MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
184
IQBOL MIRZO SHE’RIYATIDA ISHQ-MUHABBAT MAVZUSI
Mamatova Oynuraxon
Andijon viloyati Asaka tumani
2-son politexnikum
Telefon: +998 93 257 15 05
Kalit soʻzlar: Iqbol Mirzo sheʼriyati, muhabbat haqidagi sheʼriy
toʻplamlari,muhabbat mavzusi yetakchilik qilgan sheʼrlari.
Annotasiya: Ushbu maqolada Iqbol mirzo sheʼriyatidagi muhabbat ohanglari
yetakchilik qilgan sheʼrlari haqida soʻz boradi, ishqiy mavzudagi sheʼrlari misolida
Iqbol Mirzoning ijodiy faoliyatitga nazar tashlanadi.
Dunyoda hech bir narsa oʻz-oʻzidan paydo boʻlmaydi. Hattoki eng kichik
zarrachaning ham yaralishida nimadir turtki yoki taʼsir koʻrsatgan boʻlsa kerak,
hoynohoy. Bu fikrni sheʼriyatga muqoyasa qilsak, koʻngil tuygʻularining yaralishi
qalbu shuurimizni junbushga kelarli darajada hayajonga solsa, tasavvurimizni boshqa
– nomaʼlum bir olam sinoatlarining mantiqini anglashga daʼvat etsa, demak, ushbu
hodisaga shoir oʻz maqsadlarini toʻliq singdira olganligi, ayni paytda, “xos ohang”ni
tanlay bilganligi ayonlashadi. Shoir – soʻz tanlaydi. Soʻzning ruhi va kishi koʻngliga
taʼsir etuvchi jihatlari rang-barang va serjilo boʻlgandagina haqiqiy sheʼr boʻla oladi.
Negaki, sheʼr shoir anglagan, his qilgan olamning mevasi. Bu olamga kirib borish
bizni nafaqat ijodkor olamiga yaqinlashtiradi, balki dunyoning sir-sinoatlarini
tushunishga zamin hozirlaydi. Ruhiyatning cheksiz imkoniyatlari borligidan ogoh
etadi. Muhimi, uni qanday va qay tariqa ifodalay bilishda deb oʻylayman.
O‘zbek she’riyatining osmonidagi yorqin bir yulduz, o‘ziga xos ovoz egasi
Iqbol Mirzoning dastlabki she’riy to’plamlari “Yurakning shakli”, “Ko‘ngil”, “Seni
sog‘inaman” kabi ixcham to’plamlari edi. So‘ng o‘ndan ortiq kitoblari chiqdi.
Oshiqlik, ishq motivi – Iqbol ijodining ilk bosqichiga xos. Shunday she’rlarida uning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
185
ko‘ngli, yuragining shakli, sog‘inchi namoyon bo‘ladi.
1
Inson tafakkuri tiniq, ruhi
salomat bo‘lmasa, o‘tkinchi dunyoning shafqatsiz taloto‘plari ichra izsiz yo‘qolishi,
bamisoli charxpalakdek tez aylanayotgan tirikchilik tegirmonida maydalanib ketishi
hech gapmas. Zero, ishq-muhabbatni kuylagan, shu orasta tuyg‘uni qadrlagan
she’riyat go‘zal bo‘ladi. Chunki odam farzandi “hamisha bir hisga asir ekan” (Abdulla
Oripov ta’biri). Haqiqatan, muhabbat inson vujudidagi bebaho gavhardir. Jahon
adabiyoti, umuman, insoniyat yaratilgandan to hozirgacha har kim uchun eng latif,
qiziq va eng hayajonli mavzu bu – muhabbatdir. Muhabbatdan ayro asar – kemtik,
ishqdan ayro ko‘ngil – yetim. Ishq yonida hijron, visol va sog‘inchlar ham bor.
Yelkamga yuk tashladi osmon,
Bu azoblar qo‘ygaymi omon?!
Tushun, seni sog‘indim yomon,
Seni bugun ko‘rmasam bo‘lmas.
Yor sog‘inchi qalbga tiriklik suvini olib kiradi; hissiz yurak tosh qotadi. Sevgi
satrlari – Iqbol she’rlarining o‘qildizi. Ayniqsa, yoshlikning qaynoq pallalarida
yozgan har bir she’rida ayni mavzu badiiy talqin etiladi. Umid va e’tiroz, o‘pkalanish
va chorlov, ikkilanish va quvonish, dadillanishu duduqlanish – bularning barchasi
ishq dardiga mubtalo odam ko‘ngil holatining kontrast sifatlari. Mavlono Abdulla
Qodiriyning nurli qahramoni Mirzo Anvar fikricha: “Ishq davomi, avom o‘ylagancha,
vasl emas – hajrdir”
2
. Zero, vasl ishq o‘tini so‘ndirguvchi, hajr esa kamolatka
erishdirguvchidir”. Iqbol Mirzo o‘sha tuyg‘uni qat’iy qilib:
Bulutlar uchrashdi chaqmoqlar otib,
Chaqmoq – sog‘inchlarning oydin gulimi?
