MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
360
XOLESISTITEKTOMIYA KASALLIGINI DAVOLASH VA
PARVARISHLASHNI UZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Sodiqov Rustamjon Ergashevich
Chortoq Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi Jarroxlik
kafedrasi o`qituvchisi
Jabaraliyev Amirbek Niyatilla o`g`li
Namangan davlat universiteti
Davolash yo`nalishi 3 bosqich talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada Xolesistitektomiya operatsiyasidan o'tgan
bemorlarni davolash va parvarish qilishda ultratovush tekshiruvi (Uzi) ning o‘rni
ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda ultratovush diagnostikasining operatsiyadan keyingi
kuzatuvdagi imkoniyatlari, asoratlarni aniqlashdagi qo‘llanilishi va terapevtik
qarorlarni qabul qilishdagi samaradorligi yoritiladi. Shuningdek, bemor
parvarishini yaxshilashga xizmat qiluvchi so‘nggi ultratovush texnologiyalari tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar: Ultrasonografiya, Xolesistitektomiya, operatsiyadan keyingi
parvarish, o‘t pufagini olib tashlash, diagnostik tasvirlash, asoratlar, bemorni
kuzatish.
Xolesistitektomiya — o‘t pufagini jarrohlik yo‘li bilan olib tashlash bo‘lib, bu
ko‘pincha o‘t tosh kasalligi va xolecistitni davolash uchun qo‘llaniladi. Ushbu
jarrohlik odatiy protsedura hisoblanishiga qaramay, operatsiyadan keyingi parvarish
muhim ahamiyatga ega bo‘lib, safro oqib chiqishi, infeksiya va o‘t yo‘llari torayishi
kabi asoratlarning oldini olishga yordam beradi. Ultrasonografiya (Uzi) post-
Xolesistitektomiya holatlarining tashxislanishi va boshqarilishida asosiy rol o‘ynaydi,
chunki u jigar va o‘t yo‘llarining holatini invaziv bo‘lmagan usulda real vaqtda
baholash imkonini beradi. Ushbu maqola ultratovush tekshiruvi xususiyatlarini tahlil
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
361
qilishga qaratilgan bo‘lib, diagnostik qobiliyatlar, kuzatuv imkoniyatlari va terapevtik
hissasi haqida batafsil ma’lumot beradi.
Cholecystectomy kasalligida davolash va parvarish qilishda UZI xususiyatlari
Ultratovush tekshiruvi (UZI) xoletsistektomiya (o‘t pufagini olib tashlash)
kasalligi bilan bog‘liq diagnostika, davolash va operatsiyadan keyingi parvarish
qilishda muhim ahamiyatga ega. UZI yordamida jarrohlikdan oldin, operatsiyadan
keyin va asoratlarni aniqlash uchun turli tekshiruvlar o‘tkaziladi. Quyida UZIning
cholecystectomy kasalligida qanday xususiyatlarga ega ekanligi batafsil bayon
etiladi.
Cholecystectomy (o‘t pufagini olib tashlash) uchun UZIning oldindan
diagnostika roli Cholecystectomy odatda o‘t tosh kasalligi (xolelitiaz) yoki o‘t
pufagining yallig‘lanishi (xoletsistit) tufayli amalga oshiriladi. UZI jarrohlikdan oldin
quyidagi vazifalarni bajaradi:
O‘t pufagi kasalliklarini aniqlash
- Xolelitiaz (o‘t toshlari) – O‘t pufagida toshlar mavjudligini ko‘rsatadi.
- Xoletsistit (yallig‘lanish) – O‘t pufagi devorlarining qalinlashgani, atrofida
suyuqlik yig‘ilganligi aniqlanadi.
- Biliyer loy (biliary sludge) – O‘t yo‘llarida loyqalik borligini ko‘rsatadi.
Biliyer tizimni baholash
- UZI umumiy o‘t yo‘li (choledochus) va jigar yo‘llarini baholab, ularda tosh
yoki torayish bor-yo‘qligini aniqlaydi.
- Oddi sfinkteri disfunksiyasi yoki biliyer tizimning boshqa patologiyalari
borligini ko‘rsatishi mumkin.
Jarrohlik xavflarini oldindan aniqlash
- O‘t pufagi devorining qalinlashishi (≥4 mm) yallig‘lanish belgisi bo‘lishi
mumkin.
- Perixolecystic fluid (atrofdagi suyuqlik) infektsiyani bildiradi.
- Choledocholithiasis (umumiy o‘t yo‘lida toshlar) borligini tekshiradi.
Operatsiyadan keyingi davrda UZIning roli
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
362
Cholecystectomy o‘tkazilganidan keyin bemorlarda ba’zan turli asoratlar yoki
noqulayliklar yuzaga kelishi mumkin. UZI operatsiyadan keyin quyidagi tahlillarni
bajarish uchun ishlatiladi:
Asoratlarni aniqlash
- Biliar qochqin (Bile Leak) – UZI yordamida subhepatik hududda yoki jigar
ostida suyuqlik yig‘ilganligi aniqlanadi. Agar biliar yo‘llardan safro sizib chiqayotgan
bo‘lsa, bu biloma deb ataladi.
