni tez o‘zgartirish, xavfsiz va aniq kuzatish
imkoniyati mavjud, ammo bu holat amaliy tajriba ko‘nikmalarini to‘liq
shakllantirmaydi.
5. Har ikki usulning ustunlik va cheklovlarini to‘g‘ri tahlil qilish orqali o‘quv
jarayonida ularni integratsiyalash mumkinligi ko‘rsatildi. Bu esa optika bo‘yicha
bilimlarni yanada chuqurlashtirish va talabalarda kompleks fikrlashni rivojlantirishga
xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
U. Omonqulova, F. To‘raxonov, & Sh. Zamonova, «Fizika o‘qitishda namoyish
tajriba qurilmalarini yasash malaka va ko‘nikmalarini shakllantirish metodikasi»,
Tadbirkorlik va Pedagogika. Ilmiy-uslubiy jurnal. ISSN: 2181-2659. [1/2025]., сс.
100–112,
20
февраль
2025
г.
[Онлайн].
Доступно
на:
https://inlibrary.uz/index.php/entrepreneurship-pedagogy/article/view/68412
2.
U. Omonqulova и G. Choriyeva, «Umumta’lim maktablarida fizikani o‘qitishda
eksperimental yondashuv», Science and innovation. Aniq va tabiiy fanlarning
rivojlanish istiqbollari” Respublika ilmiy-amaliy anjumani, сс. 322–326, 7 май 2024
https://zenodo.org/records/11116073
3.
«PQ-5032-сон 19.03.2021. Fizika sohasidagi ta’lim sifatini oshirish va ilmiy
tadqiqotlarni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida». Просмотрено: 16 март 2025
г. [Онлайн]. Доступно на: https://lex.uz/uz/docs/-5338558
4.
U. Omonqulova & F. To‘raxonov, «Fizika fanini real va virtual namoyish
tajribalar asosida o‘qitish», Educational Research in Universal Sciences, сс. 110–117,
25
декабрь
2024
г.
[Онлайн].
Доступно
на:
https://researchweb.uz/index.php/erus/article/view/197
5.
5.
U. Omonqulova & F. To‘raxonov, «Fizikani namoyish tajribalar
yordamida takomillashtirishning metodik asoslari», Educational Research in Universal
Sciences, сс. 323–329, yil fevral 2024 г. [Онлайн]. Доступно на:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
250
6.
U. Omonqulova, A. Yo‘ldoshev, и J. Ochilov, «Fizikani o‘qitishda zamonaviy
axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT) foydalanishning afzalliklari va
kamchiliklari», Journal of universal science research, 12 июль 2024 г. [Онлайн].
Доступно
на:
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-
7.
U. Omonqulova, G. Choriyeva, и B. Toshtemirov, «Umumta’lim maktablarida
fizikadan namoyish tajribalarining o‘quv mazmundorligini aniqlash va ularni joriy
etish metodikasi. “Aniq va tabiiy fanlarning rivojlanish istiqbollari», Science and
innovation.
7
май
2024
г.
[Онлайн].
Доступно
на:
https://doi.org/10.5281/zenodo.11116057
8.
U. Omonqulova, M. Xolmurodov, и D. Hakimov, “Umumta’lim maktablarida
fizika о’qitishda zamоnaviy namоyish tajribalar asоsida takоmillashtirish”, Science
and innovation. Aniq va tabiiy fanlarning rivojlanish istiqbollari” respublika ilmiy-
amaliy anjumani, сс. 529–532, 7 май 2024 г. [Онлайн]. Доступно на:
https://doi.org/10.5281/zenodo.11147306
9.
F. To‘raxonov, «Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishning metodik
asoslari.», Pedagogik mahorat ilmiy-nazariy va metodik jurnal, сс. 105–108, 20
декабрь
2021
г.
[Онлайн].
Доступно
на:
https://buxdu.uz/media/jurnallar/Pedagogik%20mahorat%202021%20yil%206-
10.
F.
To‘raxonov,
«Ixtisoslashgan maktablarda fizikaviy jarayonlarni
modellashtirish imkoniyatini beruvchi dasturiy ta’minotlar tahlili», Ta’lim va
innovatsion tadqiqotlar xalqaro ilmiy – metodik jurnal, сс. 174–177, 12 февраль 2022
г.
11.
