MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
292
AVTOMAGISTRALLARDA HARAKATLANISH
Mirzakarimov Shuxratjon Mamatisaqovich
Paxtaobod 1- son politexnikum
Yoʻl harakati qoidalari
shuxratjonmirzakarimov.@gmail.com
Tel;+99890220153
Annotatsiya: Ushbu maqola yo‘l harakati qoidalarida avtomagistrallarda
harakatlanishning huquqiy asoslari, haydovchilarga qo‘yiladigan talablar, xavfsizlik
choralari va mavjud amaliyot masalalarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada
O‘zbekiston Respublikasining yo‘l harakati qoidalariga muvofiq avtomagistrallarda
harakatlanish tartibi, tezlik rejimi, yo‘l belgilari va chiziqlari, transport
vositalarining harakatlanish tartibi hamda haydovchilarning javobgarligi tahlil
etiladi. Shuningdek, avtomagistrallarda xavfsiz harakatlanishni ta’minlashda yo‘l
infratuzilmasining o‘rni, texnik vositalar va zamonaviy texnologiyalarning
qo‘llanilishi ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
yo‘l harakati qoidalari, avtomagistral, harakatlanish
xavfsizligi, tezlik rejimi, yo‘l belgilari, yo‘l chiziqlari, transport vositalari, haydovchi
javobgarligi, yo‘l infratuzilmasi, texnologik vositalar.
Kirish
Avtomagistrallar zamonaviy transport tizimining muhim qismi bo‘lib, yuqori
tezlikda harakatlanish uchun mo‘ljallangan. Shu sababli, avtomagistrallarda
harakatlanish yo‘l harakati qoidalariga (YHQ) muvofiq amalga oshirilishi va
haydovchilardan alohida diqqat va mas’uliyat talab qiladi. Ushbu maqola YHQda
belgilangan avtomagistrallarda harakatlanish qoidalari, xavfsizlikni ta’minlash
masalalari va amaliyotda uchraydigan muammolarni o‘rganishga bag‘ishlangan.
Avtomagistrallarda Harakatlanishning Huquqiy Asoslari
O‘zbekiston Respublikasi hududida avtomagistrallarda harakatlanishning
huquqiy asoslari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 20-
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
293
oktabrdagi 343-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Yo‘l harakati qoidalari” (YHQ) orqali
belgilanadi. Ushbu qoidalarda avtomagistrallar ta’rifi, ularda harakatlanish tartibi,
haydovchilarga qo‘yiladigan talablar va ularning javobgarligi aniq belgilab qo‘yilgan.
Avtomagistral Ta’rifi va Belgilari
YHQga muvofiq, avtomagistral – bu shahar va qishloqlar hududidan
tashqarida joylashgan, bir yo‘nalishda harakatlanish uchun ajratilgan, qarama-qarshi
yo‘nalishlar o‘rtasida ajratuvchi полоса bo‘lgan, maxsus yo‘l belgilari bilan
belgilangan va faqat avtomobillar uchun mo‘ljallangan yo‘ldir. Avtomagistrallarning
boshlanishi va tugashi maxsus yo‘l belgilari bilan belgilanadi.
Avtomagistrallarda Harakatlanish Tartibi
YHQda avtomagistrallarda harakatlanish tartibi quyidagicha belgilangan:
Tezlik rejimi:
Avtomagistrallarda transport vositalarining harakatlanish
tezligi YHQda belgilangan maksimal tezliklardan oshmasligi kerak. Odatda, yengil
avtomobillar uchun 110 km/soat, yuk avtomobillari uchun esa 90 km/soat tezlik
belgilanadi.
Harakatlanish yo‘laklari:
Avtomagistrallarda transport vositalari
o‘zlarining harakat yo‘nalishiga mos yo‘laklardan harakatlanishi kerak. Chap
yo‘laklar yuqori tezlikda harakatlanish uchun, o‘ng yo‘laklar esa pastroq tezlikda
harakatlanish va to‘xtash uchun mo‘ljallangan.
Qayta qurish (pereustanovka):
Avtomagistrallarda qayta qurish
faqatgina xavfsiz sharoitlarda va harakatlanayotgan boshqa transport vositalariga
xalaqit qilmagan holda amalga oshirilishi kerak.
Orqaga harakatlanish:
Avtomagistrallarda orqaga harakatlanish
taqiqlanadi, faqatgina favqulodda holatlar bundan mustasno.
