MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
119
TIBBIYOTDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING ROLI:
SOG'LIQNI SAQLASHNI MODERNIZATSIYA QILISH VA XIZMAT
KO'RSATISHNI YAXSHILASH
Islomova Noila Baxtiyor qizi
ADTI 1-kurs magistrant
Ismanova Arofat Abdulxamidovna
Andijon Davlat Tibbiyot Instituti
Biologik fizika, informatika,
tibbiy texnologiyalar kafedrasi mudiri
Annotatsiya. XXI asrda axborot texnologiyalari tibbiyot sohasida inqilobiy
o'zgarishlarni amalga oshirdi. Ularning sog'liqni saqlash tizimiga integratsiyasi
bemorlarni davolash sifatini oshirish, klinik natijalarni yaxshilash va sog'liqni
saqlashni boshqarishni optimallashtirishga katta hissa qo'shmoqda. Ushbu
maqolada axborot texnologiyalarining tibbiyotdagi qo'llanilishi, shu jumladan
elektron sog'liqni saqlash yozuvlari, telemeditsina, tibbiy tasvirlash, sun'iy intellekt
va ma'lumotlar tahlili kabi sohalar muhokama qilinadi. Maqolada ATning foydalari,
qiyinchiliklari va kelajakdagi istiqbollari ko'rib chiqiladi.
Kalit so'zlar: Axborot texnologiyalari, tibbiyot, elektron sog'liqni saqlash
yozuvlari, telemeditsina, sun'iy intellekt, tibbiy tasvirlash, ma'lumotlar tahlili,
sog'liqni saqlash boshqaruvi.
Kirish.
Axborot texnologiyalari ko'plab sohalarda, shu jumladan tibbiyotda
ham katta ta'sir ko'rsatmoqda. Ularning tibbiy amaliyotlarga integratsiyasi nafaqat
tibbiyot xodimlariga xizmatlarni samarali va sifatli taqdim etishga yordam beradi,
balki bemorlar uchun ham eng yaxshi davolash imkoniyatlarini yaratadi. Hozirgi
kunda elektron sog'liqni saqlash yozuvlaridan tortib, telemeditsina, sun'iy intellekt va
tibbiy tasvirlashgacha bo'lgan AT-innovatsiyalar tibbiyotda yangi imkoniyatlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
120
yaratmoqda. Ushbu maqolada ATning tibbiyot sohasidagi roli va uning sog'liqni
saqlashni qanday modernizatsiya qilishini ko'rib chiqamiz.
Tibbiyotda Axborot Texnologiyalarining Qo'llanilishi
1. Elektron Sog'liqni Saqlash Yozuvlari (ESY)
Elektron sog'liqni saqlash yozuvlari (ESY) bemorning tibbiy tarixini raqamli
formatda saqlash imkonini beradi. ESYlar tibbiyot xodimlariga bemorning
salomatligi haqida to'liq va real vaqt rejimida ma'lumot olish imkonini yaratadi.
ESYlar yordamida bemorlarning ma'lumotlari bir nechta muassasalar o'rtasida
osongina almashiladi, bu esa davolash jarayonini yaxshilaydi va tibbiy xatolarni
kamaytiradi.
2. Telemeditsina
Telemeditsina - bu tibbiy xizmatlarni masofaviy tarzda taqdim etish uchun
telekommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishdir. Telemeditsina yordamida
bemorlar tibbiyot muassasasiga tashrif buyurmasdan turib, shifokorlar bilan
masofaviy ravishda maslahatlashishlari mumkin. Bu usul ayniqsa qishloq va chekka
hududlarda istiqomat qilayotgan odamlar uchun qulaydir. Shuningdek, COVID-19
pandemiyasi davrida telemeditsina bemorlarga xavfsiz va samarali tibbiy xizmat
ko'rsatishning muhim vositasi bo'lib xizmat qildi.
3. Tibbiy Tasvirlash
Tibbiy tasvirlash texnologiyalari, masalan, MRT, KT skanerlar va rentgen
kabi, AT yordamida yanada rivojlanib, tashxisni yanada aniq qilishga yordam beradi.
AT yordamida tibbiy tasvirlar tahlil qilish va baholash jarayonini osonlashtiradigan
dasturlar yaratilmoqda. Sun'iy intellekt algoritmlari, masalan, tibbiy tasvirlarda inson
ko'zi bilan aniqlanmaydigan o'zgarishlarni aniqlashga yordam beradi, bu esa erta
tashxis qo'yishga imkon beradi.