Yomg‘ir shivirladi to‘kilayotib:
Visol – muhabbatning go‘zal o‘limi,
3
deb yozadi.
Iqbol Mirzo ijodida muhabbat mavzusidagi she`rlarning ajoyib namunalarini
uchratish mumkin. Masalan, Iqbol Mirzoning «Farishta», «Yonimga kel, yorim»,
1
Bahodir Karimov. Yoshlik jurnali.2017 9-son
2
Abdulla Qodiriy. “Mehrobdan chayon”2019
3
Iqbol Mirzo.Sizni kuylayman.-Toshkent,2007.-B.72
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
186
«Seni sog’inib», «Istaysizmi-yo`qmi», «Muhabbat», «Ko`nglingda nima bor?», «Seni
bugun ko`rmasam bo`lmas» kabi she`rlarida sof-samimiy,, pokiza muhabbat, unga
, ruhi poklangan jism, botini harirlashgan
majoziy muhabbatdan ilohiy ruh
, ilohiy go`zallik izlagan inson tasviri
gavdalanadi. Bu she`rlarning ayrimlari qo`shiq sifatida ijro etilib xalq qalbidan joy
olishga ham ulgurgan. Hamma zamonlardagi kabi davrimiz she`riyatida ham
muhabbat mavzusi o`zining etakchilik mavqeini saqlab qoldi, yangidan yangi ijod
namunalari hisobiga kengaydi. Muhabbat mavzuidagi she`rlar zamirida yotgan
badiiy-falsafiy yuk ramziy ishora va obrazli ifodalarga boy bayon tarzi bilan yanada
teran ma`no kasb etdi. Shuningdek, mumtoz she`riyatimizda
, yor jamolining Alloh jamoli tajallisi ekanligi, oshiq o`zini ma`shuqa
bilan bir deb bilishi kabi tasavvufiy g’oyalar aks etgan she`rlarining tez-tez ko`zga
tashlanib turishi ham bugungi o`zbek she`riyati uchun xos yana bir xususiyatdir.
Iqbol Mirzoning “Chorlasang” sarlavhali she’rida serjilo badiiyat va go‘zal
tashbehlar o‘z ifodasini topgan. Ushbu she’rdan o‘rin olgan “Ismimni tutmasang
qushligim bekor”, “Men bilan qo‘shilib qariydi bahor”, “Men qayga qo‘yay bu ulkan
bahorni”, “Bilaman, qismatim ko‘zingdek qaro” kabi misralar shoir qalamining
sehridan dalolat. Ijodkorning she’riy namunalarida “Sizni men o‘zimdan asradim”,
“Yuragimga egizak qiz”, “Jon saqladim sizni etib yod” kabi quyma satrlarga duch
kelamiz. Shoir “Ariqlar yuzida” sarlavhali she’rida shunday yozadi:
Muzlar quchog‘ida isindi vido,
Uzilgan tor kabi ajralishdik biz.
Siz mag‘rur ketdingiz uygacha, ammo
Nechun yig‘lab bordi etiklaringiz?...
4
Yuqorida qalamga olingan bandda shoir oshiqlarning ayrilig‘ini torning
uzilishiga qiyoslaydi. Vidodan entikib, “yig‘lab borayotgan etiklar” tasviri beixtiyor
4
Iqbol Mirzo.Sizni kuylayman.-Toshkent,2007.-B.69.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
187
ko‘nglimizda titroq uyg‘otadi. Bu ilohiy dardni o‘z qalbimizda his qilamiz.
She’riyatning asl mohiyati ham shunda emasmi? Axir she’riyat butun bir
insoniyat quvonchini, dardini, baxtini, iztirobini o‘zida mujassam etib, unga
oshno bo‘lgan har bir inson qalbida ana shu hislarni uyg‘otadi va bu bilan qalbni
poklaydi. Ijod va mutolaa, chin ma’noda, ruhiy poklanish demakdir. Iqbol Mirzo
she’riyati ham kitobxonlar qalbida yuksak tuyg‘ularga bo‘lgan cheksiz hurmat va
ehtirom tuyg‘usini shakllantirib, qalblarni poklikka undaydi
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Iqbol Mirzo.Sizni kuylayman.-Toshkent,2007.-B.69.
2.
Bahodir Karimov. Yoshlik jurnali.2017 9-son
3.
Abdulla Qodiriy. “Mehrobdan chayon” ,Sharq nashriyoti,2018