Yoldoshev A., Ochilov J., Omonkulova U. FIZIKANI O ‘QITISHDA
ZAMONAVIY AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARIDAN
(AKT) FOYDALANISHNING AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARI //Journal
of universal science research. – 2024. – Т. 2. – №. 7. – С. 514-521.
12.
Yo'ldoshev A. RELATIONSHIPS OF PHYSICS AND ART //Академические
исследования в современной науке. – 2024. – Т. 3. – №. 3. – С. 144-149.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
251
13.
Yo‘ldoshev A., oʻgʻli Hasanov J. N., oʻgʻli Jurakulov S. Z. ON THE
RELATION OF METAPHYSICS TO PHYSICS //GOLDEN BRAIN. – 2024. – Т. 2.
– №. 1. – С. 472-486.
14.
Yo‘ldoshev A., oʻgʻli Hasanov J. N., oʻgʻli Jurakulov S. Z. THE PHYSICS OF
TRUTH //GOLDEN BRAIN. – 2024. – Т. 2. – №. 1. – С. 461-471.
15.
Yo‘ldoshev A., oʻgʻli Hasanov J. N., oʻgʻli Jurakulov S. Z. POPULAR
PHYSICS CONCEPTS OWN INTO RECEIVED VISUAL COURSE MATERIALS
WORK EXIT //GOLDEN BRAIN. – 2024. – Т. 2. – №. 1. – С. 487-495.
16.
Abdug‘Aniyevich Y. L. A., Sheraliyevich S. J. NA-KMS VA KARBAPOLL
ASOSIDA OLINGAN KOMPLEKSLARNING IQ-SPEKTRASKOPIYASI VA
RENTGAN SPEKTRASKOPIYASI TAHLILI //Science and innovation. – 2024. – Т.
3. – №. Special Issue 29. – С. 67-72.
17.
Abdug‘Aniyevich Y. L. A. et al. NATRIY KARBOKSIMETILSELLYULOZA
VA POLIAKRILAMID ASOSIDA OLINGAN KOMPLEKSLARNI MEXANIK
XOSSALARINI O‘RGANISH //Science and innovation. – 2024. – Т. 3. – №. Special
Issue 29. – С. 61-66.
18.
Abdug‘Aniyevich
Y.
L.
A.,
O‘G‘Li
E.
H.
I.
NATRIY
KARBOKSIMETILSELLYULOZA VA POLIAKRILAMID ASOSIDA OLINGAN
KOMPLEKSLARNI RENTGEN SPEKTRASKOPIYA ASOSIDA O ‘RGANISH
//Science and innovation. – 2024. – Т. 3. – №. Special Issue 29. – С. 53-57.
19.
Abdug‘Aniyevich
Y.
L.
A.,
O‘G‘Li
S.
J.
R.
NATRIY
KARBOKSIMETILLSELYULOZA VA POLIAKRILAMID ASOSIDA OLINGAN
KOMPLEKSLARNI IQ SPEKTRASKOPIYA ASOSIDA O‘RGANISH //Science and
innovation. – 2024. – Т. 3. – №. Special Issue 29. – С. 46-52.
20.
Pardayeva, K., Tursunov, S., & Hasanov, S. (2024). “ATOM FIZIKASI”
FANIDAN TALABALARNING BILISH FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA
INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISH. Inter education & global study,
(10 (1)), 250-255
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
252
21.
Pardayeva K. “Raqamli texnologiyadan foydalanishning tarixi va tajribasi.”
“Aniq va tabiiy fanlarning rivojlanishi istiqbollari” Respublika ilmiy-amaliy anjumani
2024-yil 7-may. 399-403.
22.
Boymirov Sh., Pardayeva K., Tursunov Sh. “O‘quvchilarda fizika tasavvurlarini
shakllantirishning nazariy asoslari.” Kasb-hunar ta’limi. 2023-yil 1-son. 73-77.
23.
Pardayeva
K.Z.,
Muhammadsapayev
M.M.
"Fizikadan
laboratoriya
mashg‘ulotlarini bajarishda raqamli texnologiyaning afzalliklari". Zamonaviy fizika va
astronomiyaning muammolari, yechimlari, o‘qitish uslublari". Xalqaro ilmiy-amaliy
anjuman. 2025-yil 17-aprel
24.
Pardayeva K.Z., Muhammadsapayev M.M. "Fizika fanini o‘qitishda
multimediya vositalaridan foydalanish". Kasb-hunar ta'limi. Ilmiy-uslubiy, amaliy,
ma'rifiy jurnal. 2025-yil, 3-son
25.