4. Sun'iy Intellekt (SI) Tibbiyotda
Sun'iy intellekt (SI) tibbiyotda eng inqilobiy axborot texnologiyalaridan
biridir. SI algoritmlari katta hajmdagi ma'lumotlarni tahlil qilib, shifokorlarga
diagnostika va davolashda yordam beradi. Sun'iy intellekt dorilarni ishlab chiqishda,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
121
tibbiy tasvirlarni tahlil qilishda va prognoz tahlilida qo'llaniladi. Shuningdek, SI
yordamida bemorlar uchun individual davolash rejalari ishlab chiqilishi mumkin.
5. Ma'lumotlar Tahlili
Sog'liqni saqlash sohasida har kuni katta miqdordagi ma'lumotlar yig'iladi. Bu
ma'lumotlar big data tahlili va sun'iy intellekt yordamida tahlil qilinadi, bu esa muhim
tibbiy qarorlarni qabul qilishda yordam beradi. Ma'lumotlar tahlili yordamida
bemorlar uchun eng samarali davolash usullari va resurslarni boshqarish strategiyalari
ishlab chiqiladi.
Axborot Texnologiyalarining Tibbiyotda Afzalliklari
Bemorlar uchun yaxshilangan parvarish:
AT tizimlari shifokorlarga
bemor ma'lumotlariga tezda kirish imkonini beradi, bu esa to'g'ri va tezkor qarorlar
qabul qilishni osonlashtiradi.
Samaradorlikning oshishi:
Elektron sog'liqni saqlash yozuvlari, tibbiy
billing va rejalashtirish dasturlari ma'muriy ish yukini kamaytiradi, ish jarayonlarini
tezlashtiradi va bemorlarga ko'proq vaqt ajratishga imkon beradi.
Tejamkorlik:
Ma'muriy ishlarni avtomatlashtirish, ortiqcha testlarni
kamaytirish va resurslarni samarali boshqarish natijasida sog'liqni saqlash
muassasalarida xarajatlar kamayadi.
Yaxshilangan aloqa:
AT sog'liqni saqlash xodimlari o'rtasida yaxshi
aloqa o'rnatadi, bu esa kompleks holatlar uchun interdisipliner yondashuvni
ta'minlaydi.
Masofaviy monitoring:
Masofaviy monitoring va kiyiladigan
qurilmalar yordamida bemorlar o'z sog'lig'ini real vaqtda nazorat qilishlari va bu
ma'lumotlarni shifokorlar bilan baham ko'rishlari mumkin.
Axborot Texnologiyalarining Tibbiyotda O'ziga Xos Qiyinchiliklari
Ma'lumotlar xavfsizligi va maxfiylik:
Sog'liqni saqlash yozuvlarining
raqamlashtirilishi ma'lumotlar buzilishi va noqonuniy kirish xavfini oshiradi. Bunday
tizimlarda kuchli kiberxavfsizlik choralarini ko'rish juda muhimdir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
122
Joriy etish xarajatlari:
AT tizimlarining, masalan, ESY va
telemeditsina platformalarining dastlabki o'rnatilishi katta moliyaviy sarmoyani talab
qiladi.
Trening va moslashuv:
Tibbiyot xodimlari yangi texnologiyalarni
samarali ishlatish uchun malaka oshirishlari kerak. Raqamli vositalarga nisbatan
qarshilik yoki ular bilan tanishmaslik muvaffaqiyatli joriy etishga to'sqinlik qilishi
mumkin.
O'zaro moslik muammolari:
AT tizimlari samarali ishlashi uchun turli
platformalar va muassasalar o'rtasida o'zaro moslik bo'lishi zarur. Bu borada hamon
ko'plab muammolar mavjud.
Texnologiya rivojlanishi bilan, sun'iy intellekt, mashina o'qitish va
ma'lumotlar tahlili tibbiy qarorlar qabul qilishda yanada kengroq qo'llaniladi.
Shuningdek, telemeditsina va masofaviy monitoringning kengayishi bemorlar uchun
tibbiy yordamga kirishni yanada osonlashtiradi. Kelajakda blockchain texnologiyasi
sog'liqni saqlash tizimlarida ma'lumotlar xavfsizligini oshirishda yordam berishi
mumkin. 5G tarmog'ining kengayishi esa telemeditsina va real vaqt rejimida
ma'lumotlarni almashish imkoniyatlarini yanada tezlashtiradi.