- Qon to‘planishi (hematoma) – Jigar yoki xoletsistektomiya sohasi atrofida
qonni to‘planishi UZI yordamida ko‘rinadi.
- Absess – Agar operatsiyadan keyin infeksiya rivojlansa, o‘t pufagini olib
tashlash hududida yiringli yallig‘lanish yuzaga kelishi mumkin.
- Jigar ichi yoki umumiy o‘t yo‘lining kengayishi – Operatsiyadan keyin to‘liq
chiqib ketmagan o‘t yo‘li toshlari (retained stones) bo‘lishi mumkin.
- Kichik ichak obstruksiyasi – Agar operatsiyadan keyin ichakda shish yoki
obstruksiya yuzaga kelsa, bu ham UZI orqali aniqlanadi.
Postxolecystectomy sindromini (PCS) baholash
Ba’zi bemorlarda operatsiyadan keyin qorinda og‘riq, o‘t yo‘llarida
muammolar, hazm qilish qiyinligi kuzatilishi mumkin. UZI orqali quyidagilar
tekshiriladi:
- Umumiy o‘t yo‘lining kengayishi (≥7 mm) – Bu holat o‘t yo‘lida tosh qolib
ketganligini ko‘rsatishi mumkin.
- Oddi sfinkteri disfunksiyasi – UZI jigar va o't yo‘llarining kengayishi,
ichaklarda gaz to‘planishi kabi muammolarni aniqlaydi.
UZI yordamida cholecystectomyga bog‘liq terapevtik aralashuvlar
UZI faqat diagnostika emas, balki ba’zi davolash usullarini o‘tkazishda ham
yordam beradi.
UZI orqali drenaj o‘rnatish
Agar operatsiyadan keyin biliar qochqin yoki yiringli yallig‘lanish rivojlansa,
UZI minimal invaziv usul bilan drenaj o‘rnatish uchun ishlatiladi.
UZI yo‘naltirilgan ERCP
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
363
- Agar o‘t yo‘llarida tosh qolib ketsa, UZI orqali aniqlanadi va ERCP
(Endoskopik Retrograd Xolangiopankreatografiya) yordamida olib tashlanadi.
- Biliyer torayishlarni kengaytirish uchun stent o‘rnatilishi ham mumkin.
UZIning afzalliklari va cheklovlari
UZI afzalliklari
Noinvaziv va radiatsiyasiz – Kompyuter tomografiyasi (KT) yoki rentgenga
qaraganda zararli nurlanish tarqatmaydi.
Tezkor va qulay – UZI real vaqt rejimida natijalarni ko‘rsatadi.
Ko‘chma (portable) tekshiruv imkoniyati – Operatsiyadan keyin og‘ir
bemorlarni to‘shakda tekshirish mumkin.
Iqtisodiy jihatdan arzon – MRI yoki KTga qaraganda nisbatan arzon va oson
amalga oshiriladi.
Xulosa
Ultrasonografiya Xolesistitektomiya operatsiyasidan keyin bemorlarni
kuzatishda muhim ahamiyatga ega. Uning keng tarqalganligi, arzonligi va invaziv
bo‘lmaganligi sababli u post-operatsion holatlarni baholashda afzal usul hisoblanadi.
Kelajakda ultratovush diagnostikasiga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiya
qilish orqali aniqlikni yanada oshirish mumkin. Shuningdek, post-Xolesistitektomiya
baholash uchun standartlashtirilgan ultratovush protokollarini ishlab chiqish bemor
parvarishini optimallashtirishga va uzoq muddatli natijalarni yaxshilashga yordam
beradi.
ADABIYOTLAR.
1. Кохонов М.А. «Острый калькулезный холецистит (диагностика и лечение -
25 лет поиска», авторе- ферат диссертации на соискание ученой степени
доктора медицинских наук , Москва, 2011г.
2. «Руководство по хирургии желчных путей» Подредакци- ей Гальперина Э.И.,
Ветшева П.С. М.: Видар - М, 2006г.
3. Митьков В.В., Митькова М.Д., Мумладзе Р.Б., «Возможности доплеровских
методик исследова- ние в диагностике воспалительных заболеваний желчного
пузыря», Ультразвуковая диагностика, - № 1, 2000г, Стр. - 5-14.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
364
4. Васильев В.Е., Зубарев А.Р., Старков Ю.Г., «Ультра- звуковое исследование
плотности желчи и стенок желчного пузыря при различных формах острого хо-
лецистита», Хирургия, 1989 г., №7, стр. 66-69.
5. Лысманова Е.Г., Быков А.В.,Чернявская Д.И., Зен- ченко В.И.
«Динамическое ультразвуковое иссле- дование желчного пузыря в диагностике
скрытой формы гнойно-деструктивного холецистита. Рос- сийский журнал
гастроэнтерологии, гепатологии, колопроктологии. - 1998. - 2. - С.74-77.