Pardayeva K.Z. "Umumta'lim maktablarida atom fizikasi bo‘limini o‘qitishda
raqamli texnologiyalarni qo‘llash". Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar 2025-yil 2-son.
26.
E Yu Turaev, S Ya Shaimardonova, Sh S Zamonova, AO Khodzhamov.
Application Of Mössbauer Spectroscopy To Determine The Parameters Of The EFG
Tensor At Barium Nodes For УBA2CU3O7-X. The American Journal of Applied
sciences. 2021. P-76-80
27.
Zamonova Shahlo Safar qizi, Abdimurodov Elbek Qahramonovich.
FORMATION OF PRACTICAL SKILLS AND COMPETENCIES OF PUPILS
WHEN PERFORMING EXPERIMENTAL EXERCISES IN PHYSICS. CURRENT
RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS. 2024. P-33-37
28.
Zamonova Shahlo Safar Qizi, O Abduraxmonov. FIZIKADAN AMALIY
MASHG ‘ULOTLARNI PEDAGOGIK DASTURIY VOSITALAR ASOSIDA
TAKOMILLASHTIRISH. Science and innovation. 2024. 334-336-b
29.
Zamonova Shahlo Safar Qizi, Abdimurodov Elbek Qahramonovich.
FIZIKADAN EKSPERIMENTAL MASHG ‘ULOTLARNI BAJARISHDA
О‘QUVCHILARDA
AMALIY
KО‘NIKMA
VA
MALAKALARNI
SHAKLLANTIRISH. Science and innovation. 2024. 330-333-b
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
253
30.
Q Kh Bobomurodov, O Kh Babakhanov, Sh S Zamonova, MR Sattorov, SQ
Bobomurodov,
RA
Shokirov.
PROBLEMS
OF
COEXISTENCE
OF
SUPERCONDUCTIVITY
AND
MAGNETIC
ORDERING
OF
COPPER
SUBLATTICES IN YBa2Cu3-XFeXO7-X CERAMICS. Technical science and
innovation. 2020. P- 29-35
31.
Zamonova Shahlo Safar Qizi, Jumayeva Sevara Roʻzimamat Qizi, Madaminova
Fazilat Gʻanisher Qizi, Jumayeva Barchinoy Normengli Qizi. YADRO
NURLANISHLARINING TIBBIYOTDA QOʻLLANILISHI. Science and innovation.
2024. 267-269 – b.
32.
Abdulla Dursoatov, Safarali Abduqodirov. POLEMIRLI ERITMALARNING
REOLOGIK XOSSALARINI O‘RGANISH. Science and innovation. 2024.134-137-b
33.
Abdulla Dursoatov, Humoyuddin Boboniyozov. SIRKA KISLOTASIDA
COOH GURUHNING MOLEKULALARARO OʻZARO TA’SIRDAGI ROLI VA
ULARNING KOMBINATSION SOCHILISH SPEKTRLARINI O‘RGANISH.
Science and innovation. 2024. 138-141-b
34.
Abdulla Dursoatov, Ilhom Turdaliyev. CHUMOLI KISLOTASIDA COOH
GURUHNING MOLEKULALARARO OʻZARO TA’SIRDAGI ROLI VA
ULARNING KOMBINATSION SOCHILISH SPEKTRLARINI O‘RGANISH.
Science and innovation. 2024. 125-129-b
35.
Shokir Tursunov, Abdulla Dursoatov, Ulug‘Bek Qurbonov. SBT BOʻYOQ VA
UNING HOMODIMERLARINING ERITMALARI SPEKTRAL-LUMINESSENT
VA FOTOKIMYOVIY XUSUSIYATLARI. Science and innovation. 2024. 81-85-b
36.
Sh T Boymirov, A Ch Dursoatov, Sh T Tursunov. METHODOLOGY OF
ORGANIZING AND ITS CONDUCT OF STUDY PRACTICE FOR PHYSICS IN
HIGHER EDUCATION WITH PROBLEM CONTENT. International journal of
conference series on education and social sciences (Online). 2023/8/11.
37.
Boymirov Sherzod, Dursoatov Abdulla. Monokarbon kislotalarda cooh
guruhning molekulalararo o ‘zaro ta’siridagi roli va ularning kombinatsion sochilish
spektrlari. Educational Research in Universal Sciences. 244-250-b