To‘xtash va to‘xtab turish:
Avtomagistrallarda transport vositalarini
to‘xtatish va to‘xtab turish faqatgina belgilangan joylarda va favqulodda holatlarda
amalga oshirilishi mumkin.
Avtomagistrallarda Xavfsizlik Talablari
YHQda avtomagistrallarda xavfsizlikni ta’minlash uchun quyidagi talablar
belgilangan:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
294
Masofani saqlash:
Haydovchilar o‘zlari oldida harakatlanayotgan
transport vositasigacha xavfsiz masofani saqlashi lozim. Masofani saqlash
avtohalokatlarning oldini olishda muhim rol o‘ynaydi.
Tezlikni nazorat qilish:
Haydovchilar YHQda belgilangan tezlik
rejimiga rioya qilishi va ob-havo sharoitlari, yo‘l qoplamasi va transport oqimiga
qarab tezlikni moslashtirishi kerak.
Haydovchining
holati:
Haydovchilar
charchoq
holatda,
spirtli
ichimliklar va giyohvand moddalar ta’sirida transport vositasini boshqarishi
taqiqlanadi.
Transport vositasining texnik holati:
Haydovchilar o‘z transport
vositalarining texnik sozligini ta’minlashi va safarga chiqishdan oldin ularning
holatini tekshirishi kerak.
Avtomagistrallarda Yo‘l Infratuzilmasining O‘rni
Avtomagistrallarda xavfsiz harakatlanishni ta’minlashda yo‘l infratuzilmasi
muhim rol o‘ynaydi. Yo‘l infratuzilmasiga quyidagilar kiradi:
Yo‘l qoplamasi:
Yo‘l qoplamasi sifatli bo‘lishi, silliq va nosozliklardan
holi bo‘lishi kerak.
Yo‘l belgilari va yo‘l chiziqlari:
Yo‘l belgilari va yo‘l chiziqlari aniq,
ko‘rinadigan va haydovchilarga ma’lumot beruvchi bo‘lishi kerak.
Yoritish tizimi:
Yo‘llar kechasi yaxshi yoritilgan bo‘lishi kerak.
Dam olish joylari:
Avtomagistrallarda haydovchilar dam olishi va
hordiq chiqarishi uchun dam olish joylari tashkil etilishi kerak.
Avtomagistrallarda Texnologik Vositalar va Zamonaviy Texnologiyalar
Avtomagistrallarda harakatlanish xavfsizligini ta’minlash va samaradorlikni
oshirishda texnologik vositalar va zamonaviy texnologiyalar muhim rol o‘ynaydi.
Bularga quyidagilar kiradi:
Avtomatik
tezlikni
nazorat
qilish
tizimlari:
Bu
tizimlar
haydovchilarga tezlikni saqlashda yordam beradi va tezlikni oshirib yuborish
holatlarini oldini oladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
295
Masofani nazorat qilish tizimlari:
Bu tizimlar haydovchilarga
transport vositalari o‘rtasidagi xavfsiz masofani saqlashda yordam beradi.
Intelligent transport tizimlari (ITS):
ITS transport oqimini kuzatish,
boshqarish va optimallashtirish imkonini beradi.
GPS va navigatsiya tizimlari:
Bu tizimlar haydovchilarga yo‘lni
topishda va xavfsiz yo‘nalishni tanlashda yordam beradi.
Avtomagistrallarda Haydovchilarning Javobgarligi
YHQda belgilangan qoidalarga rioya qilmagan haydovchilar O‘zbekiston
Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga muvofiq javobgarlikka
tortiladi. Avtomagistrallarda sodir etilgan huquqbuzarliklar uchun jarimalar boshqa
yo‘llarga nisbatan yuqori bo‘lishi mumkin.
Xulosa
Avtomagistrallarda harakatlanish YHQda belgilangan qoidalarga muvofiq
amalga oshirilishi, haydovchilardan alohida diqqat, mas’uliyat va xavfsizlik
talablariga rioya qilishni talab qiladi. Yo‘l infratuzilmasi, texnologik vositalar va
zamonaviy texnologiyalarning qo‘llanilishi avtomagistrallarda xavfsiz va samarali
harakatlanishni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Kelajakda bu sohada olib
boriladigan tadqiqotlar va texnologik yechimlar transport tizimini rivojlantirish va
takomillashtirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan Adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 20-oktabrdagi
343-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Yo‘l harakati qoidalari”.
2.
O‘zbekiston Respublikasining “Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risida”gi kodeksi.