Xulosa.
Axborot texnologiyalari tibbiyotda innovatsion o'zgarishlarni amalga
oshirib, sog'liqni saqlash tizimining samaradorligini oshirdi. Bemorlar uchun
yaxshilangan parvarish, tibbiy xodimlar o'rtasidagi yaxshi aloqa va samarali resurs
boshqaruvi – bu ATning tibbiyotdagi afzalliklaridan faqat bir nechtasi. Garchi ayrim
qiyinchiliklar mavjud bo'lsa-da, ATning kelajagi tibbiyotda yana ko'plab inqilobiy
yangiliklarni olib kelishiga umid qilamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
ISMANOVA, A. (2024). YOSHLARGA OID DAVLAT SIYOSATINI
AMALGA OSHIRISHNING PEDAGOGIK TAHLILI. News of UzMU journal,
1(1.4), 104-108.
2.
Mukhammadjonovich, R. M., Abdulkhamidovna, I. A., Abdumukhtorovich, G.
S., Abdusaitovich, T. O., & Sobirovich, K. S. (2023). Use of new innovative methods
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
123
in teaching the science of information technologies and modeling of technological
processes. Journal of Survey in Fisheries Sciences, 10(2S), 1458-1463.
3.
Tukhtaeva, N., Ismanova, A., Allamuratova, Z., & Khayitboev, N. (2024,
November). Using mind mapping in teaching computer science. In AIP Conference
Proceedings (Vol. 3244, No. 1). AIP Publishing.Arofat, I. (2016). Social-political
need of fighting with Enlightenment against ideology of religious extremism and
terrorism.
European research
, (6 (17)), 96-98.
4.
Ismanova, A. (2016). The Mechanisms of Influence on the Minds of Young
People and Socio-Educational Prevention.
Eastern European Scientific Journal
, (3).
5.
QOBULOVA, M. (2024). MOSLASHUVCHN ONLAYN O ‘QUV
TIZIMLARI VA ULARDAN TIBBIY TA’LIMDA FOYDALANISH. News of the
NUUz, 1(1.9. 1), 107-109.
6.
Mengliyev, I., Meylikulov, S., Fayzullayeva, Z., & Kobulova, M. (2024,
November). Education artificial intelligence systems and their use in teaching. In AIP
Conference Proceedings (Vol. 3244, No. 1). AIP Publishing.
7.
Ismanova, A. A. (2018). Role of Pedagogical Prevention in Struggle Against
Religious Extremism and Terrorism.
Eastern European Scientific Journal
, (2).
8.
Ismanova, A. A. (2015). EDUCATIONAL AND OTHERS TECHNOLOGIES
FOR THE PREVENTION OF THE STRUGGLE AGAINST RELIGIOUS
EXTREMISM AND TERRORISM.
Theoretical & Applied Science
, (11), 63-66.
9.
Ismanova, A. (2022). UPBRINGING OF HIGHLY EDUCATED YOUNG
PEOPLE IS THE MAIN BASIS FOR PREVENTING RELIGIOUS EXTREMISM
AND TERRORISM. Экономика и социум, (10-2 (101)), 59-62.
10.
Кобулова Мохинабону Авазбековна ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ КОМПЬЮТЕРНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В АДАПТИВНЫХ
ОНЛАЙН ОБУЧАЮЩИХ СИСТЕМАХ // Universum: психология и
образование. 2024. №10 (124).
11.
Turg’unboyevna, K. D., & O’rmonovna, X. X. (2024). YORUGLIKNING
SOCHILISH QONUNI VA UNDAN TIBBIYOTDA FOYDALANISH.
JOURNAL
OF NEW CENTURY INNOVATIONS
,
67
(6), 109-112.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
124
12.
Тешабоева, З. Т., & Кобулова, М. А. (2024). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ
МЕТОДОВ ПРИВЛЕЧЕНИЯ СТУДЕНТОВ К НАУКЕ И ИССЛЕДОВАНИЯМ
В ВУЗАХ.
Science and innovation
,
3
(Special Issue 15), 442-444.
13.
Кобулова, М. А. (2024). ИНФОРМАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В
МЕДИЦИНСКОМ
ОБРАЗОВАНИИ-КАК
ФАКТОР
ПОВЫШЕНИЯ
КАЧЕСТВА ОБУЧЕНИЯ.
AndMI Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalari
,
1
(1),
434-437.
